Решение #2843916 Экономические

****2/****-сонли иш Биринчи инстанцияда ишни кўрган судья –**** Апелляция инстанцияси судида маърузачисудья –**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯИНСТАНЦИЯСИСУДИНИНГ Қ АР О Р И Бухорошаҳри****йил 20 ноябрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар****ва **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, вилоят прокурорининг бўлим прокурори ****, “E’tib r” масъулияти чекланган жамиятивакили Дж.Хожиев(**** йил2 августдаги 1-сонлиишончномаасосида)лар иштирокида, даъвогар **** мулки объектларидан самарали фойдаланиш маркази Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасининг жавобгар “E’tib r” масъулияти чекланган жамиятидан ****сўмижара тўлови, **** сўм пеня, **** сўмдавлат мулкидан фойдаланганлик учун **** ундириш тўғрисида берган даъво аризаси юзасидан Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил8 сентябрдаги ҳал қилув қарори устидан жавобгар “E’tib r” масъулияти чекланган жамиятининг берганапелляцияшикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйид гил рни аниқлади: Давлат мулкидан самарали фойдаланиш маркази Бухоро вилоят ҳудудий бошқармаси (матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“E’tib r” масъулияти чекланган жамияти(матнда жавобгар деб юритилади)дан****сўмижара тўлови, **** сўм пеня, **** сўмдавлат мулкидан фойдаланганлик учун **** ундиришнисўраган. Суднинг **** йил27 августдаги **** билан ишга низонинг прдеметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахслар сифатида Бухоро вилоят Маданий мерос бошқармаси жалб қилинган. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил8 сентябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризасиқисманқаноатлантирилиб,қисман даъво муддати қўлланилиб,жавобгардан даъвогар фойдасига****,**** ижара тўлови, ****.**** пеня, **** йилнинг 1 январидан **** йил 15 декабрь кунига қадар бўлган давр учун **** сўмдавлат мулкидан фойдаланганлик учун **** ундириш белгиланган. Жавобгар суд ҳужжатидан норози бўлиб, унинг устидан берганапелляцияшикоятида биринчи инстанция суди томонидан иш ҳолатлари тўлиқ ўрганилмаганлиги, маданий мерос объектида қилинган ****ҳисобидан ижара тўлови инобатга олинганлиги,Ўзбекистон ****ҳкамасининг 53-сонли Қарори билан тасдиқланган “Моддий маданий мерос объектларини ва уларга туташ ҳудудларни уларни ободонлаштириш ва зарур ҳолатда **** бўйича инвестиция **** олган ҳолда ижарага бериш тартиби тўғрисида”ги Низомталабларига кўра, ижара тўловининг 80 фоизидан озод қилинганлиги, дастлабки шартноманинг 5.2-бандига мувофиқ, **** ишлар қийматидан ижара тўловини камайтириш мукинлиги кўрсатилганлиги, даъвогар **** ижара тўловини талаб қилишга **** эканлиги, **** йилдан буён қилинган **** ҳисобидан ижара тўлови камайтирилиб, доимий равишда солиштирма далолатнома расмийлаштирилганлиги, **** йил учун **** сўм ижара тўлови ижара шартномасининг шартлари асосида балансга **** билан тузилган **** далолатнома асосида қопланганлиги, ҳозирги кунда **** йил 31 декабрь ҳолатига расмийлаштирилган солиштирма далолатнома бўйича жавобгарнинг ****,****лик **** мавжудлиги, шу сабабли ****,****давлат мулкидан фойдаланганлик учун ****и ушбу сумма ҳисобидан камайтирилиши лозимлиги **** қилиб кўрсатилиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъвони қаноатлантиришни рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўралган. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили биринчи инстанция суди томонидан ишни кўришда моддий қонун нормалари бузилганлигини, ижара объекти жавобгарга 30 йилга берилиши тўғрисида тегишли ҳужжатлар тасдиқланганлигини, таъмирлаш ишлари****йилда ****, ижара объектида **** таъмирлаш ишлари **** шу **** ижара тўлови ҳисобидан камайтириб келинганлигини, бунга балансда **** рози эканлигини ва далолатнома тасдиқланганлигини, **** қурилиш пудрат ишлари **** ижара тўлови ҳисобидан камайтириш моддий маданий мерос объектларга нисбатан тадбиқ этилмаслиги тўғрисидаги қоида кейинчалик киритилганлигини маълум қилиб, жавобгарнингапелляцияшикоятини қаноатлантиришни ва биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилишни сўради. Суд **** иштирок этган прокурор жавобгарнингапелляцияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдириш **** фикр билдирди. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилингандаъвогар ванизо предметига нисбатан **** талаб билан арз қилмайдиган учинчи шахс суд **** вакил иштирокини таъминламади. Бундай ҳолатда судлов ҳайъати ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)****-моддасининг тўртинчи қисмига мувофиқ ишни уларнинг вакили иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузаси важавобгарвакилининг тушунтиришларини, прокурорнинг фикрини эшитиб, қуйидагиларга асосан жавобгарнингапелляцияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарориниўзгартиришнилозим топди. ИПК 74-моддасининг биринчи, иккинчи ва тўртинчи қисмларига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Ҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмас. ИПК ****-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.Апелляция инстанциясининг суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, даъвогар, жавобгар ҳамда учинчи шахс балансда **** ўртасида 2022йил17 июнь куни тузилган “Моддий маданий мерос объектлари ёки уларнинг қисмларини ижарага бериш бўйича”****-сонли шартномасига асосан ****2йил 31 декабрь кунига қадар Бухоро шаҳар “Эшони Пир”кўчасидажойлашган бинонинг****,87кв.метрдан иборат майдони жавобгарга ижарага берилган. Шартнома шартларига кўра, ижарага олувчи шартноманинг амал қилиш муддати тугаши билан 10 кун ичида топшириш ва қабул қилиш далолатномаси билан даъвогар ва балансда **** ижарага олинган давлат мулки объектларини топширишлари шарт бўлган.Аммо жавобгар ижара объектини топширмасдан келган. Амалдаги қонунчиликка кўра ижарага олувчи ижарага олинган объектни ўз **** топширмаса фойдаланган ҳар бир куни учун ижара тўловини тўлаши шарт. Ижарага олувчи ўтган фойдаланганлик даври давомида, яъни****-**** йиллар учунижарага олинган объектдан фойдаланиб келаётганлиги сабабли****,4сўм ҳисобланган. Тўловлар вилоят ҳокимининг**** йилдаги ва**** йил 19 январдаги ****-Q/23-сонли қарорида белгиланган энг кам ижара тўловлари ставкаси билан ҳисоблаб ижара объектидан фойдаланганлик учун чиқилган. Жавобгарга ****5йил2 майда талабнома билан ижарага олинган объектдан фойдаланиб келаётганлиги сабабли ижара **** ихтиёрий равишда тўлаб бериш сўралган.Жавобгар томонидан талабнома ижроси лозим **** **** оқибатида тарафлар ўртасида низо келиб чиққан. Шу сабабли даъвогар судга даъво аризаси (ариза) билан мурожаат қилиб, жавобгардан**** йилнинг 1 январидан **** йил 15 декабрь кунига қадар бўлган давр учун **** сўмдавлат мулкидан фойдаланганлик учун ****и, **** йил учун ****,**** ижара тўлови, ижара тўловини тўлаш муддати кечиктирганлик учун **** йил **** сўм, **** йил учун **** сўм, жами **** сўм пеняундириб беришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (матнда ФК деб юритилади) 8 ва ****-моддаларига асосан **** шартномадан, зиёнетказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Даъвогар ўз даъво аризасига **** йил 17 июндаги****-сонли шартноманинг амал қилиш муддати тугаган сўнг ҳам **** йилнинг 15 декабрь кунига қадар ижара обънектидан фойдаланиб келганлиги ва жавобгар томонидан белгиланган тартибда топширмаганлиги, **** йилнинг январь ойидан 15 декабрь кунига қадар ҳисобланган объектнинг ижара тўлови юзасидан бир томонлама тасдиқланган жадвални ва талабномани илова қилиб, жавобгардан давлат мулкидан фойдаланганлиги учун****сўм **** ундиришни сўраган. ФК ****-моддасига кўра **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, мулк ижараси шартномаси бекор бўлганидан кейин ижарага олувчи ижарага берувчига мол-мулкни ўзига топширилган ҳолатда, нормал эскиришни ҳисобга олиб ёки шартномада келишилган ҳолатда қайтариши лозим.