← Назад
Решение #2845594 Экономические
Судебный акт
Реквизиты
Стороны
Ссылки на нормативные акты
10
| Ссылка | Название акта | Статья | Часть | Тип |
|---|---|---|---|---|
| нинг | 170 | — | law | |
| Узбекистон Республикаси Конституцияси | 55 | — | law | |
| ФКнинг | 236 | — | law | |
| ФКнинг | 744 | — | law | |
| ФКнинг | 735 | — | law | |
| ФКнинг | 736 | — | law | |
| ФКнинг | 738 | — | law | |
| бандида ФК | 326 | — | law | |
| ИПКнинг | 66 | — | law | |
| ИПКнинг | 118 | — | law |
Текст решения
Оригинал (узб.)
4-1802-2502/7291-сонли иктисодий иш
УЗБEКИСТОНРEСПУБЛИКАСИНОМИДАН
^АЛКИЛУВКАРОРИ
Шахрисабз шахри
2025 йил 18 ноябрь
Шахрисабз туманлараро иктисодий судининг судьяси Б.Холманов
раислигида, судья ёрдамчиси Ф.Муртазаевнинг котиблигида, ЧЭКИ
“HA KORBANK” АТБ, жавобгар ЯТТ “SHUKURULLAYEV SHA ZOD
ALIJON O'G'LI” хисобидан муддати утган карзи 10 873 452,51 сум, шундан
тулов жадвалидан ортда колаётган асосий (тани) карздорлиги 5 688 921,79
сумни, фоиз карзи 3 822 089,59 сумни, муддати утган асосий кредит
карздорлик ва муддати утган фоизларни тулов муддати кечиктирилганлиги
сабабли хисобланган пенядан карзи 1 362 441,13 сумни, муддати утмаган
карзи 74 718 212,41 сумни, шундан фоиз карзи 372 488,46 сумни, асосий
(тани) карзи 74 345 723,95 сумни, жами умумий карздорлиги эса 85 591
664,92 сум микдоридаги карздорликни муддатидан олдин ва олдиндан
туланган 41 200 сум ундириш хакидаги даъво аризаси буйича ишни даъвогар
вакили
С.Худайшукуров
(18.11.2025
йилдаги
31/14-01-1182-сонли
ишончномага асосан), (жавобгар вакили иштирокисиз)лар иштирокида
Шахрисабз туманлараро иктисодий суди биносида очик суд мажлисида куриб
чикиб, куйидагиларни
аниклади:
даъвогар ЧЭКИ “HA KORBANK” АТБ (бундан буён матнда даъвогар
деб юритилади) Шахрисабз туманлараро иктисодий судига даъво аризаси
билан мурожаат килиб, жавобгар ЯТТ “SHUKURULLAYEV SHA ZOD
ALIJON O'G'LI” (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) хисобидан
муддати утган карзи 10 873 452,51 сум, шундан тулов жадвалидан ортда
колаётган асосий (тани) карздорлиги 5 688 921,79 сумни, фоиз карзи 3 822
089,59 сумни, муддати утган асосий кредит карздорлик ва муддати утган
фоизларни тулов муддати кечиктирилганлиги сабабли хисобланган пенядан
карзи 1 362 441,13 сумни, муддати утмаган карзи 74 718 212,41 сумни,
шундан фоиз карзи 372 488,46 сумни, асосий (тани) карзи 74 345 723,95
сумни, жами умумий карздорлиги эса 85 591 664,92 сум микдоридаги
карздорликни муддатидан олдин ва олдиндан туланган 41 200 сум ундиришни
сураган.
Суд мажлиси мухокамасида иштирок этган даъвогар вакили маълумот
такдим килиб, жавобгар томонидан карздорлик кисман бартараф этилганини
таъкидлаб даъво талабларининг колган кисмини каноатлантиришни суради.
