Решение #2843817 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанцияда судида ишни кўрган судья – ****қулов Апелляция инстанциясида маьрузачи судья – А.Тўйчиев ЖИЗЗАХ ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Жиззах шаҳар ****5йил20 ноябрь Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолари **** ва А.Тўйчиевдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида,даъвогар “....ААА” фермер хўжалигивакиллари К.Қаххоров (раҳбар), **** (адвокатлик ордери асосида),**** (тинловчи),жавобгар “ТТТТ” масъулияти чекланган жамияти вакиллари **** (раҳбар), **** (ишончнома ва адвокатлик ордерга асосан), ****ҳуров (тингловчи), У.Қирйигитов (тингловчи)иштирокида,“ТТТТ” масъулияти чекланган жамияти томонидан Жиззах туманлараро иқтисодий судининг **** йил 8 майдаги ҳал қилув қарорига нисбатан берилган апелляция шикоятини Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати жойлашган бинода ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: “....ААА” фермер хўжалиги (бундан кейинги матнларда даъвогар деб юритилади) ва “ТТТТ”масъулияти чекланган жамияти(бундан кейинги матнларда жавобгар деб юритилади) ўртасида риэлторлик агенти “UNIVERS L GIG N GROUP”масъулияти чекланган жамияти(бундан кейинги матнларда қўшимча жавобгар деб юритилади) воситачилигида **** йил 31 августда тузилган ****сонли кўчмас мулкни сотиш **** олди-сотди шартномаси тузилган. Шартномага кўра даъвогар жавобгарга ўзига мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган Шароф **** тумани, “Тоқчилик” шаҳарча фуқаролар йиғини ҳудудида жойлашган, умумий ер майдони 7,61 гектар, қурилиш ости майдони ****,56 кв.м., фойдали майдони ****,41 кв.м.бўлган нотурар (маъмурий бино) кўчмас мулкни сотиш, жавобгар эса мулк қийматини тўлаб бериш **** олган. Тарафлар ўртасидаги мазкур шартнома риэлторлик ташкилоти “UNIVERS L GIG N GROUP”масъулияти чекланган жамиятивоситачилигида тузилган бўлиб, шартнома даъвогар ва жавобгар раҳбарлари томонидан имзоланган. Даъвогар низодаги олди-сотди шартномаси тегишли тартибда нотариал тартибда расмийлаштирилмаганлиги сабабли судга мурожаат қилиб, жавобгар билан тузилган шартномани **** эмас деб топишни сўраган. Жиззах туманлараро иқтисодий судининг **** йил 8 майдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси қаноатлантирилган. Биринчи инстанция судининг ҳал қилув қароридан норози бўлиб, жавобгар апелляция шикояти билан мурожаат қилган. Шикоятда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво аризасини қаноатлантиришни рад қилиш **** янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** иштирок этган жавобгар “ТТТТ” масъулияти чекланган жамияти вакиллариапелляция шикоятидаги **** қўллаб-қувватлашиб,биринчи инстанция суди **** далилни далил сифатида қабул қилганлигини, биринчи инстанция суди томонидан тайинланган суд хатшунослик экспертизасига давлат суд эксперти **** **** йил 22 апрель кунги хулосаси бўйича **** йил 31 августдаги риэлтор “UNIVERS L GIG N GROUP” масъулияти чекланган жамияти воситачилигида тузилган №****-сонли савдо баённомасининг пастки ўнг қисмида харидор қаторида “Директор ХАЛИЛОВ О.