Решение #2844119 Экономические

****2-2501/****-сонли иқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Когоншаҳри 2025йил20 ноябрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нинг котиблигида,даъвогар вакили **** (ишончнома асосида), жавобгар раҳбари****, Когон шаҳар **** ходими ****ларнинг иштирокида,даъвогар Ўзбекистон РеспубликасиДавлатактивларини бошқариш агентлигинингБухоровилоят ҳудудий бошқармасининг жавобгар“QOROVULBOZOR GO`SHT SUT SAVDO”масъулияти чекланган жамиятига нисбатан тарафлар ўртасида тузилган27.01.****йилдаги**** сонлиолди-сотди шартномасини бекор қилиш ҳамда шартнома шартларидан келиб чиқиб****.****.****,5сўм миқдордажарима, ****.****.****,67сўм миқдордапенява58.****.****,67сўм миқдорда****фоизи ундириш ҳамда“QOROVULBOZOR GO`SHT SUT SAVDO”масъулияти чекланган жамиятига топширилган объектни балансда **** Ўзбекистон РеспубликасиДавлатактивларини бошқариш агентлиги ҳузуридагиДавлатмулки объектларидан самарали фойдаланиш марказинингБухоровилоят ҳудудий бошқармасига топшириш **** юклаштўғрисидагидаъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: Ўзбекистон РеспубликасиДавлатактивларини бошқариш агентлигинингБухоровилоят ҳудудий бошқармаси(бундан буён матнда даъвогар ёки агентлик деб юритилади)судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“QOROVULBOZOR GO`SHT SUT SAVDO”масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда жавобгар ёки **** деб юритилади)ганисбатан тарафлар ўртасида тузилган27.01.****йилдаги**** -сонлиолди-сотди шартномасини бекор қилиш ҳамда шартнома шартларидан келиб чиқиб****.****.****,5сўм миқдордажарима, ****.****.****,67сўм миқдордапенява58.****.****,67сўм миқдорда****фоизи ундириш ҳамда“QOROVULBOZOR GO`SHT SUT SAVDO”масъулияти чекланган жамиятига топширилган объектни балансда **** Ўзбекистон РеспубликасиДавлатактивларини бошқариш агентлиги ҳузуридагиДавлатмулки объектларидан самарали фойдаланиш марказинингБухоровилоят ҳудудий бошқармасига топшириш **** юклашни сўраган. Суднинг****йил23сентябрдаги **** билан ишга Ўзбекистон РеспубликасиДавлатактивларини бошқариш агентлиги ҳузуридагиДавлатмулки объектларидан самарали фойдаланиш марказинингБухоровилоят ҳудудий бошқармаси(бундан буён матнда ижара маркази деб юритилади)низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган. 2 Суд **** иштирок этганагентликвакили даъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб,даъво талабларини ўзгартириш ****20.11.**** йилдаги ****-сонлиариза**** этиб,ундажавобгар шартнома доирасида муддати ўтган асосий қарздорликнинг бир қисмини тўлаб берганлигини инобатга олиб,даъвонинг шартномани бекор қилиш ва жарима ундириш, шунингдек****гатопширилган объектни балансда **** ижара марказигатопшириш **** юклаш**** қисмидан воз кечишини маълум қилди, шунингдек жавобгардан20.11.**** йил ҳолатига 1.****.****.****сўм асосий қарз, 1.****.****.****,**** пенява84.****.****,30сўммиқдорида **** фоизиундиришнисўради. Суд **** иштирок этган****раҳбари даъвони тан олиб, **** ҳам даъвогар олдида қарздорлик мавжудлигини,судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг **** млн.сўмдан ортиқ қарздорликнитўлаб берганликларини, объектгатўлиқинвестиция киритмоқчи эканлигинибилдириб,агентликнинг аризасиниқабул қилишнива ишни қонуний ҳалэтишни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган ижара маркази, вакил иштирокини таъминламади.Шу сабабли суд, ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****-моддаларига асосанунинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд,тарафларнингтушунтиришларини тинглаб, прокурорнинг фикрини эшитиб,иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,қуйидаги асосларга кўраагентликнинг аризасини қабул қилишни,даъвонингшартномани бекор қилиш ва жарима ундириш, шунингдек****гатопширилган объектни балансда **** ижара марказигатопшириш **** юклаш**** талаблари бўйича иш юритишни тугатишни,даъвони қисман қаноатлантиришнивақолган қисмини радқилишни лозим топади. ИПК****-моддасининг иккинчи ва тўртинчи қисмларига асосан даъвогар ишни ҳар қандай инстанция судида кўришда тегишли суд инстанциясида ишни кўриш якуни бўйича чиқариладиган суд ҳужжати қабул қилингунига қадар даъводан тўлиқ ёки қисман воз кечишга ****.