Решение #2844110 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья **** Кассация инстанцияси судида маърузачисудья: **** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** **** йил20ноябрь Бухоровилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси ****нинг раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар **** ва **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида,АКТ оператори **** кўмагида, даъвогар Туризм қўмитаси вакили **** (**** йил 16 декабрдаги 4сонлиишончнома асосида), жавобгар “Bu r turist” масъулияти чекланган жамияти вакили **** (**** йил 15 январдаги 14-сонли ишончнома асосида)лар иштирокида, даъвогар **** қўмитасининг жавобгар “Bu r turist” масъулияти чекланган жамиятидан **** сўм туристик йиғимдан асосий қарз ва **** сўм пеня ундириштўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қабул қилинганБухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 8 майдаги ҳал қилув қарорига нисбатан жавобгар “Bu r turist” масъулияти чекланган жамиятитомонидан берилган кассация шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида видеоконференцалоқа режимида ўтказилган очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйид гил рни аниқлади: Даъвогар Туризм қўмитаси (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризасибилан мурожаат қилиб, жавобгар “Bu r turist” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан **** сўм туристик йиғимдан асосий қарз ва **** сўм пеня ундиришни сўраган. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 8 майдаги ҳал қилув қарорибилан даъво аризаси қисман қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига **** сўм туристик йиғимдан асосий қарз, **** сўм пеня, олдиндан тўланган **** сўм давлат божи ва **** сўм почта **** ундириш белгиланган. Жавобгар мазкур ҳал қилув қароридан норози бўлиб кассация шикояти берган.Кассация шикоятида даъво аризасида туристик йиғимларниТуризм қўмитаси фойдасига ундириш сўралганлиги, Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 25 августдаги ****-сонли “Ўзбекистон Республикаси Туризм ва маданий мерос вазирлиги фаолиятини ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори Ўзбекистон Республикаси Туризм ва маданий мерос вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари Туризмни қўллаб қувватлаш жамғармаси ташкил қилинганлиги ва мазкур қарорнинг 3-иловасига мувофиқ “Ўзбекистон Республикаси ҳудудида туристик (меҳмонхона) йиғимни ундириш тартиби тўғрисида”ги низом тасдиқланганлиги, низом талабига кўра туристик йиғимлар ушбу жамғармага ундирилиши белгиланганлиги, даъвогар томонидан пеня миқдори нотўғри ҳисобланганлиги, тўловлар йил давомида тўлаб борилганлиги, тушган тўловлар солиқлар ва коммунал тўловларга олинганлиги сабабли тўловлар кечиктирилганлиги, жавобгар томонидан барча туристик йиғим тўлиқ тўлаб берилганлиги маълум қилиниб, ҳал қилув қарорининг пеня ундириш қисмини бекор қилиш сўралган. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили кассация шикоятида келтирган **** қувватлаб, туристик йиғимдан қарздорлик вужудга келганлигини, меҳмонхона ҳудуди катта бўлганлиги учун солиқ ва бошқа **** кўп сарф-**** қилиниши сабабли туристик йиғимни қисман тўлабборилганлигини, бугунги кундаасосий қарз суммаситўлиқ тўлаб берилганлигини, ҳал қилув қарорининг пеня ундириш қисмидан норозилигини, суд пеня миқдорини камайтирмасдан тўлиқ ундирганлигини, шунингдек, ундирувТуризм қўмитасига эмас Ўзбекистон Республикаси Туризм ва маданий мерос вазирлиги ҳузуридаги бюджетдан ташқари Туризмни қўллаб қувватлаш жамғармаси ҳисобига ундирилиши лозимлигини билдириб, суднинг ҳал қилув қарорининг пеня ундириш қисмини бекор қилишни сўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили жавобгарнинг кассация шикоятига эътирозлари борлигини, қўмита ҳузуридаги Жамғарма юридик шахс **** эга эмаслигини, пеня ҳисоби маъмурий ҳуқуқий муносабатдан келиб чиққанлиги сабабли суд томонидан тўғри ундирилганлигини билдириб, жавобгарнинг кассация шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Судлов ҳайъати иш бўйича маърузачи судьянинг маърузасини тинглаб, тарафлар вакилларининг тушунтиришларини эшитиб, иш ҳужжатлари ва жавобгарнинг кассация шикоятидаги **** ўрганиб, қуйида келтирилган асосларга кўра, жавобгарнинг кассация шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни, суд **** жавобгар зиммасида қолдиришни лозим топди. ИПК ****-моддасининг олтинчи қисмига биноан, суднинг ҳал қилув қарори қонуний ва асослантирилган бўлиши керак.