С” босма ёзувининг остидаги имзо **** **** томонидан **** деган хулоса берилган бўлиб, ушбу эксперт хулосаси асосида суд қарори қабул қилинганлигини, аслида даъво талабида тарафлар ўртасидаги **** йил 31 августда тузилган ****-сонли кўчмас мулкни сотиш шартномасини **** эмас деб топиш сўралганлигини, адвокатлик сўрови орқали Республика экспертиза марказига мурожаат қилинганлигини, экспертиза натижаси шартномадаги имзо даъвогар раҳбарига тегишли эканлиги тасдиқланганлигини, шу сабабли дастлабки экспертиза хулосаси **** далил деб топилиши лозимлигини, низоли объектни ўз хоҳиши билан сотаётганлиги **** даъвогар раҳбарининг тилхати мавжудлигини, биринчи инстанция судиҳал қилув қарорининг асоси савдо баённомасиқайд этилганлиги,иш ҳолатларини тўлиқ ўрганмаганлигини маълум қилиб, апелляция шикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни,даъвони рад қилиш **** янги қарор қабул қилишни сўрашди. Суд **** иштирок этган даъвогар “....ААА” фермер хўжалиги вакиллариапелляция шикоятидаги **** асоссиз эканлигини,жавобгар вакили нотариат сўзини айтиб ўтганлиги, нотариат сўзи хеч ерда қўшилмаганлиги,адвокатлик сўрови асосида ўтказилган экспертиза хулосаси билан келишмаслигини, чунки шартномани **** имзоламаганлиги, унинг номидан бошқа шахс имзо қўйганлиги, шартнома имзоланган санада **** бошқа давлатда бўлганлигини, адвокатлик сўрови асосида ўтказилган эксперт хулосаси ксеронусхалар асосида ўтказилганлигини, “ТТТТ” масъулияти чекланган жамиятининг раҳбари **** ҳеч қандай иш қилмасдан қилинган ишларга эга чиқаётганлигини маълум қилиб,апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судинингҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришнисўрашди. Аввалги суд **** иштирок этган **** низодаги **** йил 31 августдаги олди-сотди шартномадаги “MEG LYUKS S ROYSERVIS” масъулияти чекланган жамияти раҳбари О.Ҳалиловга тегишли имзони унинг номидан ўзи **** қайд этган. Суд **** **** ва жойи **** тегишли тартибда **** орқали хабардор қилинган “UNIVERS L GIG N GROUP” масъулияти чекланган жамияти суд **** вакил иштирокини таъминламади. Судлов ҳайъати “UNIVERS L GIG N GROUP” масъулияти чекланган жамиятининг суд **** хабардорлиги тўғрисида далил иш ҳужжатларида мавжудлигини инобатга олиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал 2 кодексининг **** ва ****-моддаларига асосан ишни унинг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъати ишда иштирок этган тарафлар вакилларининг тушунтиришларини эшитиб, апелляция шикоятида келтирилган **** ишдаги ҳужжатлар билан биргаликда муҳокама қилиб, қуйидагиларга асосан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни, апелляция шикоятиниқисманқаноатлантиришнилозим топади. Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамасида аниқланган ҳолатларга кўра, даъвогар ва жавобгар ўртасида **** йил 31 августда қўшимча жавобгар риэлторлик агентлиги “UNIVERS L GIG N GROUP” масъулияти чекланган жамияти воситачилигида ****-сонли кўчмас мулкни сотиш шартномаси (кейинги ўринларда шартнома деб юритилади) имзоланган. Шартномага кўра даъвогар жавобгарга ўзига мулк ҳуқуқи асосида тегишли бўлган Шароф **** тумани, “Тоқчилик” шаҳарча фуқароар йиғини ҳудудида жойлашган, умумий ер майдони 7,61 гектар, қурилиш ости майдони ****,56 кв.м., фойдали майдони ****,41 кв.м.бўлган нотурар (маъмурий бино) кўчмас мулкни сотиш, жавобгар эса мулк қийматини тўлаб бериш **** олишган. Мулк ўзаро тасдиқланган топшириш-қабул қилиш далолатномасига асосан жавобгарга топширилган.