Решение #2844879 Экономические

****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья – **** Кассацияинстанция судида маърузачи судья – **** Тафтиш инстанция судида маърузачи судья– **** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШ ИНСТАНЦИЯСИ СУДИНИНГ ҚАРОРИ **** ****5йил19 ноябрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар **** ҳамда **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, “B rh t Y ‘ld sh t k r” фермер хўжалиги вакили **** (**** йил 10 ноябрдаги 7-сонли ишончномага асосан), “Бухоро Агросервис МТП” масъулияти чекланган жамияти тугатиш комиссияси раиси Ҳ.Розиқов, вакили Дж.Шарипов (**** йил 10 ноябрдаги ****-сонли ишончномага асосан),“B h l sh v K ns lting m rk zi”масъулияти чекланган жамияти баҳоловчи ****лар иштирокида, даъвогар “B rh t Y ‘ld sh t k r” фермер хўжалигининг жавобгар “Қоракўл Агросервис МТП” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан **** этган даъво аризаси юзасиданқабул қилинганБухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 1 июлдаги қарорига нисбатан “B rh t Y ‘ld sh t k r” фермер хўжалиги томонидан берилган тафтиш тартибидаги шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: “B rh t Y ‘ld sh t k r” фермер хўжалиги (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “Қоракўл Агросервис МТП” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан **** сўм ундиришни сўраган Қоракўл туманлараро иқтисодий судининг **** йил 28 февралдаги **** билан жавобгар “Қоракўл Агросервис МТП” масъулияти чекланган жамияти унинг ҳуқуқий вориси “Бухоро Агросервис МТП” масъулияти чекланган жамияти билан алмаштирилган. Суднинг **** йил 20 мартдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига **** сўм ундириш белгиланган. Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанцияси судининг **** йил 1 июлдаги қарори билан ҳал қилув қарори бекор қилиниб, иш бўйича янги қарор қабул қилинган.Даъво аризасини қаноатлантириш рад этилган. Мазкур суд ҳужжатига нисбатан даъвогар томонидан тафтиш тартибида шикоят берилган.Шикоятдакассация инстанцияси суди ўзқарорига судмуҳокамасида қатнашган солиқбошқармасивакилининг хулосасининотўғри асос қилиб келтирилганлиги, унингхулосасинидаъвогарнингзарарига, ёки биринчи инстанция суди ҳал қилувқароринибекорқилиш учун асос сифатида талқин қилиниши нотўғриэканлиги, биринчи инстанция судибошқарма бошлиғинингбиринчи ўринбосари томониданберилган хулосага тўғри таянганлиги,шартнома нархиқўшилганқиймат солиғи билан қўшиб ёзилганлиги алоҳида кўрсатилмаган бўлсада, ушбу ҳолатда сотувчининг даромади ўзгаришини солиқ солиниши билан изоҳланиши тўғриэканлиги,солиқ мутахассисининг дастлабки ўрганиш маълумотлари уларнинг **** тарафлар ўртасидаги ****фактурасидан келиб чиқиб таҳлил қилинганлиги, ўрганиш жараёнида тарафлар ўртасидаги 5-сонли шартнома ўрганилмаганлиги**** билан улар келишмаслиги,кассация инстанциясисудикарорнибир томонлама чиқарганлиги, **** ****Вазирлар Маҳкамасининг тегишли қарори билан тасдиқланган Низомга мувофиқ,****-фактурабирламчи ҳужжат хисобланишибилдириб,Бухоро вилоят суди иктисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясисудинингқарорини бекор қилиб, даъво аризаниқаноатлантириб,жавобгардандаъвогарфойдасига **** сўм ундириш тўғрисидаянги қарор чиқаришсўралган. Суд **** иштирок этгандаъвогар вакилитафтиштартибидагишикоятда