Суд мажлиси тайинланган кун ва вакти хакидаги тегишли тарзда
жавобгар хабардор килинган булсада, бугунги суд мажлисида вакили
иштирокини таъминламади ва низо юзасидан муносабат билдирмади.
Узбекистан Республикаси Иктисодий процессуал кодекси (бундан буён
матнда ИПК деб юритилади)нинг 170-моддасида иш мухокамасининг вакти
2
ва жойи тугрисида тегишли тарзда хабардор килинган жавобгар, учинчи
шахслар суд мажлисига келмаса, низо уларнинг йуклигида хал килиниши
мумкинлиги курсатилган.
Мазкур холатда суд, ишни жавобгар вакилининг иштирокисиз куришни
лозим топади.
Суд иш буйича тараф вакилининг тушунтиришларини эшитиб, даъво
аризасида келтирилган холатларни иш хужжатлари билан бирга урганиб
чикиб, мухокама килиб, куйидагиларга асосан даъво талабларини кисман
каноатлантиришни лозим топади.
Узбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига асосан хар
ким уз хукук ва эркинликларини конунда такикланмаган барча усуллар билан
химоя килишга хакди. Х,ар кимга бузилган хукук ва эркинликларини тиклаш
учун унинг иши конунда белгиланган муддатларда ваколатли, мустакил
хамда холис суд томонидан куриб чикилиши хукуки кафолатланади.
Иш хужжатларига кура, тарафлар уртасида 2024 йил 25 октябрда 511сонли (ёпик линияли миллий валютада) кредит шартномаси тузилган булиб,
шартномага кура банк жавобгарга 36 ой муддатга, йиллик 26 фоиз устама
тулаш шарти билан 100 000 000 сум кредит ажратган.
Банк томонидан ушбу кредит маблаги тарафлар уртасида тузилган
шартномага мувофик ва шартларда жавобгарга уз вактида ажратилган. Лекин,
жавобгар кредит ва унга хисобланган фоизларни кайтариш режасини бузиб,
кредитнинг асосий карзи ва фоизларини туламасдан келган.
Натижада 27.10.2025 йил холатига жавобгарнинг муддати утган карзи
10 873 452,51 сум, шундан тулов жадвалидан ортда колаётган асосий (тани)
карздорлиги 5 688 921,79 сум, фоиз карзи 3 822 089,59 сумни, муддати утган
асосий кредит карздорлик ва муддати утган фоизларни тулов муддати
кечиктирилганлиги сабабли хисобланган пенядан карзи 1 362 441,13 сумни,
муддати утмаган карзи 74 718 212,41 сумни, шундан фоиз карзи 372 488,46
сумни, асосий (тани) карзи 74 345 723,95 сумни, жами умумий карздорлиги
эса 85 591 664,92 сум микдоридаги кредит карздорлиги юзага келган.
Тарафлар уртасида тузилган шартноманинг 2.1-бандида кредит
кайтаришлик, туловлилик, таъминланганлик, муддатлилик ва максадли
фойдаланиш шартлари асосида берилиши, 4.4-бандида шартнома шартларига
мувофик карз олувчи томонидан олинган кредит у томонидан шартномага
илова тарикасида белгиланган (кредитни тани ва фоизларни тулаш жадвали)
тулов жадвалига мувофик кайтарилиши лозимлиги, кредитни тулаш ва
фоизларни тулаш жадвали шартноманинг ажралмас кисми булиб
хисобланиши, 6.2.1-бандида эса карз олувчи ажратилган кредит ва унга
хисобланган фоизларни мазкур шартноманинг ажралмас кисми сифатида
илова килинган кайтариш жадвалида белгиланган муддатда тулаши назарда
тутилган.