Мулкнинг қиймати даъвогарга тўлаб берилган. Жавобгарнинг мулкка нисбатан ҳуқуқи Кадастр агентлигининг Давлат кадастрлари палатаси Жиззах вилоят бошқармаси Шароф **** туман филиали томонидан **** йил 29 сентябрда берилган ****/R- ****-сонли Давлат реестридан кўчирма билан тасдиқланган. Бироқ, биринчи инстанция судида ишга гувоҳ сифатида жалб қилинган фуқаро **** **** судда намунавий уй-жойлар қуриш бўйича давлат дастурида иштирок этиш учун даъвогарга тегишли низодаги ****,41 кв.м.майдонга эга бўлган кўчмас мулкни сотиб олиш учун ўзининг синфдош ўртоғи **** билан оғзаки келишиб, унинг фирмаси (“ТТТТ” ****) номига сотиб олганлигини, намунавий уй-жойларни ўз ҳисобидан қуриб, кўрилган фойдани ўртоғи билан бўлишмоқчи бўлганлигини, кейинчалик ўрталарида келишмовчиликлар чиққанлигини, **** йил 31 августда тузилган шартномага **** номидан имзосига ўхшатиб имзолаганлигини, шу сабабли шартнома **** эмаслигини билдирган. Шу сабабли, биринчи инстанция судининг **** йил 13 мартдаги **** билан шартномадаги имзолар бўйича суд-хатшунослик экспертизаси тайинланган. Бироқ, Ҳадича Сулаймонова номидаги Республика Суд-экспертиза Маркази Жиззах вилоят бўлими давлат суд эксперти **** суд **** нисбатан берилган **** йил 24 апрелдаги ****(****)1.1Z/****-сонлиэксперт хулосасига кўра, тарафлар ўртасида тузилган низодаги кўчмас мулкни олди-сотди шартномасига эмас, балки ушбу шартномага асос бўлган суд томонидан **** қилинган **** йил 31 августдаги “UNIVERS L GIG N GROUP” масъулияти чекланган жамияти тизимида тўғридан-тўғри музокаралар ўтказиш йўли билан ташкиллаштирилган кўчмас мулк ва унга бўлган ҳуқуқларнинг ****-сонли савда баённомасининг паст ўнг қисмида харидор қаторида “Директор ХАЛИЛОВ О.С” босма ёзувининг остида имзо графасида жойлашган Халилов О.С номидан **** имзо **** **** томонидан ****” деб хулоса берилган. 3 Гарчи, эксперт томонидан низодаги шартнома юзасидан хулоса берилмаган бўлса-да, биринчи инстанция суди ушбу эксперт хулосаси асос қилиб, шартнома жавобгарнинг ваколатли шахси томонидан имзоланмаганлиги, шартноманинг белгиланган шаклига риоя қилинмаганлиги боис даъвогарнинг даъво талабини қаноатлантириш **** хулосага келган. Иш бўйича жавобгар вакили адвокат **** мурожаати бўйича Ҳадича Сулаймонова номидаги Республика суд экспертиза марказига низодаги шартномадаги имзолар юзасидан эксперт хулосаси бериш сўралган. Давлат суд эксперти **** **** йил 27 июндаги ****(****)1.1Z/****-сонли хулосасига кўра, “....ААА” фермер хўжалиги ва “ТТТТ” масъулияти чекланган жамияти билан риэлторлик агенти “UNIVERS L GIG N GROUP” масъулияти чекланган жамияти воситачилигида **** йил 31 августда тузилган ****-сонли ксеронусхада **** қилинган кўчмас мулкни сотиш шартномасидаги “Директор ХАЛИЛОВ О.С” босма ёзувининг остидаги имзо **** томонидан **** деган хулоса берилган. Шу сабабли жавобгар ушбу эксперт хулосаси асосида апелляция шикояти **** қилиб, биринчи инстанция суди гарчи суд қарорига асос бўлган эскперт хулосасида низодаги шартномага эксперт хулосаси берилмаганлиги, даъво талабида нотариал тартибда расмийлаштирилмаганлигини баён этган бўлса-да, даъво талабларидан четга чиққан ҳолда қарор қабул қилинганлигини, шартномага аслида **** харидор О.