Решение #2844400 economic_new

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанциясудидаишни кўргансудья– Н.**** Кассацияинстанциясисудида маърузачи судья – Х.**** ХОРАЗМ ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** **** йил ** ноябрь Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати Х.**** раислигида, ҳайъат аъзолариМ.**** ва В.****даниборат таркибда, судья катта ёрдамчиси С.****нинг котиблигида, Хоразм вилоят **** бўлим прокурори **** ҳозирлигида, даъвогар **** вакили С.**** (**** йил ** январдаги ****сонли ишончномага асосан), жавобгар **** вакили Х.**** (**** йил ** мартдаги ****-сонли ишончномага асосан), учинчи шахс **** вакили **** (**** йил ** ноябрдаги ****-****-сонли ишончномага асосан) иштирокида, Урганч туманлараро иқтисодий судининг ****-сонли иқтисодий иши доирасида **** йил ** сентябрда қабул қилинган ҳал қилув қарорига нисбатан жавобгар Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармаси томонидан берилган кассация шикояти асосида ишни вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати жойлашган бинода, очиқ суд **** иш ҳужжатлари билан биргаликда кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: **** (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади)Урганч туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, ****(бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади)дан **** сўм асосий қарз, **** сўм пеня ундиришни сўраган. Суднинг **** билан ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида ****, ****, ****, **** ҳамда **** жалб қилинган. Урганч туманлараро иқтисодий судининг **** йил ** сентябрдаги ҳал қилув қарори билан даъвогарнинг даъво аризаси тўлиқ қаноатлантирилган. Мазкур ҳал қилув қароридан норози бўлган жавобгар томонидан кассация шикояти билан мурожаат қилиниб, унда биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорини бекор қилиш ва даъвони рад қилиш янги қарор қабул қилиш сўралган. Бугунги суд **** жойи ва **** тўғрисида белгиланган тартибда хабардор қилинган учинчи шахс ****, ****,**** ҳамда **** вакиллари суд **** келмади, бироқ **** судга ариза **** қилиб, ишни ўзининг иштирокисиз кўриб чиқишни сўради. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матндаИПКдеб юритилади) 297-моддасининг тўртинчи қисмига кўра,кассацияинстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинганкассацияшикоятини (протестини) берганшахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди. Шу сабабли судлов ҳайъати, ишнимазкуручинчи шахсларнинг вакиллари иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Суд мажлисида иштирок этган жавобгар вакили кассация шикоятида баён этилган важларни такрорлаб, асосий қарздорликка нисбатан эътирози йўқлигини, ҳал қилув қарорининг пеня ундириш қисмини бекор қилишни вашикоятни қаноатлантиришни сўради. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили кассация шикоятига эътироз билдириб, жавобгарнинг кассация шикоятини рад қилишни сўради. Суд мажлисида иштирок этганучинчи шахс **** вакили ишни қонуний кўриб чиқишни сўради. Суд мажлисида иштирок этган прокурор кассация шикоятини қаноатлантиришни рад қилишни ва биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдириш тўғрисида фикр билдирди. Судлов ҳайъати ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришларива прокурорнинг фикрини тинглаб,кассацияшикоятида баён этилган важларни иш ҳужжатлари билан биргаликда муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўракассацияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 15-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ, Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Конституция мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. ИПК 13-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, суд ишларни Ўзбекистон Республикаси Конституциясива қонунлари, бошқа қонунчилик ҳужжатлари, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари асосида ҳал қилади. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд муҳокамасида аниқланган ҳолатларга кўра, тарафларўртасида **** йил ** февраль куни ****-сонли ижара шартномаси ва унга қўшимча равишда шу сана билан ****-сонли келишув, **** йил ** сентябрда ****-сонли ижара шартномаси ва унга қўшимча равишда **** йил ** апрелда ****-сонли келишув,**** йил ** март куни ****-сонли ижара шартномаси ва унга қўшимча равишда **** йил ** март куни ****-сонли келишув, **** йил ** апрель куни ****-сонли ижара шартномаси ва унга қўшимча равишда **** йил ** июль кунги ****-сонли келишув тузилган. Мазкур шартномага асосан даъвогар томонидан жавобгарга ижара тўлови эвазига **** кўчаси **, **-уйлар, ** тумани**** кўчаси **** ва **** тумани **** кўчаси **** -уй манзилида жойлашган бинолар ижарага берилган. Шартномаларнинг 7.1, 