Реквизиты
Категория Экономические Номер дела 4-1802-2502/7292 Дата решения 18.11.2025 Инстанция Первая инстанция Тип документа Суд Каршинский межрайонный экономический суд Судья XOLMANOV BOBIR RUSTAMOVICH Язык
Стороны
Истец / Обвинение Ответчик / Подсудимый
Source ID 9cf7ba8d-2d1f-46f5-a1e7-f234b86ca840 Claim ID PDF Hash 189cf7f2ca05607a... Загружено 10.04.2026 17:06 PDF
Ссылки на нормативные акты 11
Ссылка Название акта Статья Часть Тип
нинг 170-моддаси нинг 170 law
Узбекистан Республикаси Конституциясининг 55-моддаси Узбекистан Республикаси Конституцияси 55 law
ФКнинг 236-моддаси ФКнинг 236 law
ФКнинг 744-моддаси ФКнинг 744 law
ФКнинг 735-моддаси ФКнинг 735 law
ФКнинг 736-моддаси ФКнинг 736 law
ФКнинг 738-моддаси ФКнинг 738 law
бандида ФКнинг 326-моддаси бандида ФК 326 law
ИПКнинг 66-моддаси ИПКнинг 66 law
ИПКнинг 74-моддаси ИПКнинг 74 law
ИПКнинг 118-моддаси ИПКнинг 118 law
Текст решения Оригинал (узб.)
4-1802-2502/7292-сонли иктисодий иш УЗБEКИСТОНРEСПУБЛИКАСИНОМИДАН ^АЛКИЛУВКАРОРИ Шахрисабз шахри 2025 йил 18 ноябрь Шахрисабз туманлараро иктисодий судининг судьяси Б.Холманов раислигида, судья ёрдамчиси Ф.Муртазаевнинг котиблигида, ЧЭКИ “HA KORBANK” АТБ, жавобгар ЯТТ “ UR AZAYEV OYBEKJON ULUG'BEK O'G'LI” хисобидан муддати утган карзи 18 882 392,65 сум, шундан тулов жадвалидан ортда колаётган асосий (тани) карздорлиги 9 013 645,21 сум, фоиз карзи 8 274 188,35 сумни, муддати утган асосий кредит карздорлик ва муддати утган фоизларни тулов муддати кечиктирилганлиги сабабли хисобланган пенядан карзи 1 594 559,09 сумни, муддати утмаган карзи 75 250 588,66 сумни, шундан фоиз карзи 299 616,05 сумни, асосий (тани) карзи 74 950 972,61 сумни, жами умумий карздорлиги эса 94 132 981,31 сум микдоридаги карздорликни муддатидан олдин ва олдиндан туланган 41 200 сум ундириш хакидаги даъво аризаси буйича ишни даъвогар вакили С.Худайшукуров (18.11.2025 йилдаги 31/14-01-1182-сонли ишончномага асосан), (жавобгар вакили иштирокисиз)лар иштирокида Шахрисабз туманлараро иктисодий суди биносида очик суд мажлисида куриб чикиб, куйидагиларни аниклади: даъвогар ЧЭКИ “HA KORBANK” АТБ (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) Шахрисабз туманлараро иктисодий судига даъво аризаси билан мурожаат килиб, жавобгар ЯТТ “ UR AZAYEV OYBEKJON ULUG'BEK O'G'LI” (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) хисобидан муддати утган карзи 18 882 392,65 сум, шундан тулов жадвалидан ортда колаётган асосий (тани) карздорлиги 9 013 645,21 сум, фоиз карзи 8 274 188,35 сумни, муддати утган асосий кредит карздорлик ва муддати утган фоизларни тулов муддати кечиктирилганлиги сабабли хисобланган пенядан карзи 1 594 559,09 сумни, муддати утмаган карзи 75 250 588,66 сумни, шундан фоиз карзи 299 616,05 сумни, асосий (тани) карзи 74 950 972,61 сумни, жами умумий карздорлиги эса 94 132 981,31 сум микдоридаги карздорликни муддатидан олдин ва олдиндан туланган 41 200 сум ундиришни сураган. Суд мажлиси мухокамасида иштирок этган даъвогар вакили даъво талабларини тулик куллаб-кувватлаб, жавобгар томонидан кредит карздорликлар бугунги кун холатида хам бартараф этилмаганлиги натижасида фоиз карздорлиги ошиб бораётганлигини таъкидлаб, даъво талабларини тулик каноатлантиришни суради. Суд мажлиси тайинланган кун ва вакти хакидаги тегишли тарзда жавобгар хабардор килинган булсада, бугунги суд мажлисида вакили иштирокини таъминламади ва низо юзасидан муносабат билдирмади. 