Агар ижарага олувчи ижарага олган мол-мулкни қайтармаса ёки кечиктириб қайтарса, ижарага берувчи кечиктирилган барча **** давомида мол-мулкдан фойдаланганлик учун **** тўлашни талаб қилишга ****.Бу **** ижарага берувчи кўрган зарарни қопламаган **** зарарни тўлашни талаб қилишга ****.Ижарага олинган молмулк ўз **** қайтарилмаганлиги учун шартномада неустойка ундириш назарда тутилган ****, агар шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, неустойкадан ташқари зарар тўлиқ миқдорда ундирилиши мумкин. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 1 декабрдаги ****-сонли “Мулк ижараси шартномасига оид фуқаролик қонун ҳужжатлари нормаларини иқтисодий судлар томонидан қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги қарорининг 12-бандида, ФК ****-моддасининг тўртинчи қисмига мувофиқ, шартномани қайтадан тузилган деб тан олиш учун иккита шарт мавжуд бўлиши зарурлигини назарда тутишлари лозим: 1) шартноманинг муддати тамом бўлганидан кейин ҳам ижарага олувчи мулкдан фойдаланишни давом эттираётганлиги; 2) ижарага берувчи бунга эътироз билдирмаганлиги; Бундай ҳолда шартнома номуайян муддатга қайтадан тузилган ҳисобланади ва тарафлардан ҳар бири ФК ****-моддасининг иккинчи қисмида белгиланган муддатда бошқа тарафни хабардор қилган ҳолда истаган **** ундан воз кечишга **** эканлиги **** тушунтириш берилган. Мазкур Пленум қарорининг 19.6-бандига кўра, ижара шартномасининг амал қилиш муддати тугаганидан сўнг ижарага берилган бино ёки иншоотдан фойдаланганлик учун ижара **** ундируви ушбу шартномада белгиланган миқдорда амалга оширилади. Тарафлар ўртасида 2018йилда объектнимаданий мерос объектини ижарага олишшартномаси билан шартномавий муносабатлар ўрнатилган бўлиб, шундан буён ушбу объект жавобгар томонидан фойдаланиб келинган. Жавобгарвакилининг кўрсатмаларига кўра, ****8йилда жавобгар томонидан балансда ****, ижарага берувчининг розилиги билан ушбу объектда таъмирлаш ишлари олиб борилган.Ушбу таъмирлаш ишлари учун қилинган сарф-**** шу **** қадар балансда **** тўланиши лозим бўлган ижара **** камайтириб келинган. Балансда **** **** ижара тўловининг 90 фоизи қисми кейинчалик 80 фоизи қисми жавобгар томонидан ижара объектига ****8йилда **** таъмирлаш ишлари ҳисобидан қопланиб келинган. Мазкур ҳолат бўйича жавобгар ва балансда **** ўртасида **** далолатнома тузилган. Тарафлар ўртасида тузилган **** йил 17 июндаги****-сонли шартноманинг 5.2-банди объектда мукаммал таъмирлаш ишлари амалга оширилган ва экспертиза натижалари **** қилинган **** балансда **** қоладиган ижара **** қисмидан камайтирилиши мумкинлиги, Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 30 мартдаги ****-сонли қарорига асосан давлат мулки ҳисобланган моддий маданий мероснинг кўчмас мулк объектлар бундан мустаснолиги белгиланган. Бундан ташқари, балансга **** ва ижарага олувчи ўртасида расмийлаштирилган **** йил 31 декабрь ҳолатида объектни яхшилаш ишларидан****,67сўм жавобгарнинг **** мавжуд бўлган. Маданий мерос бошқармасининг**** йил27 августдаги 04-км/****-сонли хатига кўра, объектда амалга оширган таъмирлаш ишлари бўйича ****3йил1 январь ҳолатида****,67 сўмлик **** мавжудлиги кўрсатилган. Куйидагиларга асосан, судлов ҳайъати жавобгарнингижара тўловини миқдоринимавжуд****,67 сўм қарздорлик ҳисобидан чегириш **** асоссиз деб ҳисоблайди. Чунки, низо даврида амалда бўлган Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 8 апрелдаги “Давлат мулкини ижарага бериш тартибини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ****-сонли Қарорига мувофиқ, давлат мулкини ижарага бериш марказлари давлат мулкини ижарага беришни ташкил этиш ва ижарага бериш, ижарага берилаётган давлат мулкини ва уни ижарага беришдан тушадиган маблағларни ҳисобга олиш ва мониторингини олиб бориш, ижарага бериладиган давлат мулки бўйича маълумотлар базасини шакллантириш ва юритиш, ижара объектларидан **** фойдаланилишини ва уларнинг ****, шунингдек ижара тўлови ўз **** ва тўлиқ тўланишини назорат қилиш вазифаси белгиланган. Шунингдек, Қарорнинг 3-бандига кўра, марказларнинг транзит ҳисоб **** тушадиган ижара тўлови маблағларининг 25 фоизи тегишли маҳаллий бюджет даромадига, 25 фоизи — хусусийлаштирилган **** кўмаклашиш жамғармасига, 40 фоизи — давлат мулкини балансида **** ва 10 фоизи — тегишли марказга йўналтирилиши қайд этилган. Қолаверса, жавобгар ижара объектидан шартномасиз, шартноманинг амал йилиш муддати **** йил 31 декабрда тугаган бўлишига қарамасдан **** йил 16 декабрда 7-сонли ижара шартномаси тугатилган кунга қадарфойдаланиб келган.Фойланиб келган давр учун**** йиллар учун **** йилда ****,**** ва **** йил учун эса ****,****тўловларни амалга оширган. Фойдаланилган давр учун ҳар йилги вилоят ҳокимлигининг ижаранинг энг кам ставкаларини ҳисоблаб чиқиш асосида тегишли коэффициентлар белгилаш тўғрисидаги қарори бўйича тўловиниши лозим бўлган тўловларни амалга оширмаган. Шу билан бирга,**** йилнинг 31 декабрь кунига қадар амалда бўлган ****-сонли Қарорнинг 1-иловаси билан тасдиқланган “Давлат мулкини ижарага бериш тартиби тўғрисида”ги Низомнинг 1-бандига кўра, ушбу Низомнинг амал қилиши турар жойлар, ер участкалари, ер ости бойликлари участкалари, театр-томоша **** мол-мулкини, шунингдек моддий маданий мерос объектларини ва уларга туташ ҳудудларни уларни ободонлаштириш ва зарур ҳолатда **** бўйича инвестиция **** олган ҳолда ижарага беришга нисбатан татбиқ этилмайди. Тарафлар ўртасида ҳар йилги тузиладиган шартномаларда **** йилдан бошлаб шартноманинг 5.2-бандига кўра, ижарага олувчи томонидан ижарага берилган объектни тиклаш ёки мукаммал таъмирлаашни амалга оширган ****, ўзининг қилган **** Ўзбекистон Республикаси Қурилиш вазирлигининг тегишли хизматлари экспертиза натижаларини **** этганда ижара тўлови суммасини балансга **** қоладиган қисмидан камайтирилиши мумкин.Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 30 мартдаги ****-сонли Қарорига асосан давлат мулки ҳисобланган моддий маданий мероснинг кўчмас мулк объектлари бундан мустаснолиги кўрсатилган. Бундан ташқари, Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 декабрдаги “Давлат мулкини ижарага бериш тартибини янада такомиллаштириш тўғрисида”ги ****-сонли Қарорининг иловаси билан тасдиқланган “Давлат мулкини ижарага бериш тартиби тўғрисида”ги Низомнинг ****-бандларида ижарага олувчининг ижарага берилган давлат мулкини балансда **** (юқори турувчи ташкилоти хабардорлигида берган) ёзма розилиги асосида амалга оширган тиклаш ёки мукаммал таъмирлаш сарф-**** қурилиш лойиҳаларини экспертизадан ўтказиш учун аккредитация қилинган тадбиркорлик субъектлари томонидан хулоса **** этган ****, ижара тўлови маблағларидан балансда **** **** маблағлар ҳисобидан камайтириш орқали қопланади, давлат мулки ҳисобланган моддий маданий мероснинг кўчмас мулк объектлари бундан мустасно. Ижарага олувчининг ижарага берилган давлат мулкини тиклаш ёки мукаммал таъмирлаш учун амалга оширилган сарф-**** ижара муддати давомида тўлиқ қопланмаган **** (ижара шартномасининг муддатидан олдин бекор қилинган ҳоллар бундан мустасно), сарф-**** қопланмаган қисми балансда **** томонидан бошқа маблағлари ҳисобидан қопланади. Қурилиш ишлари амалга оширган **** амалда бўлган ****-сонли шартноманинг 5.2-бандида “объект”ни тиклаш ва мукаммал таъмирлашишларини амалга оширган ****, ўзининг қилган **** Ўзбекистон Республикаси Давлат архитектура ва қурилиш қўмитасининг тегишли хизматлари экспертиза натижаларини **** этганда, ижара тўловси суммаси балансга **** қоладиган қисмидан камайтирилиши мумкинлиги қайд этилган. Аммо иш ҳужжатларида, Ўзбекистон Республикаси Давлат архитектура ва қурилиш қўмитасининг тегишли хизматлари экспертиза натижалари мавжуд эмас. Шунингдек,архитектура режалаштириш топшириғи (АРТ) ишлаб чиқилган ва лойиҳа-смета ҳужжатлари келишилганлиги **** хулоса олинган