Ҳалилов томонидан қўйилганлигини, шу сабабли биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (бундан кейинги матнларда ИПК деб юритилади) 82-моддасига кўра, қўшимча экспертиза эксперт (экспертлар комиссияси) хулосасидаги бўшлиқларни тўлдириш учун тайинланади ва шу ёки бошқа эксперт (экспертлар комиссияси) томонидан ўтказилади. Эксперт (экспертлар комиссияси) хулосаси асосланмаган бўлса ёки унинг тўғрилигига шубҳа туғилганда ёхуд унга асос қилиб олинган далиллар ишончли эмас деб топилганда ёки экспертизани ўтказишнинг процессуал қоидалари жиддий бузилганда такрорий экспертиза тайинланади. Апелляция инстанциясида низодагириэлторлик агенти “UNIVERS L GIG N GROUP” масъулияти чекланган жамияти воситачилигида **** йил 31 август кунидаги ****-сонли савдо баённомасига асосан тузилган низодаги олдисотди шартномасидаги “Директор ХАЛИЛОВ О.С” босма ёзувинингостидаги имзо ким томонидан **** юзасидан такрорий экспертиза тайинланган. Ҳадича Сулаймонова номидаги Республика суд экспертиза маркази суд экспертизасининг (суд эксперти ****) **** йил 7 ноябрдаги ****(****)1.1Z/****сонли хулосасига кўра, низодаги **** йил 31 августдаги олди-сотди шартномасидаги “Директор ХАЛИЛОВ О.С” босма ёзувининг остидаги имзо **** томонидан эмас, балки унинг номидан имзоси ўхшатилган ҳолда **** **** томонидан **** қайд этилган. Суд муҳокамасида жавобгар даъвогарнинг даъво талабида олди-сотди шартномаси нотариал тартибда расмийлаштирилмаганлиги кўрсатган бўлса-да, бироқ биринчи инстанция суди даъво талабидан чиққан ҳолда эксперт хулосасига асосланганлигини қайд этган. 4 Судлов ҳайъати жавобгарнинг ушбу **** билан келишмайди. Чунки, даъвогар ва жавобгар ўртасидаги ушбу шартнома нотариал тартибда амалга оширилмаган бўлса-да, шартнома риэлторлик агенти воситачилигида тузилганлиги, қолаверса қайд этилгандек кўчмас мулкни сотиш шартномасининг шаклига риоя қилинмаган ҳолда амалга оширилган. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси (бундан кейинги матнларда ФК деб юритилади) ****-моддасига кўра, кўчмас мулкни сотиш шартномаси тарафлар имзолаган ёзма шаклдаги битта ҳужжат тарзида тузилади (ушбу Кодекс ****- моддасининг тўртинчи қисми). Кўчмас мулкни сотиш шартномасининг шаклига риоя қилмаслик унинг **** эмаслигига сабаб бўлади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, ёзма шаклда тузилган битимни, агар иш муомаласи одатларидан бошқача тартиб келиб чиқмаса, тарафлар ёки уларнинг вакиллари имзолаши керак. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, **** бўлмаган битим унинг **** эмаслиги билан боғлиқ бўлган оқибатлардан ташқари бошқа юридик оқибатларга олиб келмайди ва у тузилган пайтидан бошлаб **** эмасдир. Биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори билан низодаги тарафлар ўртасидаги олди-сотди шартномаси **** эмас деб топилган бўлса-да, бироқ судлов ҳайъати ҳал қилув қарорининг асослантирувчи қисми билан баён этилган асослар бўйича келишмайди ва бекор қилишни лозим топади. Чунки, баён этилгандек биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини қабул қилишга асос бўлган давлат суд эксперти **** томонидан низодаги кўчмас мулкни олди-сотди шартномасига эмас, балки ушбу шартномага асос бўлган суд томонидан **** қилинган савдо баённомасига хулоса берилган бўлса-да, шартнома жавобгарнинг ваколатли шахси томонидан имзоланмаганлиги, шартноманинг белгиланган шаклига риоя қилинмаганлиги боис даъвогарнинг даъво талабини қаноатлантириш ********хулосага келган ИПК 66-моддасигакўра, иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар **** маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учунаҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди.Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади. Қонунни бузган ҳолда олинган далиллардан фойдаланишга йўл қўйилмайди. Жавобгардавлат суд эксперти **** **** йил 27 июндаги “....ААА” фермер хўжалиги ва“ТТТТ” масъулияти чекланган жамиятибилан риэлторлик агенти “UNIVERS L GIG N GROUP” масъулияти чекланган жамияти воситачилигида тузилган кўчмас мулкни сотиш шартномасидаги “Директор ХАЛИЛОВ О.С” босма ёзувининг остидаги имзо **** томонидан **** деган хулоса берилганлиги қайд этган бўлсада, лекинмазкур эксперт хулосасижавобгар адвокати томонидан **** қилинган**** йил 31 августда тузилган ****-сонлишартноманингксеронусхаси асосида амалга оширилган. 5 Апелляция инстанциясида низоли шартноманинг асли бўйичаўтказилгантакрорий экспертиза юзасиданҲадича Сулаймонова номидаги Республика суд экспертиза маркази суд экспертизасининг **** йил 7 ноябрдаги ****(****)1.1Z/****-сонли хулосасига кўра, низодаги **** йил 31 августдаги олдисотди шартномасидаги “Директор ХАЛИЛОВ О.С” босма ёзувининг остидаги имзо **** томонидан эмас, балки унинг номидан имзоси ўхшатилган ҳолда **** **** томонидан **** қайд этилган. Шу сабабли судлов ҳайъатинизо юзасидан ўтказилган такрорий экспертиза бўйичаберилган эскперт хулосасини далил сифатида баҳолайди. ИПК ****-моддасининг 2-бандига кўра, апелляция инстанцияси судиҳал қилув қарорини тўлиқ ёки қисман бекор қилишга ва янги қарор қабул қилишга****. ИПК ****-моддаси1-қисми3-бандига кўра, ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслигибиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш учун асос бўлади. ИПК****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Баён этилганларга асосланиб, судлов ҳайъати апелляция шикоятиниқисманқаноатлантиришни,Жиззахтуманлараро иқтисодий судининг **** йил 8майдаги ҳал қилув қарорини бекор қилишни, даъво талабини қаноатлантириш тўғрисида янги қарор қабул қилишни, ишни биринчи инстанция ва апелляция инстанциясида кўриш билан боғлиқсуд ****жавобгар зиммасига юклашни, биринчи инстанция суди учун олдиндан тўланган 3.****.**** сўм давлат божини жавобгардан даъвогар фойдасига ундиришни, апелляция инстанцияси учун олдиндан тўланган 1.****.**** сўм давлат божива почта ****и жавобгарнинг ўз зиммасидақолдиришнилозим деб топади. Юқоридагиларга кўра ҳамда Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодийпроцессуал кодексининг66,****,****, ****, **** ва ****моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л а д и: Жиззахтуманлараро иқтисодий судининг **** йил 8майдаги ҳал қилув қарори бекор қилинсин. Янги қарор қабул қилинсин. Даъвогарнинг даъво талаби қаноатлантирилсин. “....ААА” фермер хўжалиги ва “ТТТТ” масъулияти чекланган жамияти ўртасида риэлторлик агенти “UNIVERS L GIG N GROUP” масъулияти чекланган жамияти воситачилигида **** йил 31 августда тузилган ****-сонли кўчмас мулкни сотиш **** олди-сотди шартномаси **** эмас деб топилсин. “....ААА” фермер хўжалиги фойдасига “ТТТТ” масъулияти чекланган жамияти ҳисобиданолдиндан тўланган 3.****.**** сўм давлат божи ундирилсин. Ижро ****сиберилсин. Апелляция шикояти қисман қаноатлантирилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори 6 қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида ҳал қилув қарори қабул қилган суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш шикояти (протести) берилиши мумкин. Раислик этувчи **** ҳайъат аъзолари **** А.Тўйчиев 7