Решение #2845019 Экономические

****3-2501/214-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья – **** Апелляция инстанция судида маърузачи судья – **** Тафтиш инстанция судида маърузачи судья– С.Абдурасулов БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШ ИНСТАНЦИЯСИ СУДИНИНГ ҚАРОРИ **** ****5йил19 ноябрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьяМ.Кодировава **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****нингкотиблигида, даъвогар “****muk mm l qurilish” масъулияти чекланган жамиятинингжавобгарлар “G’ijduv n d hq n b z ri” акциядорлик жамияти ва “G’ijduv n d hq n b z r qurulish” масъулияти чекланган жамиятидан****.****.**** сўм қарз ундириштўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қабул қилинганПешкутуманлараро иқтисодий судининг ****5йил30 июлдагиҳал қилув қарори ҳамда Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатиапелляцияинстанциясининг **** йил 25 сентябрдаги қарори устиданжавобгар“G’ijduv n d hq n b z ri” акциядорлик жамиятитомонидан берилган тафтиш тартибидаги шикояти ва унга илова қилинган ҳужжатларни ўрганиб чиқиб,қуйидагиларни аниқлади: “****muk mm l qurilish” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“G’ijduv n d hq n b z ri” акциядорлик жамияти(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)ва “G’ijduv n d hq n b z r qurulish” масъулияти чекланган жамияти (бундан буёнматнда жавобгар****деб юритилади)дан************ сўм қарз ундиришни сўраган. Пешкутуманлараро иқтисодий судининг ****5йил30 июлдагиҳал қилув қарори билан даъвогарнинг даъвоталаби қаноатлантирилиб, жавобгардан даъвогар фойдасига************ сўмқарзундириш белгиланган.Жавобгар****га нисбатан даъво аризаси кўрмасдан қолдирилган. Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатиапелляцияинстанциясининг **** йил 25 сентябрдаги қарори билан ҳал қилув қарори ўзгаришсиз, жавобгарнинг апелляция шикояти қаноатлантирмасдан қолдирилган. Мазкур суд ҳужжатларидан норози бўлиб жавобгар томониданберилгантафтиш тартибидагишикоятида иш ҳолатлари тўлиқ ўрганилмаганлиги, Бухоро вилоят Иқтисодиёт ва молия бошқармасининг хулосаси инобатга олинмаганлиги **** қилиб кўрсатилиб,биринчи инстанция судинингҳалқилув қарориваапелляция инстанциясудининг қарорини бекорқилиш, даъвони қаноатлантиришни рад этиш ****янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** **** ва жойи **** тегишли тартибда хабардор қилинган тарафларсуд ****вакил иштирокини таъминламади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, тафтиш инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган, тафтиш тартибидаги шикоятини (протестни) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди. Шу боис, судлов ҳайъати ишнитарафларвакиллари иштирокисиз, ишдаги мавжуд ҳужжатларга асосанкўриб чиқишни лозим топади. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузасини эшитиб,қуйидагиларгаасосан жавобгарнинг тафтиш тартибидаги шикоятини қаноатлантиришни рад этишни,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ваапелляцияинстанцияси судинингқарорини ўзгаришсиз қолдиришнилозим топади. Иш ҳужжатларидан ва суд муҳокамасидан аниқланишича, “Ғиждувон деҳқон бозори”ни реконструкция қилиш ва қуриш учун умумий лойиҳа қиймати 56.****.****.**** сўм этиб белгиланган бўлиб, лойиҳага кўра **** та савдо ўрнига мўлжаланган мавсумий савдо айвони қиймати 9.****.****.**** сўм, Кисловодск типидаги 1-8-айвонларни **** учун ****.****.**** сўм ва **** айвонларни **** ишлари учун 8.****.****.