У суд **** текширилган далилларгагина асосланган бўлиши мумкин. ИПК ****-моддасига кўра, суд ишни кассация тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.Кассация инстанцияси суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 25 августдаги ****-сон қарори 3-иловаси билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикаси ҳудудида туристик (меҳмонхона) йиғимни ундириш тартиби тўғрисида”ги Низом (матнда Низом деб юритилади)нинг 2-бандига кўра; жойлаштириш воситалари - меҳмонхоналар, туристик базалар ва ****, дам олиш уйлари ва зоналари, пансионатлар, кемпинглар, мотеллар, меҳмон уйлари, ўтов ва чодирли оромгоҳлар, санаторийлар ҳамда меҳмонхона хизматлари (жойлаштириш бўйича хизматлар) кўрсатиладиган бошқа объектлар, шунингдек, жойлаштириш воситаси сифатида тунаб қолиш учун жиҳозланган ер усти транспорти; туристик (меҳмонхона) йиғим - жойлаштириш воситалари томонидан 16 ёшгача бўлган болалардан ташқари, маҳаллий фуқаролардан базавий ҳисоблаш миқдорининг 0,4 фоизи миқдорида, хорижий фуқаролардан ушбу Низомга мувофиқ миқдорларда, улар яшаган ҳар бир кун учун ундириладиган йиғим.Тўлиқ бўлмаган яшаш куни учун туристик (меҳмонхона) йиғим тўлиқ яшалган кун миқдорида ундирилади. Низомнинг 4-бандига кўра, жойлаштириш воситалари (даволаш муассасалари): меҳмонхона хизматларини кўрсатишда юридик ва жисмоний шахсларга тўлов учун ҳисоб (инвойс, квитанция, ҳисоб-фактура) ҳамда меҳмонхона хизматлари қиймати ва яшаган кунлари учун ундирилган туристик (меҳмонхона) йиғимнинг умумий миқдорини кўрсатган ҳолда меҳмонхона хизматлари кўрсатилганлигини тасдиқловчи ҳужжатларни (ҳисоб-фактура, **** ишлар ва/ёки кўрсатилган хизматлар далолатномаси) беради; туристик (меҳмонхона) йиғим ундирилиши лозим бўлган, жойлаштириш воситаларида яшовчи жисмоний шахслар ва жойлаштириш воситаларида **** саёҳат қилувчи сифатида рўйхатдан ўтган жисмоний шахсларнинг сонини, уларнинг яшаш кунлари сонини ҳамда Жамғарманинг махсус ҳисобварағига ўтказилиши лозим бўлган сумманинг миллий валютадаги миқдори ҳисобини юритади; жойлаштириш воситаларида яшовчиларнинг ҳисобини юритиш махсус электрон автоматлаштирилган дастурни (кейинги ўринларда - Дастур) қўллаган ҳолда туристик (меҳмонхона) йиғим ундирилиши лозим бўлган, амалда яшаётган жисмоний шахслар ва жойлаштириш воситаларида **** саёҳат қилувчи сифатида рўйхатдан ўтган жисмоний шахслар тўғрисидаги маълумотларни Вазирликка ўз **** **** қилади; Вазирликка **** қилинган маълумотларга мувофиқ ўтган ой мобайнида уларга тушган туристик (меҳмонхона) йиғимни, тўлиқ **** Жамғарманинг махсус ҳисобварағига ҳар жорий ойнинг 5-санасигача ўтказилишини таъминлашга ****.Бунда кўрсатилган муддатга жойлаштириш воситалари шахсий маблағлари ҳисобидан туристик (меҳмонхона) йиғим миқдорини жисмоний шахслардан тўлиқ бўлмаган **** (нотўғри) ундириш натижасида шаклланган қарздорликни тўлаб беради. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, даъвогар томонидан жойлаштириш воситаларида яшовчиларнинг ҳисобини юритиш махсус электрон автоматлаштирилган дастуридан ( -m hm n) олинган маълумотлар асосида амалга оширилган ҳисоб-китобларга кўра, жавобгарга қарашли Бухоро шаҳар, И.Мўминов кўчаси, **** жойлашган “Gr nd-Bu r ” меҳмонхонасидаяшаган маҳаллий ва хорижий фуқароларга ҳисобланган туристик йиғимдан **** йилдан **** йил 1 февраль ҳолатида************ сўм қарздорликвужудга келган. Жавобгар томонидан мазкур қарздорлик суммаситўлиқ **** Жамғарманинг махсус ҳисобварағига ҳар жорий ойнинг 5-санасигача ўтказилиши лозим бўлсада,белгиланган муддатда ўз **** тўланмаган. Даъвогар томонидан**** йил 28 октябрда ****-****-сонли, **** йил 12 ноябрда ****-****-сонлиқарздорликни тўлаб бериш **** жавобгаргаталабномаларюборилган.