келтирган **** қувватлаб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний қабул қилинганлигини,кассацияинстанция суди иш учун аҳамиятли ҳолатларни тўлиқ ўрганмасдан **** хулосага келганлигини, шартнома шартлари асосида****-фактура тўғри юборилганлигини, жавобгар асоссиз равишда********сўмни ****-фактурага кўрсатганлигини, ўша пайтида ҚҚС гувоҳномаси бекор қилинган бўлганлигини,уларнинг мурожаатлари натижа бермаганлигини, шунинг учун судга даъво аризаси билан мурожаат қилганлигинибилдириб, тафтиш тартибидаги шикоятни қаноатлантиришни,кассацияинстанция судининг қароринибекор қилиб,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни, даъвони тўлиқ қаноатлантириш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакиллари тафтиш тартибидаги шикоятга эътирозлари борлигини, биринчи инстанция суди нотўғри қарор қабул қилганлигини, кассация инстанция суди иш ҳолатларни тўлиқ ўрганиб 2 адолатли ва қонуний қарор қабул қилганлигини, даъвогарга сотилган техникалар улар томонидан қайта баҳоланганлигини, баҳоланганда ҚҚС суммаси ҳисобга олинмаганлигини, ****-фактура хатолик билан берилганлигини билдиришиб, даъвогарнинг тафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантиришни рад қилишни, кассация инстанция судининг қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўрашди. Суд **** иштирок этган“B h l sh v K ns lting m rk zi”масъулияти чекланган жамияти баҳоловчиси“Ўзагросервис” акциядорлик жамияти билан тузилган **** йил 3 июндаги ****-сонли шартномага асосан жавобгар “Қоракўл Агросервис МТП” масъулияти чекланган жамиятига тегишли бўлган техникалар бозор баҳосини аниқлашда,ҳар бир техникаларнинг баҳоси бўйича маълумотларниинтернет тармоғидан олинганҳолдақиёслаш усулини қўллаган ҳолдабаҳоланганлигини, баҳолаш ҳисоботига илова қилинган маълумотларга кўраэсанизолашаётган 2 та техникақўшилган қиймат солиғисизбаҳоланганлигини билдирди. Судлов ҳайъати иш бўйича маърузачи судьянинг маърузасини тинглаб,тарафларвакилларива мутахассиснингтушунтиришвабаёнотларини,даъвогарнингтафтиш тартибидаги шикоятида қайд этилган **** ва иш ҳужжатларини ҳар томонлама ўрганиб чиқиб, қуйида келтирилган асосларга кўра, тафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, кассацияинстанциясудинингқарориниўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. Аниқланишича,тарафлар ўртасида **** йил 15 августдаги 5-сонли олди-сотди шартномаси тузилган,шартномагакўра, “сотувчи”(жавобгар)ўзига тегишли бўлган умумий қиймати ********сўмбўлган товарни “сотиб олувчи”(даъвогар)га мулк қилиб топшириш,даъвогарэса маҳсулотларни қабул қилиб олиш ва ушбу шартномада белгиланган муддатда тўловларни тўлаш **** олган. Даъвогар шартноманинг 2.2-бандига асосан жавобгарга **** йил 23 сентябрдаги ****-сонли тўлов топшириқномасига асосан **** **** сўмлик тўловларни амалга оширган. Тарафлар ўртасида **** йил 3 октябрда 5-сонли ****-фактураси билан жавобгар келишилган “Пума т****-русумли ва “Европал 4+1 айланма омоч” махсус қишлоқ хўжалик техникаларини даъвогаргатопширган. Мазкур ****-фактурасидақишлоқ хўжалиги техникаларининг баланси қиймати **** **** сўм, қўшилган қиймат солиғини қўшиб ҳисоблаганда эса **** ****,**** эканлиги қайд этилган. Когон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 20 сентябрдаги ****-сонли ҳал қилув қарори билан “Қоракўл Агросервис МТП” масъулияти