Решение #2844059 Экономические

4-****-****/****-сонли иш Ишни биринчи инстанцияда кўрган судья –**** Кассацияинстанциясида маърузачи судья –**** **** РЕСПУБЛИКАСИ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** ****5йил20 ноябрь **** Республикаси судининг иқтисодий ишлари бўйича судлов ҳайъатисудьяГ.Зарипованинг раислигида, ҳайъат аъзоларисудьялар**** ва ****лардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси**** котиблигида,даъвогар вакиллари – жамият юрисконсульти**** (****5йил 15 сентябрькунги 595-сонли ишончномагаасосан)ва жамиятнинг ҳудудий гуруҳ раҳбари **** (**** йил 1 апрель кунги 5-сонли ишончномага асосан),жавобгарвакиллари– хўжалик раҳбари **** ваадвокатҒ.Сейтов(****5 йил 12 ноябрькунги43-сонли ордергаасосан),Элликқалъа туманфермерлари кенгаши нодавлат нотижорат ташкилоти вакили – кенгаш ҳуқуқшуноси **** (**** йил 17 февраль кунги 1-сонли ишончномага асосан)ларнинг иштирокида, даъвогар “OMAD START”масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “**** URU” фермер хўжалигидан****.****.****сўм асосий қарз ва53.****.****сўм пеня ундириштўғрисидаги даъво аризасиюзасидан қабул қилинганБерунийтуманлараро иқтисодий судининг**** йил 4 августкунги ҳал қилув қароригажавобгар “**** URU” фермер хўжалигинингнорози бўлиб берганкассацияшикояти бўйича ишни **** Республикаси суди биносида видеоконференцалоқа режимида очиқ суд **** кўриб чиқиб,қўйидагиларни а н и қ л а д и: “OMAD START” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогарёки пудратчидеб юритилади) иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “**** URU” фермер хўжалиги (бундан буён матнда жавобгарёки буюртмачидеб юритилади)дан ****.****.****сўм асосий қарз ва53.****.****сўм пеня ундиришни сўраган. Берунийтуманлараро иқтисодий судининг **** йил 4 августкунгиҳал қилув қарори биландаъво аризасиқисманқаноатлантирилиб,жавобгардандаъвогарданфойдасига****.** **.****сўм асосий қарз,10.****.****сўм пеня ва 37.**** сўм почта ****ни ундириш, даъвонинг қолган қисмини қаноатлантиришнирад қилиш, жавобгардан республика бюджетига 6.****.****сўм давлат боживаЎзбекистон Республикаси Олий суди депозитига ****.**** сўмсуд ****ниундириш белгиланган. Жавобгарбиринчи инстанция судининг ҳал қилув қароридан 2 норозибўлибкассацияшикоятини берганвакассацияшикоятидабиринчи инстанция суди ишни тўлиқ ҳар тарафлама ўрганиб чиқмаганлигини, жавобгар томонидан ёмгирлатиб суғориш ускунасини ўрнатиш бўйича буюртма бермаганлигини, жавобгар томонидан даъвогарга шартнома шартларига асосан 70 фоиз олдиндан тўловни амалга оширмаганлигини, тарафлар ўрталарида электрон тузилганҳисоб-фактурава**** ишлар бўйича акт ****эмаслигини, чунки жавобгар раҳбари бу ҳужжатларни ўзи имзоламаганлигини билдириб,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб,даъвони рад қилиш ****янги қарор қабул қилишни сўраган. Суд **** иштирок этганжавобгар вакилларикассацияшикоятини қўллабқувватлаб, шартнома,ҳисоб-фактурава**** ишлар бўйича актхўжалик раҳбари томонидан имзоланмаганлигини, бу ҳужжатларни хўжалик ҳисобчиси Улмакан Юлдашева имзолаганлигини,ишлар **** ****, **** трубалар олиб борилганлигини, улар олдин ер майдонида қурилган томчилатиб суғориш ускунаси ўрнига ўрнатилганлигини ва бир марта ишга туширилганлигинибилдириб,шикоятиниқаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакиллари ёмғирлатиб суғориш ускунаси ўрнатилганлиги ва ишга туширилиб берилганлигини,бугунги кунга қадар жавобгар томонидан ҳеч қандай эътирозлар бўлмаганлигини билдириб, ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришнисўради. Суд **** иштирок этган Элликқалъа туман фермерлари кенгаши нодавлат нотижорат ташкилоти вакилижавобгарнинг ер майдонига **** йили томчилатиб суғориш