Бироқ, жавобгар томониданталабнома хатлари оқибатсиз қолдирилганлиги сабабли мазкур низо вужудга келган. Шу боис, даъвогар даъво аризасидаги талаб билан судга мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Мазкур Низом амалга киритилгунга қадар туристик йиғим тўловини ундириш ва тўлаш тартиби Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 15 мартдаги ****-сонли қарори 2-иловаси билан тасдиқланган тартиб асосида иш юритилган. Даъвогар томониданжавобгарнинг **** йил 1 февраль ҳолатидатуристик йиғимдан жами **** сўм қарздорлиги тўғри ҳисобланган. Жавобгар томонидан даъво аризаси судга **** этилгандан сўнг иш судда кўрилган кунга қадар қарздорлик қисман **** сўм миқдорида тўланган. Қолган қарздорлик суммаси **** сўм-********сўм = **** сўмни ташкил қилади. Жавобгарнингтегишли жамғарманинг махсус ҳисобварағига ўтказилиши лозим бўлган туристик йиғимдан қарздорлиги иш ҳужжатларидаги қарздорлик ҳисоб-китоби маълумотлари, махсус “ -m hm n” электрон дастури маълумотлари, талабнома хатлари, тўлов топшириқномалари нусхалари, тарафларвакилининг тушунтиришлари билан тўлиқ тасдиқланади. Жавобгар вакили томонидан биринчи инстанция суди **** йилдан **** йил арт ойига қадар бўлган қарздорлик бўйича даъво муддати ўтганлиги маълум қилиниб, даъво муддатини қўллаш сўралган. Бироқ, ФК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан, даъво муддатининг ўтиши белгиланган тартибда даъво қўзғатилиши билан, шунингдек **** шахс қарзни тан олганлигини кўрсатувчи ҳаракатларни қилиши билан узилади. Иш ҳужжатларидаги қарздорлик ҳисоб-китоби маълумотлари, махсус “ -m hm n” электрон дастури маълумотларидан кўринишича, **** йиллар давомида ва ундан кейин ҳам жавобгар томонидан туристик йиғим қисман тўлаб борилган. Шу боис, биринчи инстанция суди жавобгар томонидан қарздорлик ўтган даврда қисман тўлаб келинганлиги учун даъво муддати ўтмаганлиги сабабли жавобгар вакилининг даъво муддатини қўллаш **** аризасини қаноатлантиришни рад этиш **** қонуний тўхтамга келган. Биринчи инстанция судидаъвогарнинг мазкур даъво талаби асослибўлганлигини, иш ҳужжатлари билан тасдиқланганлигини, қисман низо судга кўрилган даврда тўланганлигини инобатга олиб,даъвогарнинг ************ сўм туристик йиғимдан асосий қарз ундириш **** даъво талабини қисман ************ сўм миқдорида қаноатлантириш, даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этиш**** тўғри хулосага келган. Шунингдек , даъво аризасида даъвогар Низомнинг 6-бандига асосан жавобгардан туристик йиғимдан қарздорлик кечиктирилганлик учун маъмурий чора сифатида ҳисобланган ************ сўм пеня ундиришни сўраган. Низомнинг 6-бандига кўра, туристик (меҳмонхона) йиғим миқдори Жамғарма махсус ҳисобварағига ўз **** ёки тўлиқ ўтказилмаганлиги учун жойлаштириш воситалари ва даволаш муассасалари кечиктирилган ҳар бир кун учун туристик (меҳмонхона) йиғим ўтказилмаган миқдорнинг 0,05 фоизи, 4 бироқ қарздорлик умумий миқдорининг 50 фоизидан кўп бўлмаган миқдорда пеня тўлайдилар. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Судлов ҳайъати жавобгарнинг кассация шикоятида келтирган суд пеняни асоссиз равишда тўлиқ ундирганлиги, пеня миқдори камайтирилмаганлиги **** келтирган **** билан келишмайди. Биринчидан, жавобгарга нисбатан пеня жавобгардан туристик йиғимдан қарздорлик кечиктирилганлик учун маъмурий чора сифатида ҳисобланган. Иккинчидан, тарафлар ўртасидаги **** шартномавий муносабатдан келиб чиқмаган. Биринчи инстанция суди даъвогар томонидан пеня суммаси тўғри ҳисобланганлигини,пеня ундириш даъво талаби ҳам асослиэканлигини инобатга олиб,даъвогарнинг ************ сўм пеня ундириш талабини тўлиқ қаноатлантириш**** асосли, қонуний хулосага келган. Судлов ҳайъати жавобгарнинг ундирув туризм қўмитаси фойдасига нотўғри ундирилганлиги, Жамғарманинг махсус ҳисобварағига ундирилиши лозимлиги **** келтирган **** асоссиз деб ҳисоблайди. Чунки, жамғарма Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 19 ноябрдаги ****-сонли қарорига асосан давлат **** жамғармаси ҳисобланади.Жамғарма Туризм қўмитаси ҳузурида юридик шахс ****, маблағлардан келгусида туризм соҳасини ривожлантиришда фойдаланиш учун уларнинг жамланишини таъминлаш **** ташкил этилган. Судлов ҳайъати жавобгар томонидан кассация шикоятида келтирган **** ўз тасдиғини топмаганлиги боис суд ҳужжатини бекор қилиш ва ўзгартириш учун асос бўла олмайди деб ҳисоблайди. Иш ҳужжатларида суднинг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ИПК ****-моддасида белгиланган асослар мавжуд эмас. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига мувофиқ, кассация инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Кассация инстанцияси суди ишда аниқланган ҳолатлар ва қонунчилик талабидан келиб чиқиб, биринчи инстанция суди моддий ва процессуал қонун нормаларини тўғри қўллаганлигини инобатга олиб, жавобгарнинг кассация шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўрасуд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ушбу модданинг тўққизинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ёки тафтиш тартибидаги шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати, суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, жавобгарсуд ҳужжатинингпеня ундириш қисмидан норози бўлиб шикоят берганлиги, унингкассация шикоятини қаноатлантириш рад этилганлиги боис, жавобгар томонидан республика бюджетига олдиндан тўланган**** сўмдавлат божи ва****сўм почта **** инобатга олиб, унинг зиммасида қолдиришни, ортиқча тўланган **** сўм давлат божини жавобгарга қайтаришни, шунингдек, жавобгардан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисобварағига ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ **** сўм суд **** ундиришнилозим топди. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қарорқилади: Жавобгар “Bu r turist” масъулияти чекланган жамиятинингкассацияшикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 8 майдаги ҳал қилув қарориўзгаришсиз қолдирилсин. Жавобгар “Bu r turist” масъулияти чекланган жамияти томониданреспублика бюджетига олдиндан****сўм давлат божи ва******** почта **** тўлаганлиги инобатга олиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. Жавобгар “Bu r turist” масъулияти чекланган жамиятигакассация инстанцияси суди учун ортиқча тўланган **** сўм давлат божи қайтарилсин ва бу **** маълумотнома берилсин. Жавобгар “Bu r turist” масъулияти чекланган жамиятиданЎзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисобварағига ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ **** сўм суд **** ундирилсин. Қарор юзасидан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач бир йил муддат ичида биринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** **** ****-сонли иқтисодий иш маърузачи судья: **** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** **** йил 20 ноябрь Бухоровилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар **** ва **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, АКТ оператори **** кўмагида, даъвогар Туризм қўмитаси вакили **** (**** йил 16 декабрдаги 4-сонли ишончнома асосида), жавобгар “Bu r turist” масъулияти чекланган жамияти вакили **** (**** йил 15 январдаги 14-сонли ишончнома асосида)лар иштирокида, даъвогар **** қўмитасининг жавобгар “Bu r turist” масъулияти чекланган жамиятидан **** сўм туристик йиғимдан асосий қарз ва **** сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қабул қилинганБухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 8 майдаги ҳал қилув қарорига нисбатан жавобгар“Bu r turist” масъулияти чекланган жамиятитомонидан берилган кассация шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида видеоконференцалоқа режимида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қарорқилади: Жавобгар “Bu r turist” масъулияти чекланган жамиятинингкассацияшикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 8 майдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Жавобгар “Bu r turist” масъулияти чекланган жамиятитомониданреспублика бюджетига олдиндан **** сўм давлат божи ва **** сўм почта **** тўлаганлиги инобатга олиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. Жавобгар “Bu r turist” масъулияти чекланган жамиятигакассация инстанцияси суди учун ортиқча тўланган **** сўм давлат божи қайтарилсин ва бу **** маълумотнома берилсин. Жавобгар “Bu r turist” масъулияти чекланган жамиятиданЎзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисобварағига ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ **** сўм суд **** ундирилсин. Қарор юзасидан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач бир йил муддат ичида биринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** ****