Даъвонинг асосини ёки предметини ўзгартиришни, даъво талаблари миқдорини кўпайтиришни ёки камайтиришни, даъвогарнинг даъводан тўлиқ ёки қисман воз кечишини қабул қилиш **** ёхуд қабул қилишни рад этиш тўғрисида **** чиқарилади. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг “Биринчи инстанция суди томонидан иқтисодий процессуал қонун нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида” **** йил 24 майдаги 13-сонли қарори 13-бандининг бешинчи қисмида суд **** давомида **** этилган даъвонинг предмети ёки асосини ўзгартириш, даъво талаблари миқдорини кўпайтириш ёки камайтириш, даъводан воз кечиш **** ариза иш юритишга қабул қилинганлиги суд **** эълон қилиниб, бу **** суд **** баённомасига киритилиши ҳамда **** ёки ҳал қилув қарорида кўрсатилиши лозимлиги белгиланган. Суд,даъвогарнинг даъво талабларини ўзгартириши (даъводан воз кечишива даъво талаблари миқдорини кўпайтириши) қонунчиликка зид 3 эмаслиги ёкибошқа шахсларнинг ҳуқуқлариҳамдақонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузмаслигини инобатга олиб, уни қабул қилишни лозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,тарафлар ўртасида2025йил27 январдаҚоровулбозортумани,Бўзачи МФЙ, Бўзачи қишлоғи, **** жойлашган“Ёрдамчи хўжалик биноси”ни сотиш бўйича ****асонли олди-сотди шартномаси тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Шартноманинг3.1-бандиталабига кўра,жавобгар шартномадаги график асосида тўловларни даъвогарга тўлаб бериш **** олган.Объектни сотиб олиш тўловлари 2.****.****.****,****ни ташкил этган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмигабиноан**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Даъво аризасидабаён этилишича, жавобгарнинг25.08.**** йил ҳолатигашартномадоирасида асосий қарз, пеня, жарима ва**** фоизи бўйича қарздорлигивужудга келган. Даъвогарнингмуддати ўтган асосий қарздорликсуммасини 10кунлик муддатичида тўлаб бериш лозимлиги, акс ҳолда шартнома бекор қилиниши тўғрисидаги****5йил27 июндаги****/01-03-сонли талабномаси жавобгар томонидан оқибатсизқолдирилган.Шу сабаблиагентликсудга жавобгарга нисбатандаъво аризасида кўрсатиб ўтилган талаблар биланмурожаат қилишга **** бўлган. ФКнинг ****-моддасигабиноанагар ушбу Кодексда, бошқа қонунларда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, шартнома тарафларнинг келишувига мувофиқ ўзгартирилиши ва бекор қилиниши мумкин.Тарафлардан бирининг талаби билан шартнома суд томонидан **** қуйидаги ҳолларда ўзгартирилиши ёки бекор қилиниши мумкин: 1) иккинчи тараф шартномани жиддий равишда бузса; 2) ушбу Кодекс, бошқа қонунлар ва шартномада назарда тутилган ўзга ҳолларда. Тарафлардан бирининг шартномани бузиши иккинчи тарафга у шартнома тузишда умид қилишга **** бўлган нарсадан кўп **** маҳрум бўладиган қилиб зарар етказиши шартномани жиддий бузиш ҳисобланади.Бир тараф шартномани **** тўла ёки қисман бош тортиб, қонун ёҳуд тарафларнинг келишувида бунга йўл қўйилса, шартнома тегишлича бекор қилинган ёки ўзгартирилган ҳисобланади. ФКнинг ****-моддасигаасосаншартнома қандай шаклда тузилган бўлса, уни ўзгартириш ёки бекор қилиш тўғрисидаги келишув хам шундай шаклда тузилади, башарти қонунчиликдан, шартнома ёки иш муомаласи одатларидан бошқача тартиб келиб чиқмаса.Бир тараф шартномани ўзгартириш ёки 4 бекорқилиш **** таклифга иккинчи тарафдан рад жавоби олганидан кейингина ёки таклифда кўрсатилган ёхуд қонунда ёинки шартномада белгиланган муддатда, бундай муддат бўлмаганида эса — ўттиз кунлик муддатда жавоб олмаганидан кейин, шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** талабни судга **** этиши мумкин. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмида тарафлардан бирининг шартномани бузиши иккинчи тарафга у шартнома тузишда умид қилишга **** бўлган нарсадан кўп **** маҳрум бўладиган қилиб зарар етказиши шартномани жиддий бузиш ҳисобланиши белгиланган. Шартноманинг5.3-бандига кўра,шартноманинг 3-бўлимига мувофиқ сотиб олиш тўловлари белгиланган муддатларда тўланмаган **** харидор ҳар бир кечиктирилган кун учун ўз **** тўланмаган тўловларнинг 0,4 фоизи миқдорида, лекин ўз ****тўланмаган тўлов қийматининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда сотувчига пеня тўлайди.Бунда 3-бўлимда назарда тутилган ва тўлов муддати ўтиб кетган исталган оралиқ (ёки охирги) давр тугагандан кейин 3 (уч) ой давомида харидор томонидан сотиб олиш тўловлари, шунингдек пенялар тўланмаса, сотувчи мазкур шартномани бир томонлама тартибда бекор қилишга ****.Бундай ҳолларда сотувчи сотиб олиш тўловларининг 15 фоизи миқдорида харидорга нисбатан пеня қўллайди. Шартноманинг 3.3-бандида агар харидор томонидан шартнома кучга кирган кундан бошлаб 1 ой муддатда сотиб олиш тўловларининг камида 35,0 фоизи миқдоридаги дастлабки тўлов амалга оширилмаган ****, Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 18 мартдаги ПҚ-****-сон қарорининг 9-банди тўққизинчи хатбошисига мувофиқ, қолган сотиб олиш тўловлари суммасига Ўзбекистон Республикаси Марказий **** асосий ставкаси миқдорида йиллик фоизлар ҳисобланади ва сотиб олиш тўловлари қаторида тўлаб борилиши келишилган. Даъвогар томонидан 25.08.**** йил ҳолатига ****.****.****,**** миқдорида пеня, 58.****.****,**** миқдорида **** фоизи ва ****.****.****,**** миқдорида жарима ҳисобланган. Аниқланишича, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг жавобгар томонидан асосий қарздорлик суммасиқисмантўлаб берилган бўлиб,тўланмаган қарз20.11.**** йил ҳолатида1.****.****.****сўмни ташкилэтади.Асосий қарзнингбирқисми**** томониданқопланганлигисабабли даъвогардаъвонингшартномани бекор қилиш **** талабидан воз кечмоқда.Шунингдек, даъво талабларини ўзгартириш **** ариза **** этиб, унда жавобгардан 20.11.**** йил ҳолатига 1.****.****.**** сўм асосий қарзни ундиришни сўрамоқда.Шу сабабли суд, даъвонинг асосий қарз ундириш **** талабиниқаноатлантиришнилозим топади. ИПК****-моддаси биринчи қисмининг 6-бандигабиноандаъвогар даъвосидан воз кечган ва суд уни қабул қилган бўлса, суд иш юритишни тугатади. Шунга кўра суд,шартномани бекор қилиш ва жарима ундириш, шунингдек****гатопширилган объектни балансда **** ижара марказигатопшириш **** юклаш**** даъво талаблари бўйича иш юритишни тугатишни лозим топади. 5 ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Даъвогар томонидан шартнома шартларига асосан пеня суммаси тўғри ҳисобланган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигабиноанқарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарори 4-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини, тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириш тўғрисидаги талабини қисман, яъни****.****.****сўмга қаноатлантиришни,қолган қисмини рад қилишни лозим топади. Шунингдек, даъво аризасида жавобгарданшартнома доирасида20.11.**** йил ҳолатига 84.****.****,****миқдорида **** фоизи ундириш талаби билдирилган. Даъвогар томонидан шартнома шартларига мувофиқ **** фоизи суммаси тўғри ҳисобланган.Даъвонинг **** фоизи ундириш **** талаби асосли бўлиб ҳисобланади. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар кредитор қасддан ёки эҳтиётсизлик туфайли **** **** мумкин бўлмаслиги юз беришига ёки **** туфайли етказилган зарар миқдорининг кўпайишига кўмаклашган бўлса, шунингдек кредитор **** **** етказилган зарарни камайтириш чораларини қасддан ёки эҳтиётсизлик туфайли кўрмаган бўлса,суд ишнинг ҳолатларига қараб тўланадиган **** миқдорини камайтиришга ёки кредиторга **** тўлашни батамом рад этишга ****. ЮқоридагиПленум қарорининг 11-бандида агар пул **** **** ёки унинг **** кечиктирганлик учун ФКнинг ****-моддасига мувофиқ белгиланган 6 фоизлар миқдори (ставкаси) пул **** **** кечиктириш оқибатларига очиқданочиқ номутаносиб бўлса, суд фоизларнинг қоплаш табиатини ҳисобга олиб, ФКнинг ****-моддасига мос ҳолда, ФКнинг ****-моддасига асосан фоизлар миқдорини (ставкаси) камайтиришга ёки кредиторга уни ундиришни бутунлай рад этишга **** тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, қайд этилганлардан келиб чиқиб, ундириш сўралган**** фоизи суммасипул **** **** кечиктириш оқибатларига номутаносиблигини, кредиторнинг манфаатларини, тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини инобатга олиб, даъвонинг **** фоизи ундириш **** талабини қисман, яъни30.****.**** сўмгақаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни (бундан буён матнда Қонун деб юритилади) билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандигаасосан мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда, “г” кичик бандига кўра эса, хўжалик шартномаларини тузиш, ўзгартириш ёки бекор қилиш **** келиб чиқувчи низолар бўйича даъво аризаларидан БҲМнинг 10 баравари миқдорида давлат божитўланиши лозим. Қонун 9-моддаси биринчи қисмининг 10-бандига мувофиқ, Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги ва унинг ҳудудий органлари, Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги ҳузуридаги Бўш турган объектлардан самарали фойдаланишни ташкил этиш маркази ҳамда унинг ҳудудий органлари — ўз зиммасига юклатилган ваколатларига мувофиқ судларга кўриб чиқиш учун киритиладиган даъволар ва аризалар бўйича иқтисодий судларда давлат божини тўлашдан озод қилинган. Суд,даъвоқисман қаноатлантирилганлиги сабаблисуд ****тарафларнинг зиммасига уларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда юклашнива ****данагентликфойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****, шунингдекРеспублика бюджетига59.****.**** сўм давлат божиундиришни,воз кечгандаъвоталаблари бўйичаагентликҚонун билан давлат божини тўлашдан озод қилинганлигини инобатга олиб,ундандавлат божи ундирмасликшни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг****,****,****, ****,****, ****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: 7 Даъвогар Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлигининг Бухоро вилояти ҳудудий бошқармасининг даъвоталабларини ўзгартириш **** 20.11.**** йилдаги ****-сонли аризасиқабул қилинсин. Даъвонингтарафлар ўртасида тузилган27.01.****йилдаги**** сонлиолди-сотди шартномасини бекор қилиш ҳамда шартнома шартларидан келиб чиқиб****.****.****,5сўм миқдордажаримаундириш, шунингдек жавобгаргатопширилган объектни балансда **** Ўзбекистон РеспубликасиДавлатактивларини бошқариш агентлиги ҳузуридагиДавлатмулки объектларидан самарали фойдаланиш марказинингБухоровилоят ҳудудий бошқармасига топшириш **** юклаш **** талаблари бўйича иш юритиш тугатилсин. Даъво қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“QOROVULBOZOR GO`SHT SUT SAVDO”масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлигинингБухоро вилояти ҳудудий бошқармаси фойдасига1.****.****.****сўм асосий қарз,****.****.****сўм пеня, 30.****.**** сўм **** фоизиҳамдаолдиндан тўланган41.****сўм почта ****ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар“QOROVULBOZOR GO`SHT SUT SAVDO” масъулияти чекланган жамиятиданРеспублика бюджетига59.****.**** сўмдавлат божиундирилсин. Даъвогар Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлигинингБухоро вилояти ҳудудий бошқармасиҚонун билан давлат божини тўлашдан озод қилинганлиги инобатга олинсинва ундан давлат божи ундирилмасин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро **** берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****