7.2-бандларида ижарага олувчибелгиланган муддат ва миқдорлардаҳар бир ойнинг 10-санасидан кечиктирмасдан **** фоиз олдиндан ижара тўловини тўлаши лозимлиги белгиланган. Бироқ, жавобгар томонидан ижара тўловлари белгиланган муддатларда тўлиқ тўланмаган ва натижада жавобгарнинг даъвогар олдида ****йилнинг ** август ҳолатига ижара тўлови учун **** сўмлик кредиторлик қарздорлиги вужудга келган. Мазкур қарздорликни тўлаб беришни сўраб, даъвогарнинг жавобгарга юборган огоҳлантириш хати жавобгар томонидан ижросиз ва жавобсиз қолдирилган. Шу сабабли даъвогар юқоридаги даъво аризаси билан судга мурожаат қилган. Низони ҳал этишда биринчи инстанция суди иш учун аҳамиятли ҳолатларни тўлиқ аниқлаб, у томонидан аниқланган ҳолатлар исботлангани ҳамда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллагани ҳолда даъво аризани тўлиқ қаноатлантириш **** тўғри хулосага келган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (бундан буён матнда – ФК деб юритилади) 8 ва ****-моддаларига асосан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда тарафлар ўртасидаги ****ижара шартномасидан келиб чиккан. ФК ****-моддасига кўра, ижарага олувчи мол-мулкдан фойдаланганлик учун **** ўз **** тўлаб туриши шарт. Мол-мулкдан фойдаланганлик учун **** тўлаш тартиби, шартлари ва муддатлари мулк ижараси шартномаси билан белгиланади. Жавобгар томонидан ижара шартномасида белгиланган **** лозим **** **** натижасида ижара тўловидан ****,**** муддати ўтган асосий қарздорлик вужудга келганлиги ишдаги ҳужжатлар билан ўз тасдиғини топади. Юқоридагиларга асосланган ҳолда биринчи инстанция суди даъвогарнинг жавобгардан ****,**** асосий қарздорликни ундириш талабини асосли деб топиб, уни қаноатлантириш **** асосли тўхтамга келган. Шунингдек, даъвогар ўзининг даъво талабида жавобгардан тўлов кечиктирилганлиги учун ****,**** пеня ундиришни сўраган. ФК ****-моддасига кўра, қарздор **** **** кечиктириб юборганида тўлайдиган ва ўтказиб юборилган муддатнинг ҳар биркуни учун **** **** қисмига нисбатан фоиз билан ҳисобланадиган неустойка пеня ҳисобланади. ФК ****-моддасига асосан қарздор айби бўлган такдирда **** **** ёки лозим **** **** учун, агар конун хужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, жавоб беради. Ижарашартномасининг 9.2-бандида ижарага олувчи ижара тўловини муддатида ва белгиланган миқдорда амалга оширмагани учун ижарага берувчига тўлов муддати бузилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлаши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик судининг **** йил ** июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****сонли Қарорининг 2-банди кўра, судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шарт. ФК ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****. Бироқ, жавобгар ўзинингмулкий ва молиявий ҳолатини тасдиқловчи далилларни ****қилмади. Шу сабабдан, биринчи инстанция суди даъво талабининг**** сўм пеня ундириш талабини ҳам тўлиқ қаноатлантиришни тўғрисида қонуний тўхтамга келган. ИПК ****-моддасида суд ҳужжатини ўзгартириш ёки бекор қилиш асослари кўрсатилган. Судлов ҳайъати суд ҳужжатини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун Кодекснинг ушбу моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. Юқорида қайд этилганларга асосан судлов ҳайъати, низони ҳал этишда биринчи инстанция суди иш учун аҳамиятли ҳолатларни тўлиқ аниқлаб, у томонидан аниқланган деб ҳисобланган ҳолатлар исботлангани ҳамда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини тўғри қўллагани ҳолда даъво аризани тўлиқ қаноатлантириш **** тўғри хулосага келган деб ҳисоблаб, кассация шикоятини қаноатлантиришни рад этишни ҳамда ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. Шунингдек, судлов ҳайъати ИПК ****-моддасига асосан ишни кассация инстанциясида кўриб чиқиш билан боғлиқ суд **** тўлиқ **** жавобгар зиммасига юклашни, жавобгар томонидан кассация шикояти беришда **** сўм давлат божи ва **** почта **** нинг олдиндан тўланганлигини инобатга олишни лозим топади. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси 13,****, ****-303-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қ а р о р қи л д и : Урганч туманлараро иқтисодий судининг ****-сонли иқтисодий иши доирасида **** йил ** сентябрда қабул қилинган ҳал қилув қарори ўзгаришсиз, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармасининг кассация шикояти қаноатлантирилмасдан қолдирилсин. Давлат божи ва почта ****нинг олдиндан тўланганлиги инобатга олинсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарорга нисбатан, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан бир йил ичида Хоразм вилоят судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят (протест) берилиши мумкин. Раислик этувчи **** ҳайъат аъзолари **** ****