**** сўм **** назарда тутилган. Бухоро вилоят **** **** йил 24 февралдаги қарорига асосан ҳужжатли тафтиш тайинланиб, **** йил 13 майда Бухоро вилоят Давлат молиявий назорати бошқармасининг якуний далолатномаси расмийлаштирилган. Далолатномадан кўринишича, қарздор буюртмачилигида пудратчи ташкилот томонидан 51.****.****.**** сўмлик қурилиш пудрат ишлари ****, **** ишлар учун 26.****.****.**** сўм маблағ тўлаб берилганлиги, пудратчилар томонидан **** қурилиш пудрат ишлари **** 3.****.****.**** сўмга қўшиб ёзилганлиги, қарздорнинг **** йил 1 май ҳолатида пудрат ташкилотлар олдида 22.****.****.**** сўмлик кредиторлик қарздорлиги мавжудлиги аниқланган. Шунингдек, Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 27 июндагиқарорининг2-иловаси билан “Ғиждувон деҳқон бозор қурилиш” масъулияти чекланган жамияти томонидан замонавий савдо расталари қурилиши учун юзага келган 28 та қурилиш пудрат ташкилотлари учун 22,8 млрд сўм пул маблағлари ****.Манзилли рўйхатнинг ижрочилари этиб Ўзбекистон Республикаси Иқтисодиёт ва молия вазирлиги ва Бухоро вилоят ҳокимлиги масъул бўлишган. 2 Кредитор “Бухоро таъмирлаш механика заводи” акциядорлик жамиятининг аризасига асосанҒиждувон туманлараро иқтисодий судининг**** йил 2 июндаги ҳал қилув қарори биланжавобгар ******** деб топилган ва тугатишга доир иш юритиш бошланган (****-сонли иқтисодий иш). Жавобгар ****кредиторларининг **** йил 13 мартдаги 1-сонли умумий йиғилиш қарорида **** кредиторлар олдидаги қарздорлиги 33.****.****,83 минг сўмни ташкил этиши ва 43 (қирқ уч) та кредиторлар кредиторлар реестрига киритилганлиги қайд этилган. **** йил 23 мартдаги 2-сонли кредиторлар йиғилишида юқоридаги қайд этилган 28 (йигирма саккиз) та қурилиш пудрат ташкилотлари иштирок этиб, ўз овозларини беришган. **** йил 8 июлдагижавобгар ****кредиторларининг1-сонли йиғилиши қарори билан ўз кредиторлик талабиданжавобгарфойдасига воз кечаётган 27 нафар пудратчи кредиторларнинг талабномалари маълумот учун қабул қилинган ва 22.57 млрд сўмлик кредиторлик талабларидан воз кечиш шартномаларинижавобгар **** номидансуд бошқарувчиси имзолаб, тасдиқлаши маъқулланган ҳамда кредиторлар вакиллари орасидан 4 (тўрт) кишидан иборат кредиторлар қўмитаси аъзолари сайланган ва уларга келгуси барча кредиторлар манфаатларини ифода этишиюклатилган. Тарафлар ўртасида расмийлаштирилган **** йил26 октябрдаги солиштирма далолатнома билан даъвогарнинг жавобгар****олдидаги 325.****.****сўмлик қурилиш пудрат шартномасидан ҳосил бўлган кредиторлик қарздорлиги **** йил 4 июлдаги “Талабдан бошқа шахс фойдасига воз кечиш ҳамда қарзни учинчи шахс зиммасига юклаш тўғрисида”ги 8-сонли шартномага асосан қарздорнинг барча ҳуқуқ ва **** жавобгарга ўтган. Айнан расмийлаштирилган солиштирма далолатномада қарзнинг бир қисми эвазигажавобгарҳудудидан****.****.**** сўмлик “21-сонли савдо дўкони” берилганлиги қайд этилган. Ўзбекистон Республикаси Ҳисоб палатаси Давлат молиявий назоратиинспекцияси томонидан ўтказилган **** йил 15 августдаги ўрганиш далолатномасидадаъвогарга ****.****.**** сўм маблағлар ортиқча кўчириб берилганлиги аниқланган. Натижада, ўрганиш маълумотномасида аниқланган камчиликлар юзасидан **** йилнинг 16 августда ****-сонли тўлов топшириқномаси билан асоссиз тўланган****.****.**** сўм пул маблағлари бюджетга қайтарилган. Низоли “21-сонли савдо дўкони” учун Д.Ҳамроевтомонидан тўловлар амалга оширилмаганлиги асоси билан жавобгар****тугатиш бошқарувчиси даъво аризаси билан фуқаролик ишлари бўйича Ромитан туманлараро судига мурожаат қилган. Суднинг **** йил14 январдаги ****-сонли ҳал қилув қарори билан даъвогарнинг даъво талаби қаноатлантирилган, Д.