ускунаси ўрнатилганлигини, кейинчалик айнан ушбу ер майдонига ёмғирлатиб суғориш ускуналари қўйилганлигини, лекин тўлиқ ишга туширилмаганлигини билдирди. Судлов ҳайъати тарафлар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб,кассацияшикоятида келтирилган **** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидагиларга асосан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг8 ва ****-моддаларига асосан, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда тарафларнинг **** пудрат шартномасидан келиб чиққан. Ишдаги ҳужжатлардан аниқланишича, даъвогар (пудратчи), жавобгар (буюртмачи) ўртасида **** йил1 марткуни95/Ё-5/1-сонли пудрат шартномаси тузилган. Шартномага мувофиқ пудратчи буюртмачитомонидан электр токи билан таъминлангандансўнг лойихада кўзда тутилган шартларда объектини фойдаланишга тайёр ҳолда топшириш ****, буюртмачи эса пудратчига объектни(таъминлаш) фойдаланишга топшириш учун заруршароитлар яратиш, жумладан ерни, доимий электр-энергияни, сув ва сув ҳавзасини 3 тайёрлаш ва **** ишлари учун ёрдамчи ишчибилантаъминлашҳамда **** ишни қабул қилиш ва тўловни амалга ошириш ****олган. Шартноманинг3.2-бандига мувофиқ, шартноманинг жами баҳоси ****.****.**** сўмташкил этиши вабуюртмачи ҳисобидан тўлаб берилиши белгиланган. ФК ****-моддаси биринчи қисмига кўра, пудрат шартномаси бўйича бир тараф (пудратчи) иккинчи тараф (буюртмачи)нинг топшириғига биноан маълум бир ишни **** ва унинг натижасини буюртмачига белгиланган муддатда топшириш **** олади, буюртмачи эса иш натижасини қабул қилиб олиш ва бунинг учун **** тўлаш **** олади. Тарафлар ўртасида **** йил 24 майда ёмғирлатиб суғориш ускуналари ва материллари етказилганлиги учун 256.****.****,99сўм, усукналарнинг **** хизмати учун 11.****.****,01сўмни ташкил қилганлиги ****и 5/1-сонли ҳисоб-фактураси даъвогар томонидан жавобгаргаюборилган ҳамда жавобгар томониданэлектрон тартибдаимзоланиб тасдиқланган. ФКнинг ****-моддасига кўра ишлар натийжасининг пудратчи томонидан топширилиши ва буюртмачи томонидан қабул қилиб олиниши иккала тараф имзоланган далолатнома билан расмийлаштирилади. Тарафлар ўртасида **** йил 24 майкуни 5/2-сонли**** ишлар бўйича акттузилиб,акттарафлар томонидан электрон имзолар билан тасдиқланган. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига биноан, агар пудрат шартномасида **** ишга ёки унинг айрим босқичларига олдиндан **** тўлаш назарда тутилган бўлмаса, буюртмачи пудратчига шартлашилган **** иш тегишли тарзда ва келишилган муддатда ёхуд буюртмачининг розилиги билан муддатидан олдин ****, унинг натижалари узил-кесил топширилганидан кейин тўлаши шарт. Лекин,жавобгартомонидан шартнома **** **** ватўловлар амалга оширилмаган. Ўзбекистон Республикаси Олий Хўжалик суди Пленумининг **** йил 23 декабрдаги ****-сонли “Иқтисодий судлар томонидан қурилиш пудрати шартномасидан келиб чиқадиган низоларни ҳал этишда қонун хужжатларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги Қарорининг 9-бандида ФКнинг **** ва ****-моддаларига кўра буюртмачи **** ишни (унинг натижасини) пудрат шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда пудратчи иштирокида кўриб чиқиши ва қабул қилиши шарт бўлиб, бу **** иккала тараф томонидан имзоланадиган далолатнома расмийлаштирилиши назарда тутилган. Жавобгарнинг даъвогардан****.****.****сўм қарздорлиги ишҳужжатлари, шартнома,ҳисоб-фактура,**** ишлар бўйича актиҳамдадаъвогар вакилларининг кўрсатмалари билан ўз тасдиғини топган. Шу сабабли, судлов ҳайъати биринчи инстанция суди даъвонинг асосийқарз ундириш қисмини тўлиқ қаноатлантириш **** тўғри хулосага келган деб ҳисоблайди. Шунингбилан бирга, даъвогардаъво талабидажавобгардан 4 53.****.