2 Узбекистан Республикаси Идтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг 170-моддасида иш мухокамасининг вадти ва жойи тугрисида тегишли тарзда хабардор дилинган жавобгар, учинчи шахслар суд мажлисига келмаса, низо уларнинг йудлигида хал дилиниши мумкинлиги курсатилган. Мазкур холатда суд, ишни жавобгар вакилининг иштирокисиз куришни лозим топади. Суд иш буйича тараф вакилининг тушунтиришларини эшитиб, даъво аризасида келтирилган холатларни иш хужжатлари билан бирга урганиб чидиб, мухокама дилиб, дуйидагиларга асосан даъво талабларини дисман даноатлантиришни лозим топади. Узбекистан Республикаси Конституциясининг 55-моддасига асосан хар ким уз худуд ва эркинликларини донунда тадидланмаган барча усуллар билан химоя дилишга хадди. Х,ар кимга бузилган худуд ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши донунда белгиланган муддатларда ваколатли, мустадил хамда холис суд томонидан куриб чидилиши худуди кафолатланади. Иш хужжатларига кура, тарафлар уртасида 2024 йил 6 сентябрда 337сонли (ёпид линияли миллий валютада) кредит шартномаси тузилган булиб, шартномага кура банк жавобгарга 36 ой муддатга, йиллик 29 фоиз устама тулаш шарти билан 100 000 000 сум кредит ажратган. Банк томонидан ушбу кредит маблаги тарафлар уртасида тузилган шартномага мувофид ва шартларда жавобгарга уз вадтида ажратилган. Лекин, жавобгар кредит ва унга хисобланган фоизларни дайтариш режасини бузиб, кредитнинг асосий дарзи ва фоизларини туламасдан келган. Натижада 27.10.2025 йил холатига жавобгарнинг муддати утган дарзи 18 882 392,65 сум, шундан тулов жадвалидан ортда долаётган асосий (тани) дарздорлиги 9 013 645,21 сум, фоиз дарзи 8 274 188,35 сумни, муддати утган асосий кредит дарздорлик ва муддати утган фоизларни тулов муддати кечиктирилганлиги сабабли хисобланган пенядан дарзи 1 594 559,09 сумни, муддати утмаган дарзи 75 250 588,66 сумни, шундан фоиз дарзи 299 616,05 сумни, асосий (тани) дарзи 74 950 972,61 сумни, жами умумий дарздорлиги эса 94 132 981,31 сум миддоридаги кредит дарздорлиги юзага келган. Тарафлар уртасида тузилган шартноманинг 2.1-бандида кредит дайтаришлик, туловлилик, таъминланганлик, муддатлилик ва мадсадли фойдаланиш шартлари асосида берилиши, 4.4-бандида шартнома шартларига мувофид дарз олувчи томонидан олинган кредит у томонидан шартномага илова таридасида белгиланган (кредитни тани ва фоизларни тулаш жадвали) тулов жадвалига мувофид дайтарилиши лозимлиги, кредитни тулаш ва фоизларни тулаш жадвали шартноманинг ажралмас дисми булиб хисобланиши, 6.2.1-бандида эса дарз олувчи ажратилган кредит ва унга хисобланган фоизларни мазкур шартноманинг ажралмас дисми сифатида илова дилинган дайтариш жадвалида белгиланган муддатда тулаши назарда тутилган. 3 Мазкур шартноманинг 7.1.8-бандида карз олувчи томонидан ушбу шартноманинг 12.4-бандида курсатилган шартномани жиддий бузиш холатлари содир килинганлиги аникланган такдирда, кредитор шартномани муддатидан олдин бир томонлама ёки суд тартибида бекор килиб, кредит карздорликларини коплаш учун ундирувни кредит таъминотига каратишга хаклилиги, 12.4-бандининг “i’’-кичик бандида кредит ва унга хисобланган фоизларни шартнома ва кушимча шартномада белгиланган муддатдан 30 кун ва ундан ортик муддатга кечиктирилиши, “j’’-кичик бандида