бўлса-да, архитектура режалаштириш топшириғида бу ҳужжат **** лойиҳалаш ишларини амалга ошириш учун ҳуқуқий ҳужжат ҳисобланиши, қурилиш **** ишларни бошлашга асос бўлаолмайди. Бироқ, биринчи инстанция суди даъво талабидаги **** сўм **** тўлови **** йил учунҳисобланганли, даъво муддати эса уч йил эканлигига урғу бериб,даъво муддати қисман қўллаб, ижара тўловини ****,****гақаноатлантириш **** **** хулосага келган. ФКнинг ****-моддасига кўра, даъво муддатининг ўтиши белгиланган тартибда даъво қўзғатилиши билан, шунингдек **** шахс қарзни тан олганлигини кўрсатувчи ҳаракатларни қилиши билан узилади. Узилишдан кейин даъво муддатининг ўтиши янгидан бошланади, узилишгача ўтган **** эса — янги муддатга қўшилмайди. Демак,бу ҳолатда **** шахс ижарага олувчи ҳисобланади. Иш ҳужжатларида балансга **** ва ижарага олувчи ўртасида **** йил 31 декабрь ҳолатида ****,****лик солиштирма далолатнома расмийлаштирилиши билан **** йил учун даъво муддати янгидан бошланган. Мазкур ҳолатда **** йил биринчи квартал учун ****,**** ва **** йил иккинчи квартал учун ****,**** ижара тўловининг даъво қилиш муддати ўтмаган. Шу сабабли, судлов ҳайъати жавобгарнинг даъво муддатини қўллаш **** оғзаки илтимосномасини қаноатлаантиришни рад этишни, ижара тўловини ****,****га қаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар ўз даъво талабида**** йил **** сўм, **** йил учун **** сўм, жами **** сўм пеня ундиришни ҳам сўраган. Тарфалар ўртасидаги шартноманинг 7.2-бандига кўра,ижарага олувчи ўз **** **** ёки зарур **** **** **** ҳамда мазкур шартномада назарда тутилган ижара тўловини ўз муддатида ва миқдорида тўламаганлиги учун ижарага берувчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлайди. ФК ****-моддасининг учинчи қисмига кўра, неустойка билан **** **** талаб таъминланади. ФКнинг ****-моддасига кўра, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўринибтурса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга.Неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозим. Бу **** Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида ҳам тушунтириш берилган. Биринчи инстанцция судиушбу ҳуқуқ нормасидан келиб чиқиб, **** бузилиши билан неустойка миқдори номутаносиблигини, тарафларнинг манфаатларини, даъвогар қарздорликни ўз **** ундириш чораларини кўрмаганлигини, ўз навбатида қарзни тўлаш ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини инобатга олиб, жавобгардан даъвогар фойдасига****,4сўм пеня ундириш **** қонуний тўхтамга келган. Судлов ҳайъати қуйидагиларга асосан жавобгарнингапелляцияшикоятидаги **** билан келишмайди. Биринчидан,**** йилдаги ижара шартноманинг 4.4-банди биринчи хатбошисигакўра, ижарага олувчида маданий мерос объектини ўз ҳисобидан таъмирлаш ва мулкни **** бўйича **** қоплаш **** олган. Иккинчидан,объектни тиклаш ва мукаммал таъмирлаш учун шартнома шартларига мувофиқ ижарага берувчининг розилиги олинмаган. Ваҳоланки, дастлабки шартноманинг 4.4-бандида **** олувчининг **** сифатида ижара берувчидаан розилик олиш талаб этилган. Учинчидан, жавобгарнинг ижара объектидан фойдаланганлик давр учун ҳосил бўлган бўлган қарздорлиги иш ҳужжатлари билан тасдиқланган. Тўртинчидан,“Давлат мулкини ижарага бериш тартиби тўғрисида”ги Низомдадавлат мулкини тиклаш ёки мукаммал таъмирлаш учун амалга оширилган сарф-**** ижара муддати давомида тўлиқ қопланмаган **** (ижара шартномасининг муддатидан олдин бекор қилинган ҳоллар бундан мустасно), сарф-**** қопланмаган қисми балансда **** томонидан бошқа маблағлари ҳисобиданқопланиши белгиланган. Зеро, ИПК 68-моддасининг биринчи қисмига асосан, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Тўртинчидан,Бухоро вилоят Маданий мерос бошқармасига маданий мерос объектини ижарага олган тадбиркорлик субъектидан асраш ва тиклаш учун қилинган **** ижара тўловидан камайтирган ҳолда қоплаш ва ҳосил бўлган ёки тўланмаган ижара тўловини ундириш ваколати берилмаган. Бешинчидан, тарафлар