****сўм пеня ундиришни сўраган. Шартноманинг12.2-бандида шартномада кўрсатилган муддатлардатўловни кечиктирилганлиги учун буюртмачи етказиб берувчига кечиктирилган ҳар бир кун учун **** **** қисмининг0,04 фоизи миқдорида пеня тўлаши, бунда пенянинг умумий суммаси **** **** қийматининг20фоиздан ошмаслиги лозимлиги белгиланган. ФКнинг ****-моддасига биноан,**** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг****-моддасига мувофиқ, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқагар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак. Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Шунингдек,Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли қарорининг 4-бандида ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга судлар шуни эътиборга олишлари лозимки, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги **** тушунтириш берилган. Шу сабабли, судлов ҳайъати биринчи инстанция суди томониданФКнинг ****-моддасига асосдаъвонингпеня ундириш қисминитўлиққаноатлантиришжавобгарнинг мулкий аҳволигасалбийтаъсирқилиши мумкинлигиниинобатга олиб,мазкур талабниқисман10.****.****сўмга қаноатлантириш, қолган қисмини рад қилиш**** тўғри хулосага келган деб ҳисоблайди. Шунингбилан бирга,судлов ҳайъати жавобгарнинг кассация шикоятидаги ва суд **** билдирилганшартнома, ҳисоб-фактура ва **** ишлар бўйича акт жавобгар хўжалик раҳбари томонидан имзоланмаганлиги **** **** билан келишиб бўлмайди деб ҳисоблайди. Чунки,ушбу ҳужжатлар бугунги кунда қонуний кучида ва суд томонидан бекор қилинмаган ёки **** эмас деб топилмаган. 5 Шунингдек, ФКнинг****-моддасигаасосан,вакил қилинмаган шахс томонидан бошқа шахс номидан тузилган ёки ваколатлардан ташқари чиқиб тузилган битим ваколат берган шахс ушбу битимни кейинчалик маъқуллаган **** унинг учун ҳуқуқ ва **** вужудга келтиради, ўзгартиради ва бекор қилади.Битим тузишга ваколат берган шахс битимнинг ижрога қабул қилинганлигидан гувоҳлик берувчи ҳаракатлар қилган ҳолда ҳам бундай битим маъқулланган ҳисобланади. Битим тузишга ваколат берган шахс томонидан битимнинг кейинчалик маъқулланиши уни тузилган пайтидан бошлаб **** битимга айлантиради. ЎзбекистонРеспубликаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандигамувофиқ,кассацияинстанцияси судикассацияшикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Мазкур Кодекснинг****-моддаси биринчи қисмига мувофиқ,суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Баён этилганларга асосан, судлов ҳайъати биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни,жавобгарнингкассацияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни,жавобгартомониданишнингкассацияинстанциясида кўрилиши учун олдиндан тўланган3.****.****сўм давлат божива**** сўм почта ****ни унинг зиммасида қолдиришни, ишнингвидеоконференцалоқа режимидакўрилгани учун ****.****сўм суд **** жавобгарданЎзбекистон Республикаси Олий суди депозитигаундиришнилозим топади. Юқоридагиларга асосан, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****,****-моддаларини қўллаб,кассацияинстанцияси суди қ а р о р қ и л а д и: Берунийтуманлараро иқтисодий судининг**** йил 4 августкунги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Кассацияшикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар “**** URU” фермер хўжалиги томониданолдиндан тўланган3.****.**** сўм давлат божи ва **** сўм почта **** унинг зиммасида қолдирилсин. Жавобгар “VORIS URU” фермер хўжалигиданЎзбекистон Республикаси Олий суди депозитига ****.****сўм суд **** ундирилсин. Қарорга асосан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарорга норози тараф қарор устидан **** Республикаси судига тафтиш тартибида шикоят қилишга (прокурор протест келтиришга) ****. Раислик қилувчи: Г.Зарипова Ҳайъат аъзолари: **** 6 ****