эса кредит ва унга хисобланган фоизларни мунтазам равишда кечиктириб туланиши, яъни ун икки ой давомида мазкур шартноманинг ажралмас кисми хисобланган кайтариш жадвалида кайд этилган тулов муддатини уч ва ундан ортик маротаба бузилиши юз берганда, кредитор кредит ва унга хисобланган фоизларни муддатидан олдин кайтариб олиши мумкинлиги келишилган. Даъвогар томонидан жавобгарга кредит шартномаси талабларини бажариш акс холда кредит ва унга хисобланган фоизларни ундириш чоралари курилиши тугрисида хабарнома юборилган, даъвогарнинг жавобгарга юборган хабарномаси, жавобгар томонидан ижросиз ва жавобсиз колдирилган. Натижада ушбу низо келиб чикиб, банк кредит карздорлигини ундириш ва ундирувни гаровдаги мол-мулкка каратиш хакида судга мурожаат килган. Суд даъво талабини асосли деб хисоблайди. Чунки, Узбекистан Республикаси Фукаролик кодекси (бундан буён матнда - ФК деб юритилади)нинг 8, 234-моддаларига кура мажбуриятлар шартномадан, зиён етказиш натижасида хамда ушбу Кодексда курсатилган бошка асослардан келиб чикади. ФКнинг 236-моддасига кура, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва конунчилик талабларига мувофик, бундай шартлар ва талаблар булмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда куйиладиган бошка талабларга мувофик лозим даражада бажарилиши керак, 237-моддасига асосан мажбуриятни бажаришдан бир томонлама бош тортиш ва шартнома шартларини бир томонлама узгартиришга йул куйилмайди. ФКнинг 744-моддасига мувофик кредит шартномаси буйича бир тараф — банк ёки бошка кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (карз олувчига) шартномада назарда тутилган микдорда ва шартлар асосида пул маблаглари (кредит) бериш, карз олувчи эса олинган пул суммасини кайтариш ва унинг учун фоизлар тулаш мажбуриятини олади. Агар ушбу параграфнинг коидаларида бошкача тартиб назарда тутилган булмаса ва у кредит шартномасининг мохиятидан келиб чикмаса, кредит шартномаси муносабатларига нисбатан ушбу боб 1-параграфининг коидалари кулланади. ФКнинг 735-моддасида карз олувчи олинган карз суммасини карз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда карз берувчига кайтариши шарт эканлиги кайд этилган. 4 ФКнинг 736-моддасига мувофик, агар карз шартномасида карзни кисмлаб (булиб-булиб) кайтариш назарда тутилган булса, карз олувчи карзнинг навбатдаги кисмини кайтариш учун белгиланган муддатни бузган такдирда, карз берувчи карзнинг колган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин кайтаришни талаб килишга хакди. ФКнинг 738-моддасига кура карз олувчи карз суммасининг кайтариб берилишини таъминлаш юзасидан карз шартномасида назарда тутилган мажбуриятларни бажармаса, шунингдек карзнинг таъминоти карз берувчи жавобгар булмаган вазиятларда йукотилса ёки унинг шартлари ёмонлашса, агар шартномада бошкача тартиб назарда тутилган булмаса, карз берувчи карз олувчидан карз суммасини муддатидан олдин кайтаришни ва тегишли фоизларни тулашни талаб килишга хакди. Узбекистан Республикаси Олий хужалик суди Пленумининг 22.12.2006 йилдаги “Кредит шартномаларидан келиб чикадиган мажбуриятлар бажарилишини таъминлаш тугрисидаги фукаролик конун хужжатларини куллашнинг айрим масалалари хакида”ги карорининг 5-бандида карз олувчилар (карздорлар)нинг кредитларни кайтармаганлик учун кредит ташкилотлари олдидаги жавобгарлиги доирасини аниклашда судлар карз таркибига