Решение #2844275 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ **** тумани **** йил 19 ноябрь **** туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида, ****нинг котиблигида, **** вилояти **** тумани фермерлари кенгашининг даъвогар **** манфаатида жавобгарлар **** ва **** ҳамда “**** ********га нисбатан берган даъво аризаси бўйича ишни **** туманлараро иқтисодий суди биносида очиқ суд **** муҳокамасида **** вакиллари **** (ишончномага асосан), **** (ишончномага асосан), **** (ордерга асосан), ****вакили ****(ишончномага асосан), **** (ишончнома ва ордерга асосан), жавобгар “**** **** **** вакили ****қулов (ишончномага асосан), мутахассис **** иштирокида кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: **** вилояти **** тумани фермерлари кенгаши(бундан буён матнда Кенгаш деб юритилади) даъвогар ****(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)манфаатида **** туманлараро иқтисодий судига даъво аризасибилан мурожаат қилиб,унда жавобгарлар ****(бундан буён матнда биринчи жавобгар деб юритилади)ва “**** ********(бундан буён матнда иккинчи жавобгар деб юритилади)томонидан **** тумани “****” массиви ****-дала контурида ўзбошимчалик билан эгалланган 18,0 гектар ер участкасини, ********(бундан буён матнда учинчи жавобгар деб юритилади)томонидан **** тумани “****” массиви ****-дала контурида ўзбошимчалик билан эгалланган 12,71 гектар ер участкасини тегишлилиги бўйича даъвогарга қайтариш ва ер майдонини асл ҳолига келтириш, ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган ер участкасидан **** тартибда чиқариш сўралган. Суднинг **** йил 19 сентябрдаги ****биланишга **** туман ҳокимлиги ва Давлат кадастрлар палатаси **** вилоят бошқармаси **** туман филиали низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган. Суднинг **** йил 11 ноябрдаги **** билан иш бўйича Кадастр агентлиги **** вилоят бошқармаси ҳамда Давлат кадастрлар палатаси **** вилояти бошқармасидан мутахассис жалб қилинган. Суд муҳокамасида иштирок этган даъвогар вакиллари ўз тушунтиришида, даъво аризасидаги **** такрорлаб, жавобгарларни ер майдонидан **** тартибда чиқаришни сўради. Суд муҳокамасида иштирок этган биринчи жавобгар вакиллари ўз тушунтиришида, даъво аризасига нисбатан эътироз билдириб, даъво талаблари асоссизлиги сабабли, даъво талабларини қаноатлантиришни рад қилишни сўрашди. Суд муҳокамасида иштирок этган учинчи жавобгар вакили ўз тушунтиришида, даъво талаблари асоссизлиги сабабли, даъво талабларини қаноатлантиришни рад қилишни сўради. Суд муҳокамасида иштирок этган мутахассис судга хулоса **** қилиб, туман ҳокимлигининг даъвогар ҳамда жавобгарларга ер **** тўғрисидаги қарорлари мавжудлиги, улар билан ижара шартномалари тузилганлиги, даъвогар билан тузилган ижара шартномасидаги далолатномада бошқа фермер хўжалигининг муҳр босилганлиги, жавобгарлар билан тузилган ижара шартномаларининг далолатномасида эса ер майдонларининг чегаралари аниқ кўрсатилмаганлиги сабабли улар томонидан даъвогарга тегишли бўлган ер майдоларини ўзбошимчалик билан эгалланганлик ҳолатларини аниқлашнинг имкони бўлмаганлиги, бундан ташқари, жавобгарларнинг ер майдонларига нисбатан қонуний (ҳужжатлари) ҳуқуқлари мавжудлиги сабабли, улар томонидан даъвогарнинг ерга бўлган ҳуқуқлари бузилмаганлигини маълум қилди. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида хабардор қилинган **** туман ҳокимлиги ва Давлат кадастрлар палатаси **** вилоят бошқармаси **** туман филиали суд ****да вакил иштирокини таъминламади. Бундай ҳолатда суд, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг учинчи қисмига асосланиб, ишни уларнингвакили иштирокисиз, ишдаги ҳужжатлар асосида кўриб чиқишни лозим деб топди. Суд, ишдаги ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, тарафлар вакилларининг тушунтиришларини, мутахассиснинг фикрини тинглаб, қуйидагиларга кўра даъво аризасини қаноатлантиришни рад қилишни лозим деб топди. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд **** муҳокамасидан аниқланишича, **** туман ҳокимининг**** йил 10 апрелдаги ****-сонли қарорга асосан**** ўғлига “****” массивида жами 33 гектарер **** бўлиб, **** йил 21 июнда **** туман ҳокимлиги ва даъвогар ўртасида 43-сонли ер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш шартномаси тузилган. Шунингдек, **** туман ҳокимининг**** йил 11 февралдаги ****-сонли қарорга асосан биринчи жавобгарга “****” массивидан жами 19 гектарер****бўлиб, **** йил 28 июлда****туман ҳокимлиги билан биринчи жавобгар ўртасида ****-сонли ер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш шартномаси тузилган. Шу билан бирга, **** туман ҳокимининг**** йил 17 апрелдаги ****-сонли қарорга асосан фуқаро**** “****” массивидаги ****қ-контурдан 5 гектар ер майдони 31 йилга ижарага берилган. Бироқ, **** туман ҳокимининг**** йил 7 февралдаги ****-сонли қарор билан иккинчи жавобгар билан тузилган ер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш шартномаси муддатидан олдин бекор қилиниб, ер туман ҳокимлиги захирасига қайтарилган. Шунингдек, **** туман ҳокимининг**** йил 11 февралдаги ****-сонли қарорига мувофиқучинчи жавобгарга “****” массивидаги ****-контурдан қўшимча 2,6гектарер **** ва умумий ер майдони 9гектарэтиб белгиланган. Шунга кўра,**** йил 28 июнда****туман ҳокимлиги биланучинчи жавобгарўртасида 90-сонлиер участкасиниузоқ муддатли ижарага олишшартномаси тузилган. Даъво аризасида,биринчи ва иккинчижавобгарлартомонидан “****” массивидаги ****-дала контуридан 18,0 гектар ер участкаси,учинчижавобгар томонидан эса ушбу ****-контуридан 12,71 гектар ер участкаси ўзбошимчалик билан эгалланганлиги баён этилган. Шу сабабли, Кенгаш даъвогарманфаатида жавобгарларга нисбатанюқоридагиасосларга кўрасудга даъво ариза билан мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Ер кодекси (бундан буён матнда Ер кодекси деб юритилади)нинг 31-моддасига кўра, юридик ва жисмоний шахсларнинг ер участкасига бўлган ҳуқуқи жойнинг ўзида чегаралар белгиланганидан, ер участкаларининг планлари (чизмалари) ва тавсифлари тузилиб, ер участкаларига бўлган ҳуқуқ давлат рўйхатига олинганидан кейин вужудга келади. Ер кодекси 23-моддасининг учинчи қисмига кўра, эгаликдаги, фойдаланишдаги, ижарадаги ва мулк қилиб берилган ер участкасини бериш (реализация қилиш) ушбу Кодексда белгиланган тартибда **** шу ер участкаси белгиланган тартибда олиб қўйилганидан (қайта сотиб олинганидан) ва давлат мулки сифатида давлат рўйхатидан ўтказилганидан кейин амалга оширилади. Давлат кадастрлар палатаси **** вилоят бошқармаси **** туман филиалининг судга **** этганхулосасига кўра,даъвогар, биринчиҳамдаиккинчи жавобгарнинг низоли ер майдонлари туманнинг “****” ширкат хўжалигининг **** йилдаги қишлоқ хўжалиги харитасида ****-контур **** билан белгиланганлиги, шунингдек “панорама” электрон харитасида эса ****-контур **** билан белгиланганлиги, шу сабабли **** ва ****-контурлардаги ер майдони аслида битта ер майдони ҳисобланиши, ****-контурда жойлашган лалми ер майдонларидаъвогарвабиринчиҳамдаучинчи жавобгарларниер майдонларининг чегаралари бир-бирига устма-уст тушмаслиги,биринчи жавобгарга тегишли ер майдони, шу жумладан ташкил этилган кўп йиллик дарахтзорларидаъвогарнингҳудудига кирмаслиги маълум қилинган. Бундан ташқари,Давлат кадастрларпалатаси **** вилоятибошқармаси томонидан **** этилган **** йил 19 ноябрдаги ****-сонли маълумотида, жавобгарларга **** ер майдонлари айнан ****-дала контурининг чегаралари аниқ кўрсатилмаганлиги сабабли аниқлашнинг имкони бўлмаганлиги маълум қилинган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****-моддасига кўра, фуқаролар ва юридик шахсларнинг ер участкаларига бўлган мулк ҳуқуқи қонунчиликда назарда тутилган ҳолларда, тартибда ва шартларда юзага келади. Ер кодекси 40-моддаси биринчи қисмининг11-бандига асосан ер эгаси, ердан фойдаланувчи, ижарачи ва ер участкаси мулкдори ерларни ўзбошимчалик билан эгаллашга