чекланган жамияти **** деб топилган ва тугатишга доир иш юритиш бошланган. Натижада, жавобгарнинг қўшилган қиймат солиғи бўйича 3 гувоҳномаси фаол ҳолатда бўлмаган ҳамда даъвогарга ҳисобга олиниши лозим бўлган **** сўм қўшилган қиймат солиғи ҳисобга олинмай маҳсулотнинг тан нархи сифатида баҳолаган. Даъвогар **** йил 15 январда 1-сонли огоҳлантириш хати билан мурожаат қилиб, ****,****ни 5 иш куниичидатузатувчи ****-фактура узатиб беришни сўраган акс ҳолда тегишли судга ариза билан мурожаат қилишлиги тўғрисида огоҳлантирган.Жавобгарга огоҳлантриш хати почта бўлими орқали юборилган.Бироқ, даъвогарнинг мурожаати жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабаблитарафлар ўртасида низо келиб чиққанва даъвогар даъво аризасидаги талаб билан судга мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 15-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ, Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади.Конституция мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридантўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)13-моддасининг биринчи қисмигакўра, суд ишларни Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунлари, бошқа қонунчилик ҳужжатлари, шунингдек Ўзбекистон Республикасининг халқаро шартномалари асосида ҳал қилади. Ишдаги ҳужжатлардан аниқланишича, “Бухоро Агросервис МТП” масъулияти чекланган жамияти2 тақишлоқ хўжалик техникаларини **** йилнинг май-июнь ойларида расмийлаштирилган ****-фактуралари билан лизинг ташкилотларидан акциз солиғи ва қўшилган қиймат солиғисиз сотиб олган ва ўзининг туманлардаги жамиятларига балансга топширган. Суднинг ҳал қилув қарори билан жавобгар**** деб топилгандан сўнг, жамият фаолиятини тиклаш ва тугатишга доир иш юритишни тугатиш **** жамият балансидаги мол-мулклар **** баҳоловчи ташкилот томонидан баҳоланган.“B h l sh v K ns lting m rk zi” масъулияти чекланган жамиятининг **** йил 1 августдаги баҳолаш ҳисоботига асосан “Т-****” русумли трактор **** **** сўмга ва “Европал 4+1 айланма омоч” эса **** сўмга баҳоланган. Ҳар иккитехникабаҳолангансумма миқдоридасотувгачиқарилган ва даъвогар томонидан сотиб олинган. **** йил 15 августдаги 5-сонли шартномага асосан етказиб беришқиймати **** **** сўмлик, қўшилган қиймат солиғи ****,****лик қўшилган қиймат солиғини ҳисобга олган ҳолда **** ****,****лик **** йил 3 октябрдаги 5-сонли ****-фактураси (ID **** 80bb3 6 f ****b****f1 юборилган санаси 03.10.**** соат ****, тасдиқланган сана 04.10.**** соат ****) даги ****,**** қўшилган 4 қиймат солиғи суммасига минус ****,****лик қўшимча ****-фактураси асосида қўшилган қиймат солиғига салбий тузатиш киритилган. Натижада, даъвогар томонидан **** йил октябрь ойи учун **** қилинган қўшилган қиймат солиғи ҳисобида **** йил октябрдаги ****фактураларининг кўрсатгичларига ижобий ва салбий ****-фактуралари расмийлаштирилиши ҳисобига ноллаштирилган. Ўзбекистон Республикаси Солиқ кодексининг ****-моддасига кўра, ўзаро алоқадор тарафлар ўртасидаги битимларда шаклланадиган ва (ёки) **** шахслар ўртасида битимлар тузилаётганда **** иқтисодий шароитларда қўлланилиши мумкин бўлган холис тарзда шаклланадиган нархдан фарқ қиладиган нарх ушбу Кодекс **** трансферт нарх деб тушунилади. Ўзаро алоқадор тарафлар фаолиятининг **** шахслар томонидан **** иқтисодий шароитларда олиниши мумкин бўлган шароитлар ва