Решение #2844101 Экономические

4-****-2501/****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5йил20ноябрь Когонтуманлараро иқтисодий суди,судья****нинг раислигида,****нинг котиблигида,даъвогар вакиллари****, ****(ишончнома асосида)ларнинг иштирокида,даъвогар“O`ZPARAVTOTRANS”акциядорликжамиятиманфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармасининг жавобгар“THE BEST FOR YOU ****”масъулияти чекланган жамиятидан18.****.****сўм асосий қарзва 9.****.****сўм пеняундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “O`ZPARAVTOTRANS” акциядорлик жамияти (бундан буён матндадаъвогарёки ****деб юритилади)манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси(бундан буён матнда Палата деб юритилади)судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“THE BEST FOR YOU ****” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгарёки ****деб юритилади)дан18.****.**** сўм асосий қарз ва 9.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган****вакилларидаъвони қувватлаб,унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб,судга даъво аризаси билан мурожаат қилингандан сўнгҳамжавобгар томонидан қарздорликтўлаб берилмаганлигинибилдириб, даъвонитўлиққаноатлантириб беришни сўрашди. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганПалата ҳамдажавобгар, вакил иштирокини таъминлашмади.Шу сабабли суд, ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг****, ****-моддаларига асосанунинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,даъвогарвакилларинингтушунтиришларини тинглаб,қуйидаги асосларга кўра даъвони қисман қаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишни лозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,тарафларўртасида****4 йил27 ноябрда 40-сонли автотранспорт ва механизм ижара шартномаси(бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Шартноманинг 1.1, 1.2 ва 2.2-бандларига кўра, шартномага мувофиқ ижарага берувчи (даъвогар) ўзига тегишли бўлган ва кейинги ўринларда 2 техника деб аталувчи автотранспорт воситалари, юк кўтарувчи техника вамеханизмларни ижарага олувчи (жавобгар)га ижарага топширади.Шартнома 2 нусхада тузилиб, томонларнинг масъул ходимлари томонидан имзоланувчи қабул қилиш ва топшириш далолатномаси бўйича топширилади ва қабул қилинади.Ижарага берувчи ижарага олувчига ҳисобот ойидан кейинги ойнинг 5 санасига қадар тўлов суммаси бўйича ҳисоб **** **** қилади ва ижарага олувчи беш **** куни **** куни мобайнида тўловни амалга оширади.Тўлов шакли: пул кўчириш орқали. Шартномашартларига кўра,даъвогаржавобгаргаўзига тегишли бўлганрангиСариқ,давлат **** белгиси 80 A ****бўлганБульдозерSWD****Y русумли техникани 01.12.**** йилдаги топшириш ва қабул қилиш далолатномасига асосан соз ҳолатда топширган бўлиб,ушбу техникажавобгар томонидан белгиланган тартибда қабул қилиб олинган. Даъвогартомонидан жавобгаргаэлектрон ****-фактураларга асосанжами 91.****.**** сўмлик техника ижараси хизматлари кўрсатилган бўлса-да, бироқ **** томонидан тўловлар лозим **** амалга оширилмаган.Натижада жавобгарнинг даъвогар олдидаги қарздорлиги18.****.**** сўмни ташкил этган. Даъвогарнинг мавжудқарздорликни10 ишкуни мобайнидатўлаб бериш **** талабномаларижавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли даъвогарманфаатида Палатасудга жавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмигаасосан**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади.Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** шартномадан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддасида**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги белгилаб қўйилган. ФКнинг ****-моддасигабиноан мулк ижараси шартномаси бўйича ижарага берувчи ижарага олувчига **** эвазига мол-мулкни **** эгалик қилиш ва фойдаланиш ёки фойдаланиш учун топшириш **** олади. ФК****-моддасининг биринчи қисмига кўра, ижарага олувчи молмулкдан фойдаланганлик учун **** ўз **** тўлаб туриши шарт. ФК ****-моддасининг биринчи қисмидаагар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмаслиги белгиланган. Жавобгарнингмавжудқарзи иш материалларидаги шартнома,талабномалар,электрон****-фактуралар, солиштирма далолатнома, даъвогар вакилларининг суд муҳокамасидаги тушунтиришлари билантасдиқланади. Маълум бўлишича, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнгҳамжавобгар томониданқарздорликбартараф этилмаган. Шу сабабли суд, даъвонингасосий қарз ундириш**** талабиниқаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгарданшартномага асосан9.****.****сўм миқдорда пеняундиришталаби билдирилган. 3 ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Шартноманинг4.2-бандидаижарага олувчи ҳар ойлик ижара суммасини ўз **** ёки тўлиқ тўламаганлиги учун ҳар бир кечиктирилган кун бўйича 0,4% миқдорида, лекин тўланмаган тўлов суммасининг 50%дан ошмайдиган миқдорда пенятўлашикўрсатилган. Даъвогар томонидан пеня суммасиасосий қарзни тўлашмуддатикечиктирилган****кун учун9.****.****сўм миқдорида ҳисобланган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигаасосанқарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ,агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарори 4-бандинингбиринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд,тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини,тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириштўғрисидагиталабини қисман,яъни1.****.****сўмга қаноатлантиришни,қолган қисмини рад қилишни лозим топади. ИПК****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд ****камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. Суд,даъво қисман қаноатлантирилганлигисабабли суд **** жавобгарнингзиммасига юклашниваундан даъвогар фойдасига олдиндан 4 тўланган41.****сўм почта ****, шунингдек Республика бюджетига ****.****сўмдавлат божиундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг ****,****, ****,****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъво қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“THE BEST FOR YOU ****” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар“O`ZPARAVTOTRANS” акциядорлик жамиятифойдасига18.****.****сўм асосий қарз,1.****.****сўмпеня, олдиндан тўланган41.****сўм почта **** ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш радэтилсин. Жавобгар“THE BEST FOR YOU ****” масъулияти чекланган жамиятидан Республика бюджетига ****.**** сўм давлат божиундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамдаижро ****лариберилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****