Решение #2844815 economic_new

****-сонлииқтисодий иш Судья: **** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Боғоттумани **** йил19 ноябрь Боғоттуманлараро иқтисодий суди, судья****раислигида, судья ёрдамчиси****нинг котиблигида,аризачи вакили*** (12.03.**** йилдаги ****-сонли ишончномага асосан),жавобгар вакили -***(30.10.**** йилдаги16сонли ишончномага асосаништирокида,аризачи Ўзбекистон ****ҳкамаси ҳузуридаги электр **** назорат қили инспекциясининг,жавобгар“*** ***”масъулияти чекланган жамиятига нисбатан ****сўммолиявий санкция қўллашва ундириш тўғрисидаги аризаси бўйича ишни Боғот туманлараро иқтисодий судининг биносида бўлиб ўтган видеоконференцалоқа режимидаги очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон ****ҳкамаси ҳузуридаги электр энергияси,нефтьмаҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспексияси (бундан буён матнда аризачи деб юритилади)Боғот туманлараро иқтисодий судига ариза билан мурожаат қилиб,“*** ***” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)га нисбатан****сўммолиявий санкция қўллашва ундиришни сўраган. Суд **** асосан ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатидаЎзбекистон миллий метрология институти давлат муассасаси(бундан буён матнда учинчи шахслар деб юритилади) жалб қилинган. Бугунги суд **** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисида учинчи шахслар қонунда белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлсада, уларнинг вакили иштирок этмади, даъво ариза юзасидан фикр билдирмади. Бундай ҳолда суд ишни Ўзбекистон Республикаси иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****-моддасига асосан учинчи шахслар вакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Суд ****аризачивакилиаризаталабини қўллаб-қувватлаб, жавобгарнинг автомобилларга ёқилғи қуйиш шохобчасида текшириш ўтказилганда ёнилғи тарқатиш ускуналарининг қиёслов кўригидан ўтказиш муддати тугаган бўлсада, ёнилғи сотишорқали тарқатишдавом этаётганлиги аниқланиб, ушбу ҳолат юзасидан05.09.**** йилда далолатнома расмийлаштирилганлиги,мазкур текширув жавобгар фаолиятида биринчи маротабаамалга оширилганбўлсада, Қонун 49-моддасининг бешинчи қисмида назарда тутилган имтиёз жавобгарга нисбатан татбиқ қилинмаслигинибилдириб, аризани тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд **** жавобгар вакили ариза талабларига эътироз билдириб,АИ-80, 91 ва 92-русумли автобензин ёқилғисини тўлдириш ускуналаринингқиёслов кўригидан ўтказиш муддати 11.12.**** йил куни тугаган бўлсада, 21.07.**** йил куни, яъни аризачи ўрганиш ўтказишидан олдин ускуналар қайта қиёсловдан ўтказилиб, тегишли гувоҳномалар олинганлигини,дизель ёқилғисини тарқатиш ускунасига гувоҳнома аризачи ёзма кўрсатма берганидан кейин, 11.09.**** йилда олинганлигини,мазкур аниқланган ҳуқуқбузарлик деб топилган ҳаракатлар жавобгар фаолиятида биринчи маротаба содир этилганлигини, жавобгар бу ҳаракатлари билан ҳеч қандай зарар етказмаганлигини ва аниқланганҳолатбартараф этилиб, ўлчаш воситаларини қиёслаш кўригидан ўтказган ҳолда гувоҳнома олганлигини билдириб, аризани қаноатлантиришни рад этишни сўради. Суд,ишда иштирок этувчи шахслартушунтиришларини тинглаб ҳамда ишдаги ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўрааризаниқаноатлантиришнирад этишнилозим деб топади. Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамасидан аниқланишича, Ўзбекистон ****ҳкамаси ҳузуридаги электр энергияси нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси Хоразм вилоят ҳудудий бошқармаси бошлиғининг **** йил4 сентябрдаги 22/****-сонли текшириш ўтказиш тўғрисида буйруғига асосан ваколатли органни текширув бошлангандан сўнг хабардор этиш тартибида, ёқилғи-энергия ресурсларини ишлаб чиқариш (қазиб олиш), қайта ишлаш, узатиш (ташиш),**** ва истеъмол қилиш, уларнинг сифат ва миқдор жиҳатдан **** таъминлаш бўйича норматив- ҳуқуқий ҳужжатлар ҳамда техник қоидалар ва нормалар талабларига риоя этилиши юзасидан жавобгарга қарашли автомобилларга ёқилғи қуйиш шохобчасида аризачининг Хоразм вилоят ҳудудий бошқармаси мутахассисиШ.Хўжаниёзовтомонидан жавобгар раҳбари иштирокида **** йил5 сентябрькуни бир кун муддатда текшириш ўтказилган. Текширишда жавобгарга қарашли автомобилларга ёқилғи қуйиш шохобчасида(бундан буён матнда АЁҚШ деб юритилади)2 дона ёқилғи қуйиш ускуналари белгиланган муддатдан ортиқ даврда қиёсловдан ўтказилмасдан текшириш ўтказиш кунига қадар жами ****сўмқийматдаги (****сўм қийматдаги Аи-80, **** сўм қийматдагиАи-91, **** сўм қийматдагиАи-92 ва **** сўм қийматдаги дизельёқилғиси) нефть маҳсулотлариреализация қилинганлиги аниқланиб,ҳолат юзасидан далолатнома расмийлаштирилган. Жавобгар раҳбари далолатнома билан танишиб,**** **** бўлган кўрсатмани олган ҳолда далолатноманиимзолашдан бош тортган ва ушбу ҳолат юзасидан далолатнома расмийлаштирилган. Аризачининг **** йил8 сентябрдаги****-сонли қарори билан жавобгарга нисбатан“Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни (бундан буён матнда Қонун деб юритилади)нинг43-моддаси иккинчи қисмига кўра,****сўм миқдорида молиявий санкция белгиланган. Жавобгар томонидан жарима суммаси ихтиёрий равишда тўланмаганлиги сабабли, аризачиюқоридаги ариза талаби билан судга мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикасининг 07.08.**** йилдаги “Энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш тўғрисида”ги ЎРҚ-****-сонли Қонуни(бундан буён матнда Қонун деб юритилади) Қонуннинг43-моддасииккинчиқисмига кўра, нефть маҳсулотлари ва суюлтирилган углеводород газини қонунчиликда белгиланган тартибда сертификатлаштиришдан ўтказилмаган ҳамда белгиланган тартибда тамғаланмаган назорат ўлчов асбоблари ва ёқилғи тарқатиш ускуналари орқали истеъмолчиларга етказиб бериш, шунингдек назорат ўлчов асбобларига ташқаридан бевосита таъсир кўрсатиш — назорат ўлчов асбоблари ва ёқилғи тарқатиш ускуналарининг охирги текшируви ўтказилган кундан эътиборан реализация қилинган товар қийматининг эллик фоизи миқдорида жарима солишга сабаб бўлади. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 26 февралдаги ****-сон қарори билан “Ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланишда содир этилган ҳуқуқбузарликлар учун хўжалик юритувчи субъектларга нисбатан ҳуқуқий таъсир чораларини қўллаш тартиби тўғрисида”ги Низоми (бундан буён матнда Низом деб юритилади) тасдиқланган бўлиб, ушбу Низом ёқилғи-энергетика ресурсларидан фойдаланишда содир этилган ҳуқуқбузарликларни аниқлаш ва ҳуқуқбузарликларга йўл қўйган хўжалик юритувчи субъектларга (юридик шахслар, шунингдек, юридик шахс ташкил этмаган ҳолда тадбиркорлик фаолиятини амалга ошираётган жисмоний шахслар) нисбатан ҳуқуқий таъсир чораси сифатида молиявий санкциялар қўллаш тартибини белгилайди.Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Электр энергияси, нефть маҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекцияси бу соҳадаги ваколатли орган ҳисобланади. Низомнинг 27-бандига кўра, биринчи марта ҳуқуқбузарлик содир этган хўжалик юритувчи субъект йўл қўйилган ҳуқуқбузарликни ихтиёрий равишда бартараф этган ва етказилган зарарнинг ўрнини тўлиқ қоплаган бўлса, молиявий санкция қўлланилмайди. Суд муҳокамасида аниқланган ҳолатларга кўра, аризачи томонидан05.09.**** йилда ўтказилган текшириш жараёнида жавобгарга тегишли АЁҚШда нефтьмаҳсулотлари тарқатиш учун икки дона ёқилғи қуйиш ускунаси, жами дастаклар сони8 таниташкил этиши, сотувда бўлган Аи-80-русумли автобензин тарқатиш учун2дона,Аи-91-русумли автобензин тарқатиш учун2 дона,Аи-92-русумли автобензин тарқатиш учун2 донава дизель ёқилғиси тарқатиш учун2дона дастаклар мавжудлиги,Аи-80, 91 ва 92русумли автобензин тарқатиш ускунасинингқиёслов кўригидан ўтказиш муддати 11.12.**** йилда тугаб,Ўзбекистон миллий метрология институти давлат муассасаси Хоразм филиали томонидан ****5йил 21июль куниқайтақиёслов кўригидан ўтказилиб, гувоҳномалар олинган бўлсада, 11.12.**** йилдан21.07.**** йилга қадар, яъниқиёслов кўригидан ўтказиш муддати тугагандаврданефть маҳсулотлари реализация қилинганлиги, дизель ёнилғисини тарқатиш ускунасининг навбатдаги қиёслов кўригидан ўтказиш муддати 31.07.**** йилда тугаганлиги, 09.11.**** йилдан 05.09.**** йилга қадарнефть маҳсулотлари реализация қилинганлигиҳолати бўйичадалолатнома тузилган ҳамда бир нусхаси жавобгар раҳбарига топширилган. Мазкур текшириш тадбири давомида05.09.**** йилда жавобгарга **** **** бўлган ёзма кўрсатма топширилган бўлиб, унда ўтказилган текшириш бўйича тузилган далолатномани ходимлар ўртасида муҳокама қилиш (муддати 3 кун),дизельёнилғи тўлдириш устунини навбатдаги қиёслов кўригидан ўтказиш (муддати10кун)кўрсатилган. Жавобгарга тегишли,Аи-80, 91 ва 92-русумли автобензин тарқатиш ускунасининг қиёслов кўригидан ўтказиш муддати 11.12.**** йилда тугагаб, Ўзбекистон миллий метрология институти давлат муассасаси Хоразм филиали томонидан **** йил 21 июль кунияъни текшириш ўтказилишидан олдин,қайтадан қиёслов кўригидан ўтказилиб, гувоҳномалар олинган, дизельёнилғи тўлдириш устуни11.09.**** йилда давлат қиёсловидан ўтказилиб, ускунагаамал қилиш муддати ****6йил 11сентябргача бўлган ўлчаш воситасинингқиёслов гувоҳномаси берилган. Қонуннинг49-моддасибешинчиқисмига кўра, агар энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида биринчи марта ҳуқуқбузарлик содир этган хўжалик юритувчи субъект йўл қўйилган ҳуқуқбузарликни ихтиёрий равишда бартараф этган ва етказилган зарарнинг ўрнини тўлиқ қоплаган бўлса, молиявий санкция қўлланилмайди. Мазкур ҳолатда суд,жавобгар томонидан энергияни тежаш, ундан оқилона фойдаланиш ва энергия самарадорлигини ошириш соҳасида биринчи марта ҳуқуқбузарлик содир этилганлиги, йўл қўйилган ҳуқуқбузарлик ихтиёрий равишда бартарафқилинганлиги, мазкур ҳаракатлар натижасида зарар етказиш ҳолати аниқланмаганлигиданкелиб чиқиб, аризанингжавобгарга нисбатан молиявий санкция қўллаш талабиниқаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Шунингдек, аризачи**** сўм молиявий санкцияни ундиришни сўраган. Юқорида аризанинг молиявий санкцияни қўллаш талабини қаноатлантириш рад этилганлиги сабабли, суд, аризанингмолиявий санкцияни ундириш талабини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Суд аризачи вакилинингҚонуннинг49-моддаси бешинчи қисмида назарда тутилган имтиёз жавобгарга нисбатан татбиқ қилинмаслиги **** **** билан келишмайди. Чунки, мазкур Қонун нормаси молиявий санкция қўлланилмаслиги учун **** лозим бўлган **** талабларни