ва (ёки) ўзбошимчалик билан қилинган қурилишга йўл қўймаслик, шунингдек, ўзбошимчалик билан эгалланган ер участкасидаги қонунга хилоф қурилишни тўхтатиб туриш бўйича чоралар кўриши шарт. Ер кодекси 91-моддасининг биринчи қисмига кўра, ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган ер участкалари уларга ғайриқонуний равишда эгалик қилинган ва фойдаланилган **** қилинган сарф-**** қопланмаган тарзда тегишлилигига кўра қайтарилади. Ушбу модданинг иккинчи қисмида, ер участкаларини фойдаланиш учун яроқли ҳолатга келтириш, шу жумладан ундаги иморатларни бузиш ер участкаларини ўзбошимчалик билан эгаллаб олган шахслар ҳисобидан амалга оширилади. Маълум бўлишича,**** туман ҳокими билан даъвогар, биринчи ҳамда учинчи жавобгарлар ўртасида юқорида қайд этилган ер участкасини узоқ муддатли ижарага олиш шартномалари ҳамда **** туман ҳокимининг қарорлари бугунги кунда бекор қилинмаган ёки **** эмас деб топилмаган. Суд томонидан низога аниқлик киритиш **** жойига чиқиб кўздан кечирилганда,фермер хўжаликларига **** ер участкаларининг чегаралари белгиланмагани, яъни уларни **** турувчи бирор белги мавжуд эмаслигимаълум бўлди. ИПКнинг 68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Суд, даъвогар томонидан даъво талабларига асос қилиб келтирилган ҳолатлар исботлаб берилмаган деб ҳисоблайди. Шу сабабли, суд даъвогарнинг даъво талабининг биринчи ва учинчи жавобгарларга нисбатан қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим деб топди. Шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Давлат статистикаси қўмитасининг расмий сайтидан олинган маълумотга кўра, иш бўйича жавобгар ҳисобланган иккинчи жавобгар тугатилганлиги қайд этилган. ИПК ****-моддасининг 4-бандида, ишда тараф ҳисобланган юридик шахс тугатилган бўлса, суд иш юритишни тугатиши назарда тутилган. Шу сабабли, суд даъво талабининг иккинчи жавобгарга нисбатан қисми бўйича иш юритишни тугатишни лозим деб топди. Шу билан бирга, суд суд **** муҳокама қилиб,Ўзбекистон Республикасининг “Давлат божи тўғрисида”ги Қонуни ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Фермер, деҳқон хўжаликлари ва томорқа ер эгалари фаолиятини янада ривожлантириш бўйича ташкилий чора-тадбирлар тўғрисида”ги **** йил 10 октябрдаги ПҚ-****-сонли Қарорига кўра даъвогарнинг давлат божи тўловидан озодқилинганлигини инобатга олиб, давлат божи ундирмасликни,суд муҳокамаси видеоконференцалоқа режимида кўрилиши билан боғлиқ **** сўм ВКА **** даъвогардан Олий суд депозитига ундиришни, олдиндан тўланган **** сўм почта **** даъвогар зиммасида қолдиришни лозим топди. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****-моддаларига асосланиб, суд қа р о рқи л д и: **** вилояти **** тумани фермерлари кенгашининг даъвогар **** манфаатида жавобгарлар****ҳамда“**** **** ****га нисбатан ўзбошимчалик билан эгалланган ер участкасини тегишлилиги бўйича даъвогарга қайтариш ва ер майдонини асл ҳолига келтириш ҳамда ўзбошимчалик билан эгалланган ер участкасидан **** тартибда чиқариш тўғрисидаги даъво талабини қаноатлантириш рад қилинсин. Даъво аризасининг жавобгар“****га нисбатан ўзбошимчалик билан эгалланган ер участкасини тегишлилиги бўйича даъвогарга қайтариш ва ер майдонини асл ҳолига келтириш ҳамда ўзбошимчалик билан эгалланган ер участкасидан **** тартибда чиқариш тўғрисидаги даъво талаби бўйичаиш юритиш тугатилсин. Даъвогар ****дан Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозитига **** сўм ВКА **** ундирилсин. Тўланган **** сўм почта ****даъвогар ****зиммасида қолдирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарори устидан у қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд орқали **** вилояти судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида ёки қонуний кучга кирган ва апелляция тартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидан у қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят берилиши ёхуд прокурор протест келтириши мумкин. Судья ****