кредитнинг ёки унинг бир кисмининг суммаси, кредитдан фойдаланганлик учун фоизлар, кредит шартномасида белгиланган хажмда бошка туловлар (комиссиялар) киришидан келиб чикишлари зарур. Кредитдан фойдаланганлик учун фоизлар, кредит ташкилоти томонидан карз олувчи (карздор) банкнинг пул маблагларидан амалда фойдаланган бутун даври учун, хатто актив (кредит/карз) устирмаслик макомига утказилган такдирда хам, пул мажбуриятларини кечиктириш даврини кушган холда хисобланиши мумкинлиги белгиланган. Мазкур холатда жавобгар томонидан шартнома шартларига лозим даражада риоя килинмаган. Шу боисдан суд даъво талабларини асосли деб хисоблайди ва уни муддати утган карзи 18 085 113,11 сум, шундан тулов жадвалидан ортда колаётган асосий (тани) карздорлиги 9 013 645,21 сум, фоиз карзи 8 274 188,35 сумни, муддати утмаган карзи 75 250 588,66 сумни, шундан фоиз карзи 299 616,05 сумни, асосий (тани) карзи 74 950 972,61 сум микдоридаги кредит карздорлиги тулик каноатлантириш лозим топади. Шунингдек, даъвогар даъво аризасида тарафлар уртасида тузилган шартноманинг 8.3-бандига асосан жавобгардан мажбуриятларни лозим даражада бажарилмаганлиги учун 1 594 559,09 сум микдорида пеня ундиришни сураган. Тарафлар уртасида тузилган шартноманинг 8.3-бандида карз олувчи кредит туловларини уз вактида туламаган хамда улар юзасидан муддати утган карзлар юзага келган холларда тулов кечиктирилган хар бир кун учун банкка муддати утган кредит карздорлигига нисбатан 0,2 фоиз, муддати утган фоиз туловларига нисбатан 0,2 фоиз микдорида пеня тулашга келишилган. 5 Узбекистан Республикаси Олий хужалик суди Пленумининг 2007 йил 15 июндаги “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарликни белгиловчи фукаролик конун хужжатларини куллашнинг айрим масалалари хакида”ги 163-сонли карорининг 2-бандида, шартномада жарима ёки пеня шаклида белгиланадиган неустойка тарафлар томонидан кабул килинган мажбуриятларнинг бажарилишини таъминлаш усулларидан бири хисобланиши, судлар неустойкани ундириш тугрисидаги даъволарни хал килишда неустойка микдорининг конун талабларига мувофик хисобланганлиги, унинг асослилиги, мажбурият бузилиши окибатларига мутаносиблиги каби холатларни хар томонлама ва чукур мухокама килиб, талаб килинган неустойканинг адолатли микдорини белгилашлари шартлиги, 4-бандида ФКнинг 326-моддасига мувофик, суд карздор томонидан мажбуриятларнинг бажарилиш даражасини, мажбуриятда иштирок этувчи тарафларнинг мулкий ахволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка микдорини камайтиришга хакли эканлиги хакида тушунтириш берилган. Мазкур холатда суд гарчи, даъвогарнинг пеня ундириш талаби хам асосли булсада, жавобгарнинг келгусида иктисодий ночор холатга тушиб колмаслигини инобатга олиб, даъвогар томонидан суралган 1 594 559,09 сум пеня микдорини 797 279,54 сумга камайтиришни лозим топади. ИПКнинг 66-моддасига мувофик, иш буйича далиллар ушбу Кодексда ва бошка конунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар хакидаги маълумотлар булиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи холатлар, шунингдек низони тугри хал килиш учун ахамиятга эга булган бошка холатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аникдайди. Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслахатлари (тушунтиришлари), гувохларнинг курсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аникланади. ИПКнинг 74-моддасига асосан, суд далилларга ишнинг барча холатларини жамлаб, уларни суд мажлисида конунга амал килган холда хар томонлама, тулик ва холис куриб чикишга асосланган холда уз ички ишончи буйича бахо беради. Х,ар бир далил ишга алокадорлиги, макбуллиги ва ишончлилиги нуктаи назаридан, далилларнинг йигиндиси эса етарлилиги нуктаи назаридан бахоланиши лозим. ИПКнинг 118-моддасига кура даъвогар тулашдан белгиланган тартибда озод килинган давлат божи, агар жавобгар бож тулашдан озод килинмаган булса, каноатлантирилган даъво талаблари микдорига мутаносиб равишда жавобгардан республика бюджети даромадига ундирилади. Узбекистан Республикаси “Давлат божи тугрисида”ги ^онунига кура, иктисодий судларга бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво бахосининг 2 фоизи микдорида, бирок базавий хисоблаш микдорининг 6 1 бараваридан кам булмаган микдорда давлат божи туланиши кераклиги белгиланган. Юкоридагиларга кура, суд даъво талабларини кисман каноатлантиришни, жавобгар хисобидан даъвогар фойдасига муддати утган карзи 18 085 113,11 сум, шундан тулов жадвалидан ортда колаётган асосий (тани) карздорлиги 9 013 645,21 сум, фоиз карзи 8 274 188,35 сумни, муддати утган асосий кредит карздорлик ва муддати утган фоизларни тулов муддати кечиктирилганлиги сабабли хисобланган пенядан карзи 797 279,54 сумни муддати утмаган карзи 75 250 588,66 сумни, шундан фоиз карзи 299 616,05 сумни, асосий (тани) карзи 74 950 972,61 сумни жами умумий карздорлиги 93 335 701,77 сум микдоридаги карздорликни муддатидан олдин ва олдиндан туланган 41 200 сум почта харажати ундиришни хамда республика бюджетига 1 882 660 сум давлат божи ундиришни, даъвонинг колган кисмини каноатлантириш рад этишни лозим топади. Узбекистан Республикаси Фукаролик кодексининг 8, 234, 236, 738, 744-моддаларини, Узбекистан Республикаси Иктисодий процессуал кодексининг 118, 176-179, 186, 192-моддаларини куллаб, суд К а р о р к и л д и: даъвогарнинг даъво талаби кисман каноатлантирилсин. Жавобгар ЯТТ “ UR AZAYEV OYBEKJON ULUG'BEK O'G'LI” хисобидан: даъвогар ЧЭКИ “HA KORBANK” АТБ фойдасига муддати утган карзи 18 085 113,11 сум, шундан тулов жадвалидан ортда колаётган асосий (тани) карздорлиги 9 013 645,21 сум, фоиз карзи 8 274 188,35 сумни, муддати утган асосий кредит карздорлик ва муддати утган фоизларни тулов муддати кечиктирилганлиги сабабли хдсобланган пенядан карзи 797 279,54 сумни муддати утмаган карзи 75 250 588,66 сумни, шундан фоиз карзи 299 616,05 сумни, асосий (тани) карзи 74 950 972,61 сумни жами умумий карздорлиги 93 335 701,77 сум микдоридаги карздорликни муддатидан олдин ва олдиндан туланган 41 200 сум почта харажати; Республика бюджетига 1 882 660 сум давлат божи ундирилсин. Даъвонинг колган кисмини каноатлантириш рад этилсин. ^ал килув карори кабул килинган кундан эътиборан бир ойлик муддат утгач, конуний кучга киради. Хал килув карори конуний кучга киргандан сунг ижро варакалари берилсин. Мазкур хал килув кароридан норози булган томонлар у кабул килинган кундан эътиборан бир ой ичида шу суд оркали Кдшкадарё вилоят судининг иктисодий ишлар буйича судлов хайъатига апелляция тартибида ёки конуний ;ал кдлув карори устидан у кучга кирган ва апелляция тартиб0[л> : ичида кассация тартибида конуний кучга кирган кундан эът£,|? шикоят кдлиши (протест келтири Судья Б.Холманов