ўртасидаги****-сонли шартноманинг 4.4-бандига кўра, жавобгарнинг ижара муддати тугагач объектни ўн кун ичида балансга сақловчига қайтариш **** бўлган. Судлов ҳайъати мазкур ҳолатда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ИПКнинг ****-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. ИПКнинг ****-моддасига кўра апелляция инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга **** Қайд этилганларга асосан, судлов ҳайъати жавобгарнингапелляцияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарориўзгартиришни, ҳал қилув қарорининг “Жавобгарнинг даъво муддатини қўллаш тўғрисидаги илтимосномасини қаноатлантирилсин.Қисман даъво муддати қўлланилсин” қисмини “Жавобгарнинг даъво муддатини қўллаш тўғрисидаги илтимосномасини қаноатлантиш рад этилсин” деб,“Давлат мулки объектларидан самарали фойдаланиш маркази Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасифойдасига“E’tib r” масъулияти чекланган жамиятидан****,82сўмижара тўлови, **** сўмдавлат мулкидан фойдаланганлик учун ****и, ****,**** пеня ва **** сўм почта **** ундирилсин” қисмини “Давлат мулки объектларидан самарали фойдаланиш маркази Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасифойдасига“E’tib r” масъулияти чекланган жамиятидан****сўмижара тўлови, **** сўмдавлат мулкидан фойдаланганлик учун ****и, ****,**** пеня ва **** сўм почта **** ундирилсин” деб ўзгартиришнилозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Ушбу модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция ва кассация ёки тафтиш тартибидаги шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати жавобгарнингапелляцияшикоятини қаноатлантириш рад этилганлигива биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ўзгартирилганлигибоис,суд **** қисмини қайта ****,жавобгарданбиринчининстанция суди учунреспублика бюджетига ****,54сўм давлат божиундиришни, жавобгардан апелляция инстанция суди учун республика бюджетига ****,**** давлат божи ундиришни, **** сўм давлат божи ва**** сўм почта **** тўловини нобатга олиб, унинг зиммасида қолдиришни лозим топади. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****-****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: Жавобгар “E’tib r” масъулияти чекланган жамиятинингапелляцияшикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил8 сентябрдаги ҳал қилув қарориўзгартирилсин. Ҳал қилув қарорихулоса қисмининг “Жавобгарнинг даъво муддатини қўллаш тўғрисидаги илтимосномасини қаноатлантирилсин.Қисман даъво муддати қўлланилсин” қисмини “Жавобгарнинг даъво муддатини қўллаш тўғрисидаги илтимосномасини қаноатлантиш рад этилсин” ва “Давлат мулки объектларидан самарали фойдаланиш маркази Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасифойдасига“E’tib r” масъулияти чекланган жамиятидан****,82сўмижара тўлови, **** сўмдавлат мулкидан фойдаланганлик учун ****и, ****,**** пеня ва **** сўм почта **** ундирилсин” қисмини “Давлат мулки объектларидан самарали фойдаланиш маркази Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасифойдасига“E’tib r” масъулияти чекланган жамиятидан****сўмижара тўлови, **** сўмдавлат мулкидан фойдаланганлик учун ****и, ****,**** пеня ва **** сўм почта **** ундирилсин” деб ўзгартирилсин. Ҳал қилув қарорининг қолган қисми ўзгаришсиз қолдирилсин. Суд **** қайта ****. Жавобгар “E’tib r” масъулияти чекланган жамиятидан биринчи инстанция суди учун республика бюджетига ****,54сўм давлат божиундирилсин. Жавобгар “E’tib r” масъулияти чекланган жамиятидан апелляция инстанция суди учун республика бюджетига ****,27сўм давлат божиундирилсин Жавобгар “E’tib r” масъулияти чекланган жамияти томониданапелляцияинстанция суди учун олдиндан тўланган**** сўм давлат божи ва**** сўмпочта **** инобатга олиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. Қарор ижроси юзасидан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддатда биринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** ****