ўзида акс эттирганлиги, улардан бири етказилган зарарнинг ўрнини тўлиқ қоплашэканлиги баробарида жавобгар фаолиятида ўтказилган текширишда зарар етказиш билан боғлиқ ҳолатлар аниқланмаган. Қонуннинг мазкур талаби шартли характерга эга бўлиб,бундаагар зарар етказилган бўлса уни тўлиқ қопланиши, зарар етказилмаган ёки зарар етказилганлик ҳолати аниқланмаса зарарни қоплаш талаби мавжуд эмаслигини назарда тутади. Суд, Қонуннинг мазкур талабипрофилактика **** киритилганлигини, бунда хўжалик юритувчи субъект (тадбиркор) ўз хатосини англаб, тезфурсатларда уни бартараф этса,давлат уни жазоламаслиги, балки масъулиятлиликни рағбатлантиришини назарда тутганлигини эътироф этади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси(бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси 2-қисмига кўра, суд ҳуқуқий таъсир чорасини қўллаш тўғрисидаги иш кўриб чиқилаётганда суд ****: ҳуқуқбузарлик ҳодисаси бўлган-бўлмаганлигини ва унинг содир этилганлиги фактини; текшириш учун ва текшириш натижалари бўйича далолатнома ёки бошқа ҳужжат тузиш учун асослар ва назорат қилувчи органнинг ваколатлари бор-йўқлигини; мазкур ҳуқуқбузарликни содир этганлик учун қонунчиликда жавобгарлик назарда тутилган-тутилмаганлигини ва ҳуқуқий таъсир чорасини қўллаш учун асослар бор-йўқлигини аниқлайди. ИПК 13-моддасининг 4-қисмига кўра, тадбиркорлик субъектлари ва давлат органлари, шу жумладан ҳуқуқни муҳофаза қилувчи ва назорат қилувчи органлар, шунингдек **** ўртасидаги низолар бўйича ишларни кўриб чиқишда қонунчиликда тадбиркорлик фаолиятини амалга ошириш билан боғлиқ ҳолда юзага келадиган барча бартараф этиб бўлмайдиган зиддиятлар ва ноаниқликлар тадбиркорлик субъектининг фойдасига талқин этилади. ИПК68-моддасининг биринчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Мазкур Кодекснинг ****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. “Давлат божи тўғриси”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни 9-моддасининг 19-бандига мувофиқ аризачи ва жавобгар ҳуқуқий таъсир чораларини қўллаш тўғрисидаги ишлар бўйича давлат божи тўловидан озод қилинган. МазкурҚонун билан белгиланган давлат божи ставкаларига кўра,мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи ундирилиши белгиланган. Аризачининг**** сўм молиявий санкцияни ундириш**** талаби мулкийхусусиятга эга даъво талаби ҳисобланади. Баён этилганларга асосан,суд, аризани қаноатлантиришни рад этишни,ишни кўриш билан боғлиқсуд **** аризачи зиммасига юклашни лозимтопади. Юқоридагилардан келиб чиқиб ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, ****,****,****, ****,****, ****-****-моддаларини қўллаб, суд қарорқилди: Аризачининг аризасини қаноатлантириш рад этилсин. Аризани **** этишда олдиндан тўланган **** сўм почта **** аризачиЎзбекистон ****ҳкамаси ҳузуридаги электр энергияси нефтьмаҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекциясизиммасида қолдирилсин. АризачиЎзбекистон ****ҳкамаси ҳузуридаги электр энергияси,нефтьмаҳсулотлари ва газдан фойдаланишни назорат қилиш инспекциясидан: Республика бюджетига ****,**** давлат божи; Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозит ҳисоб **** ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ **** сўм миқдорида суд **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро ****сиберилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига шу суд орқали бир ой ичида апелляция тартибида, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****