Решение #2845422 economic_new

****3-2501/****-сонлииқтисодий иш Судья:А.Туракулов ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Боғот тумани ****5йил18 ноябрь Боғоттуманлараро иқтисодий суди, судьяА.Туракуловраислигида, судья ёрдамчиси****нингкотиблигида,даъвогар вакили адвокат**** (**** йил 29 сентябрдаги 17-сонли адвокатлик ордери, 02 октябрдаги9сонли ишончнома асосида),жавобгар вакили***(раҳбар), вакили ****(**** йил 29 октябрдаги ишончнома асосида)иштирокида,даъвогар «****» масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар«**** **** ****» масъулияти чекланган жамиятидан1.404.****.**** сўмасосий қарз,****.****.**** сўм 73 тийин фоиз ва ****.****.**** сўм 85 тийин пеня ундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйичаиқтисодийишниБоғоттуманлараро иқтисодий судининг биносида, видеоконференцалоқа режимидабўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: «****» масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади)Боғоттуманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,«**** **** ****» масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади)дан1.****.****.**** сўм асосий қарз, ****.****.**** сўм 73 тийин фоиз ва ****.****.**** сўм 85 тийин пеняундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакиллари судга тушунтириш бериб, даъво аризасини қўллаб-қувватлаб, даъво аризани қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этганжавобгар ва унинг вакили даъво талабларига эътироз билдириб,тарафлар узаро келишув қилишлиги учун маълум **** беришлигини, даъво талаблари асоссиз эканлигини инобатга олиб даъво талабларини рад этишни сўрадилар. Суд,ишда иштирок этувчишахсларвакилларинитинглаб ҳамдаишдаги ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвониқисман қаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси 8 ва ****моддаларига(бундан буён матнда – ФК деб юритилади)асосан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади.Мазкур холатда тарафларнинг **** қарз шартномасидан келиб чиққан. ФКнинг****-моддасига асосан, қарз шартномаси бўйича бир тараф (қарз берувчи) иккинчи тарафга (қарз олувчига) пул ёки турга хос аломатлари билан белгиланган бошқа ашёларни мулк қилиб беради, қарз олувчи эса қарз берувчига бир йўла ёки бўлиб-бўлиб, ўшанча суммадаги пулни ёки қарзга олинган ашёларнинг хили, сифати ва миқдорига баравар ашёларни (қарз суммасини) қайтариб бериш **** олади. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд муҳокамасидан аниқланишича, даъвогарважавобгар ўртасида **** йил 26 мартда № ****-сонли шартнома имзоланган. Трафларўртасидаги шартноманинг 1.1-бандига кўра,“Б” тараф (даъвогар) жавобгарга **** **** доллари миқдоридаги пул маблағларини миллий валютада ўтказиб бериш,1.2-бандига кўра, “А” тараф (жавобгар) қабул қилиб олинган пул маблағларини қайтариш **** олган. Шартноманинг 3.1, 3.2 ва 3.3-бандларига кўра, ўтказилган пул маблағларига нисбатан фоизставкаси 2 % қилиб белгиланиб, ҳисобланган фоиз тўловлари ҳар ойнинг 5 санасига қадар миллийвалютада тўланиши белгиланган. Шартноманинг 4.1-бандига кўра, асосий қарздорлик суммаси 01.05.**** йилгача қайтарилиши келишилган. Даъвогар томонидан шартнома шартларига мувофиқ,26.03.**** йилдаги 12-сонли тўлов топшириқномасига асосан, **** **** долларига тенг миқдорда**** **** сўм пул маблағлари жавобгар ҳисоб **** ўтказилган. Бироқ, жавобгар томонидан09.07.**** йилдаги ****-сонли тўлов топшириқномасига асосан **** **** сўм пул маблағларининг **** сўм қисми қайтарилиб,**** **** сўм пул маблағлари қайтарилмасдан қолган. Даъвогар томонидан жавобгарга мавжуд қарздорликни тўлаб бериш тўғрисида юборилганталабномага жавобгармавжуд ҳолатни келишувга асосан ҳал қилишни сўраган. Шундан кейин даъвогар мазкур даъво аризаси билан судга мурожаат қилган. Даъвогар файолияти қайта ташкил этилиши натижасида унинг номи“Fr sh hn l gi s” масъулияти чекланган жамиятидан “**** ****” масъулияти чекланган жамиятига ўзгарганва бу ****Тошкент шаҳар, Яшнобод туман ДХМ томонидан**** йил 11 июлда юридик шахснинг давлат рўйхатиданўтказилганлиги тўғрисида гувохонома берилган. ФКнинг****-моддасига кўра, қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. Агар қарз суммасини қайтариш муддати шартномада белгиланган бўлмаса, қарз олувчи уни қарз берувчи қарзни қайтариш **** талаб қўйган кундан бошлаб ўттиз кун мобайнида қайтариши керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Бундай ҳолатда суд даъвогарнинг асосий қарз суммасини ундириш талабини асосли деб ҳисоблаб, уни тўлиқ қаноатлантиришни ва ушбу қисм юзасидан суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим деб топади. Шунингдек, даъвогар даъво талабларидажавобгар ҳисобидан****,**** фоиз қарздорликни ундиришни сўраган. Юқорида даъво талабларидаги асосий қарз ундириш қисмиаосли деб топилганлиги сабабли, суд, даъвонинг фоиз қарздорликни ундириш талабини асосли деб ҳисоблаб,унитўлиққаноатлантиришнилозим топади. Бундан ташқари, даъвогар даъво талабларида жавобгар ҳисобидан****,**** пеня ундиришни сўраган. ФКнинг ****, ****-моддаларига кўра, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади.Неустойка тўғрисидаги келишув ёзма шаклда тузилиши керак. Ўзбекистон Республикаси “Хўжалик юритувчи субъектлар фамолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги қонунини 32-моддаси 2-қисмига кўра 0,4 фоизи миқдорида пеня тўлаши, аммо пенянинг миқдори **** **** суммасининг 50 фоизидан ошиб кетмаслиги кераклиги кўрсатган. Суд, даъво талабларининг жавобгар ҳисобидан ****,**** пеня ундириш талабини асосли деб ҳисоблайди. Бироқ, суд, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида келтирилган тушунтиришларни инобатга олиб ҳамда ФКнинг ****-моддасига мувофиқ **** иштирок қилувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, қарздор томонидан **** ****, пеня ундирилиши жавобгарнинг мулкий аҳволига таъсир қилиш **** эътиборга олиб, талаб қилинган пеняни ****сўмга қаноатлантиришни, қолган қисмини эса қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Шунингдек, даъвогар даъво талабларида адвокат хизмати учун тўланган****сўм зарарни ундиришни сўраган. ФКнинг 14-моддасига кўра, агар қонун ёки шартномада зарарни камроқ миқдорда тўлаш назарда тутилмаган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс ўзига етказилган зарарнинг тўла қопланишини талаб қилиши мумкин. Зарар деганда, ҳуқуқи бузилган шахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган ****, унинг мол-мулки йўқолиши ёки шикастланиши (**** зарар), шунингдек бу шахс ўз ҳуқуқлари бузилмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари (бой берилган фойда) тушунилади. Агар ҳуқуқни бузган шахс бунинг натижасида даромад олган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс бошқа зарар билан бир қаторда бой берилган фойдабундай даромаддан кам бўлмаган миқдорда тўланишини талаб қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 19-банди биринчи қисмига кўра, зарарни қоплаш билан боғлиқ низоларни ҳал этишда судлар шуни назарда тутишлари лозимки, зарарга шартнома **** **** ёки лозим **** **** муносабати билан тарафнинг қилган ****, мол-мулк йўқолиши ёки шикастланиши, шунингдек агар иккинчи тараф шартнома **** **** тараф олиши мумкин бўлган, лекин унинг ололмай қолган даромадлари, ҳуқуқи бузилган шахснинг ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган **** ҳам киради (ЎзР ФК 14моддасининг иккинчи қисми).Бундай **** зарурийлиги ва уларнинг тахминий миқдори асослантирилган ҳисоб-китоб, товар, иш, хизмат кўрсатишдаги камчиликларни бартараф этиш учун кетадиган **** сметаси (калькуляция) сифатидаги далиллар, **** бузганлик учун жавобгарлик **** белгиловчи шартнома ва бошқалар билан тасдиқланган бўлиши керак. Иш ҳужжатларига кўра, даъвогар **** йил26 сентябрда юридик хизмат кўрсатиш тўғрисида “ r mium ****” адвокатлик бюроси билан шартнома имзолаган. Даъвогар томонидан судга **** қилинган тўлов квитанцияга кўра, даъвогар томонидан адвокатлик хизмати учун****сўм миқдорида тўлов амалга оширилган. Суд, жавобгар шартлашилган **** **** сабабли даъвогар ҳуқуқий ёрдамга эҳтиёж сезган ва манфаатларини судда ифода этиш учун адвокатга30**** сўм миқдорида тўловни амалга оширганлигини унинг зарари деб ҳисоблайди. Бироқ Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 19-бандида, агар **** **** ёки лозим **** **** учун неустойка белгиланган бўлса, зарарнинг неустойка билан қопланмаган қисми тўланиши тўғрисида тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда жавобгардан даъвогар фойдасига****сўм пеня ундириб берилаётганлиги сабабли талаб этилган зарарнинг шунга мутаносиб қисми қопланганлигини инобатга олиб, даъвонинг ушбу талабини қаноатлантиришни рад қилишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнингқаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади Баён этилганларга асосан суд, даъвогарнинг даъвосиниқисман қаноатлантиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига1.****.****.****сўм асосийқарз, 65.**** сўм пеня, ****.****.****,**** фоиз ва олдиндан тўланган41 200сўм почта **** хамда 38.****.**** сўмдавлат божи ундиришни, даъвони қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим деб топади. Юқоридагилардан келиб чиқиб ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, ****, ****, ****, ****, ****моддаларини қўллаб, суд қарорқилди: Даъвогарнинг даъво талабиқисманқаноатлантирилсин. «**** **** ****» масъулияти чекланган жамиятидан «ZIJ E » масъулияти чекланган жамиятифойдасига1.****.****.****сўм асосийқарз, 65.**** сўм пеня, ****.****.****,**** фоиз ва олдиндан тўланган ******** почта ****хамда 38.****.**** сўмдавлат божи ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисми қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро ****лариберилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига шу суд орқали бир ой ичида апелляция тартибида, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья А.Туракулов