Ҳамроевданжавобгар ****фойдасига****.****.**** сўм қарздорлик ундирилган. 3 Натижада, иш ҳужжатларидаги**** йил 5 августдаги9-сонли қурилиш пудрат шартномасидан даъвогарнинг кредиторлик қарздорлиги вужудга келган. Даъвогар**** йилнинг 13 январь кунги 2-сонли талабнома билан мурожаат қилиб, қурилиш пудрат шартномасидан ҳосил бўлган қарздорликни тўлаб беришни сўраб мурожаат қилган бўлишига қарамасдан, жавобгарлар томонидан мазкур талабнома оқибатсиз қолдирилган. Оқибатда тарафлар ўртасидаги низо келиб чиққан. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буёнматнда ФК деб юритилади) ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК8 ва ****-моддаларигакўра,**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилганбошқа асослардан келиб чиқади. Мазкур ҳолатда тарафларнинг **** қурилиш пудрат шартномасидан келиб чиққан. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қурилиш пудрати шартномаси бўйича пудратчи шартномада белгиланган муддатда буюртмачининг топшириғи билан муайян объектни қуриш ёки бошқа қурилиш ишини **** **** олади, буюртмачи эса пудратчига ишни **** учун зарур шароит яратиб бериш, ишни қабул қилиш ва келишилган **** тўлаш **** олади. Иш ҳужжатлари билан “Ғиждувон деҳқон бозори”ни реконструкция қилиш ва қуриш учун даъвогар томонидан пудрат шартномасига асосан1.****.****.****сўмлик қурилиш пудрат ишлари ****, **** ишлар учун жавобгар****томонидан****.****.**** сўм тўловлар амалга оширганлиги, жавобгар****га нисбатан **** иши қўзғатилиб тугатиш иши очилганда даъвогар****.****.****сўм миқдоридаталаб биланкредиторлар реестрига кирганлиги иш ҳужжатлари билан тасдиқланган. Бухоро вилоят Иқтисодиёт ва молия бош бошқармасининг **** йил 30 июлдаги ўрганиш хулосаси билан даъвогар бозор қурилиши учун 1.****.****.****сўм қурилиш пудрат ишлари **** тўғрисида Ф3шаклдалолатномаси мавжудлиги, **** ишлар учун****.****.**** сўм тўлов амалга оширганлиги, шундан****.****.**** сўм “Б” блок21-сонли савдо дўкони учун, даъвогарнинг ********.****.****сўмни ташкил этиши, Халқ депутатлари Бухоро вилоят кенгашининг **** йил 17 июндаги YI-****-K/23-сонли қарори билан жавобгар томонидан ****.****.****сўм даъвогарнинг **** ҳисоб **** тўлаб берилганлиги, молиявий назорат инспекциясининг ўрганиш маълумотномаси асосида ортиқча тўлаб берилган ****.****.**** сўм қайтарилганлиги маълум қилинган. Ортиқча тўланган тўловлар қайтарилиши, фуқаролик ишлари бўйича Пешку туманлараро судининг ҳал қилув қарори билан21-сонли савдо дўкони учун даъвогар жамият раҳбарининг ўғли бўлган фуқаро Д.Қодировдан 4 ************ сўм ундириб олиниши натижасида солиштирма далолатномада акс эттирилган дўкон учун деб ҳисобланган****.****.**** сўмлик кредиторлик қарздорлик қайта тикланган ва даъвогарнинг талаб қилиш ҳуқуқи асосли ҳисобланган. Ваҳоланки, тарафлар ўртасида **** йил 4 июлдаги талабдан бошқа шахс фойдасига воз кечиш ва қарзни учинчи шахсдан талаб қилиб олиш тўғрисидаги шартноманинг 2.1.3-бандига асосан жавобгар****томонидан тўланмай қолган****.****.