натижалардан фарқ қиладиган тижоратга оид ва (ёки) молиявий шароитлар ва (ёки) натижалар ушбу Кодекснинг **** трансферт нархни белгилаш деб тушунилади. Битимнинг тарафларидан бири томонидан олиниши мумкин бўлган, лекин трансферт нархни белгилаш натижасида тараф олмаган ҳар қандай даромадлар солиқ солиш **** ушбу бўлимда белгиланган ҳолларда ва тартибда битимнинг шу тарафида ҳисобга олинади. Ушбу бўлимда белгиланган ҳолларда ва тартибда ташқи савдо фаолияти иштирокчиларининг даромадлари солиқ солиш **** битим нархининг битим предмети бўлган товарларга (хизматларга) доир бозор нархидан фарқ қилишига сабаб бўлган тўлиқ олинмаган даромадлар суммасига кўпайтирилиши мумкин.Бунда шундай битимлар иштирокчилари ўзаро алоқадор ёки **** шахслар эканлиги эътиборга олинмайди.Худди шундай қоидалар ушбу бўлимда белгиланган ҳолларда ва тартибда иштирокчилари Ўзбекистон Республикасининг солиқ резидентлари бўлган битимларда қўлланилиши мумкин. ИПКнинг 74-моддасига асосан суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаиназаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. Иш ҳужжатларидагисолиқ бошқармаси вакилинингхулосасига кўра, солиқ тўловчининг қўшилган қиймат солиғи нофаол бўлган солиқ даврида ҳам солиқ ҳисоботларини **** этиш **** **** қолиниши, қўшилган қиймат солиғи суммаси солиқ базасининг солиқ ставкасига мувофиқ бўлган фоизли улуши сифатида ҳисоблаб чиқарилиши, битим тарафлари томонидан 5 қўлланилган нархдан (тариф)дан келиб чиққан ҳолда реализация қилинадиган товарларнинг қиймати сифатида аниқланиши ҳамда битим суммасининг устига 12 фоизлик қўшилган қиймат солиғи ставкасини кўрсатган ҳолда қўлланишива ****-фактураси расмийлаштилиши лозимлиги кўрсатилган(и.ҳ.****-бет). Шартноманинг 2.1-бандига кўра, шартноманинг умумий қиймати **** **** сўмни, шундан “Пума Т****” трактори **** **** сўмни, “Айланма омоч Европал 4+1” эса **** сўмни ташкил этган. Бироқ,шартномадақўшилган қиймат солиғи ёки қўшилган қиймат солиғисиз ҳисобланганлиги қайд этилмаган.Ушбу қиймат баҳоловчи ташиклотнинг баҳолаш ҳисобтидан келиб чиқиб белгиланган.Қўшилган қиймат солиғи гувоҳномаси нофаол тадбиркорлик субъектлари билан шартномавий муносабатга киришилганда, сотиб олувчи томонидан товар билан биргаликда тўлаб берилган қўшилган қиймат солиғи сотиб олувчи эса ҳисобга олиши мумкин бўлмаган. Ваҳоланки,мазкур ҳолатда юқоридаги қишлоқ хўжалик техникалариқўшилган қиймат солиғи суммасиз даъвогарга сотилган. Ушбу ҳолатдадаъвогарнинг талаби асоссиз,шусабаблидаъвогарнингдаъво аризасини қаноатлантиришни рад этиш лозим бўлади. ИПК ****6-моддасига кўра, суд ишни тафтиш тартибида кўриш чоғида қуйи инстанция судлари томонидан моддий ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилганлигини ва процессуал қонун талабларига риоя этилганлигинииш материаллари бўйича текширади. Биринчи инстанция судиаҳамиятли ҳолатларнитўлиқаниқламасдан моддий ҳуқуқ нормаларини нотўғри қўллаган ҳолда даъвони қаноатлантириш ********хулосага келган. Бухоровилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатикассацияинстанциясисудининг**** йил1 июлдагиқарори билан жавобгарнингкассация шикоятиниқаноатлантириб,Қоракўл туманлараро иқтисодий судининг **** йил 20 мартдаги ҳал қилув қароринибекорқилиб, даъво аризасини қаноатлантириш рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилиб, асосли