****сўм кредитор қарзини қабул қилиб олувчи,яъни жавобгар 15 (ўн беш кун) муддат ичида тўлаб бериш **** олган. Амалдаги фуқаролик қонунчилигига кўра, **** **** бир томонлама бош тортиш ва шартнома шартларини бир томонлама ўзгартиришга йўл қўйилмайди, **** келишилган ва тарафлар учун **** усулда **** шарт. Тафтиш инстанцияси судлов ҳайъати қуйидаги асосларга кўра, жавобгарнинг тафтиш тартибидаги шикоятида келтирилган **** билан келишмайди. Биринчидан, даъвогарнинг жавобгардан қарздорликни талаб қилиш ҳуқуқи тарафлар ўртасида уч томонлама расмийлаштирилган шартномага асосан келиб чиққан. Иккинчидан, мазкур шартнома бекор қилинмаган ёки ўзгартирилмаган, ундаги **** бекор қилинмаган. Учинчидан, даъвогарга тўлаб берилган ортиқча сумма қайтарилиши ва фуқаролик ишлари бўйича Пешку туманлараро судининг ҳал қилув қарори билан жавобгар****фойдасига ************ сўм низоли савдо дўкони учун қарздорлик ундирилиши натижасида даъвогарнинг жавобгарга нисбатан **** вужудга келган. Биринчи инстанция суди ишни мазмунан ҳал этишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормасини тўғри қўллаб, иш ҳолатларни тўлиқ ўрганиб, даъво талабини тўлиқ қаноатлантириш **** тўғри хулосага келган. Апелляция инстанцияси ҳам биринчи инстанция суди томонидан ҳал қилув қарори қабул қилишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларига риоя қилинганлигини, ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёҳуд бекор қилиш учун асосларнинг мавжуд эмаслигини инобатга олиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдириш тўғрисида асосли хулосага келган. ИПК ****8-моддасига мувофиқ, суд ҳужжатининг ноқонунийлиги ёки асоссизлиги ҳал қилув қарорини, қарорни ёки **** ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади.Суднинг мазмунан тўғри бўлган ҳал қилув қарори, қарори ёки **** **** юзаки асослар бўйичагина бекор қилиниши мумкин эмас. Мазкур ҳолатда суд ҳужжатини ноқонуний ёки асоссиз деб бўлмайди, апелляция инстанцияси суди томонидан моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларига тўлиқ риоя қилинган ҳолда суд ҳужжати қабул қилинган. ИПК ****7-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига кўра,ишни тафтиш тартибида кўрадиган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини, қарорни ўзгаришсиз қолдиришга ****. 5 Судлов ҳайъати,биринчи инстанция суди ваапелляция инстанцияси суди томонидан қарор қабул қилишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларига риоя қилинганлигини, суд ҳужжатини ўзгартириш ёҳуд бекор қилиш учун асосларнинг мавжуд эмаслигини инобатга олиб, судлов ҳайъатибиринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ҳамдаапелляция инстанцияси судининг қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Мазкур модданинг тўққизинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш тартибидаги шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъатисуд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб,тафтиш тартибидаги шикоятни қаноатлантириш рад этилганлиги сабабли жавобгартомонидан олдиндан тўланган 41.**** сўм почта **** унинг зиммасида қолдиришни, жавобгардан тафтиш инстанцияси учун республика бюджетига1.****.****сўм давлатбожиундиришнилозим топади. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****2-****7-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қарорқилди: Пешкутуманлараро иқтисодий судининг ****5йил30 июлдагиҳал қилув қарориваБухоровилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил25 сентябрдагиқарори ўзгаришсиз, жавобгар“G’ijduv n d hq n b z ri” акциядорлик жамиятининг тафтиш тартибидаги шикояти қаноатлантирмасдан қолдирилсин. Жавобгар“G’ijduv n d hq n b z ri” акциядорлик жамиятиданреспублика бюджетига1.****.0**** давлат божиундирилсин. Қарор юзасидан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан тафтиш тартибидаги шикоят (протест) билан бир йил муддатда бевосита Ўзбекистон Республикаси Олий судига мурожаат қилиниши мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари М.Кодирова **** 6