тўхтамга келган. Судлов ҳайъатидаъвогарнингшикоятида келтирилганэътирозлари биланқўшилмайди. ИПК 68-моддасининг биринчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Биринчидан, Бухоро вилоят солиқ бошқармасининг **** йил 6 мартдаги ****-сонлиўрганиш маълумоти билан келишиб бўлмайди,маълумотнома **** тарафлар ўртасидаги ****-фактурадан келиб чиқиб таҳлил қилинган, ўрганиш жараёнида тарафлар ўртасидаги**** йил 6 15 августдаги5-сонли шартнома ўрганилмаган, битим қиймати ичида қўшилган қиймат солиғи мавжудёки мавжуд эмаслигиасослантирилмаган. Иккинчидан, тафтиш инстанцияси суди**** иштирок этган баҳоловчи ташкилотбаҳоловчиси“Ўзагросервис”****биланулар ўртасидатузилган **** йил 3 июндаги ****-сонли шартномага асосан жавобгарга тегишли бўлган техникалар бозор баҳосини аниқлашда қўшилган қиймат солиғисиз уларнинг баланс қиймати баҳоланганлигитўғрисидатушунтиришберди.Ваҳоланки,техникаларни баҳолаш тўғрисидаги ҳисоботга кўра ҳам ушбуПума Т****” тракториҳамда“Айланма омоч Европал 4+1”техниклари қўшилган қиймат солиғи билан баҳоланганлиги қайд қилинмаган. Учинчидан, тарафлар ўртасида имзоланган **** йил 15 августдаги 5-сонли шартномадатоварнинг баланс қиймати кўрсатилган бўлиб, техникаларнинг баҳоси қўшилган қиймат солиғи ёки қўшилган қиймат солиғисиз ҳисобланганлиги қайд этилмаган.Аслида эса ушбу қиймат баҳоловчи ташиклотнинг баҳолаш ҳисобтидан келиб чиқиб белгиланган. ИПК ****11-моддасининг учинчи қисмига асосан, тафтиш инстанцияси суди тафтиш тартибидаги шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Баён этилганларга асосан судлов ҳайъати кассацияинстанция судитомониданқарор қабулқабул қилишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларига риоя қилинганлигини, қарорни ўзгартириш ёҳуд бекор қилиш учун асосларнинг мавжуд эмаслигини инобатга олиб,даъвогарнинг тафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантиришни рад қилишни вакассацияинстанциясисудинингқарориниўзгаришсиз қолдиришни лозимтопади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмгакўра,суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи шахсларнингапелляция вакассацияёкитафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати тафтиш инстанцияси учун суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, даъвогарнинг тафтиш тартибидаги шикояти қаноатлантириш рад этилганлиги сабабли,даъвогар тафтиш инстанцияси суди учунолдиндан **** сўм давлат божи ва **** сўмпочта ****тўланганлигиниинобатга олиб, унинг зиммасига қолдиришни лозим топди. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг68, 72,****, ****7-****11-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қарорқилади: 7 Даъвогар“B rh t Y ‘ld sh t k r” фермер хўжалигинингтафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Бухоровилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассацияинстанция судининг**** йил1 июлдагиқарориўзгаришсиз қолдирилсин. Даъвогар“B rh t Y ‘ld sh t k r” фермер хўжалигитомонидан тафтиш инстанциясисудиучунолдиндан**** сўм давлат божи ва ****сўм почта **** тўланганлиги инобатга олиниб, унинг зиммасида қолдирилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарор устидан тафтиш тартибидаги шикоят (прокурорпротест) билан бир йил муддатда Ўзбекистон Республикаси Олий судига мурожаат қилиниши мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** **** 8