Мазкур шартноманинг 7.1.8-бандида карз олувчи томонидан ушбу
шартноманинг 12.4-бандида курсатилган шартномани жиддий бузиш
холатлари содир килинганлиги аникланган такдирда, кредитор шартномани
3
муддатидан олдин бир томонлама ёки суд тартибида бекор килиб, кредит
карздорликларини коплаш учун ундирувни кредит таъминотига каратишга
хакдилиги, 12.4-бандининг ‘Т’-кичик бандида кредит ва унга хисобланган
фоизларни шартнома ва кушимча шартномада белгиланган муддатдан 30 кун
ва ундан ортик муддатга кечиктирилиши, “j’’-кичик бандида эса кредит ва
унга хдсобланган фоизларни мунтазам равишда кечиктириб туланиши, яъни
ун икки ой давомида мазкур шартноманинг ажралмас кисми хисобланган
кайтариш жадвалида кайд этилган тулов муддатини уч ва ундан ортик
маротаба бузилиши юз берганда, кредитор кредит ва унга хисобланган
фоизларни муддатидан олдин кайтариб олиши мумкинлиги келишилган.
Даъвогар томонидан жавобгарга кредит шартномаси талабларини
бажариш акс холда кредит ва унга хисобланган фоизларни ундириш чоралари
курилиши тугрисида хабарнома юборилган, даъвогарнинг жавобгарга
юборган хабарномаси, жавобгар томонидан ижросиз ва жавобсиз
колдирилган.
Натижада ушбу низо келиб чикиб, банк кредит карздорлигини ундириш
ва ундирувни гаровдаги мол-мулкка каратиш хакида судга мурожаат килган.
Суд даъво талабини асосли деб хисоблайди.
Чунки, Узбекистон Республикаси Фукаролик кодекси (бундан буён
матнда - ФК деб юритилади)нинг 8, 234-моддаларига кура мажбуриятлар
шартномадан, зиён етказиш натижасида хамда ушбу Кодексда курсатилган
бошка асослардан келиб чикади.
ФКнинг 236-моддасига кура, мажбуриятлар мажбурият шартларига ва
конунчилик талабларига мувофик, бундай шартлар ва талаблар булмаганида
эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда куйиладиган бошка талабларга
мувофик лозим даражада бажарилиши керак, 237-моддасига асосан
мажбуриятни бажаришдан бир томонлама бош тортиш ва шартнома
шартларини бир томонлама узгартиришга йул куйилмайди.
ФКнинг 744-моддасига мувофик кредит шартномаси буйича бир тараф
— банк ёки бошка кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (карз
олувчига) шартномада назарда тутилган микдорда ва шартлар асосида пул
маблаглари (кредит) бериш, карз олувчи эса олинган пул суммасини
кайтариш ва унинг учун фоизлар тулаш мажбуриятини олади. Агар ушбу
параграфнинг коидаларида бошкача тартиб назарда тутилган булмаса ва у
кредит шартномасининг мохиятидан келиб чикмаса, кредит шартномаси
муносабатларига нисбатан ушбу боб 1-параграфининг коидалари кулланади.
ФКнинг 735-моддасида карз олувчи олинган карз суммасини карз
шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда карз берувчига
кайтариши шарт эканлиги кайд этилган.
ФКнинг 736-моддасига мувофик, агар карз шартномасида карзни
кисмлаб (булиб-булиб) кайтариш назарда тутилган булса, карз олувчи
карзнинг навбатдаги кисмини кайтариш учун белгиланган муддатни бузган
4
такдирда, карз берувчи карзнинг колган барча суммасини тегишли фоизлар
билан бирга муддатидан олдин кайтаришни талаб килишга хакли.
ФКнинг 738-моддасига кура карз олувчи карз суммасининг кайтариб
берилишини таъминлаш юзасидан карз шартномасида назарда тутилган
мажбуриятларни бажармаса, шунингдек карзнинг таъминоти карз берувчи
жавобгар булмаган вазиятларда йукотилса ёки унинг шартлари ёмонлашса,
агар шартномада бошкача тартиб назарда тутилган булмаса, карз берувчи
карз олувчидан карз суммасини муддатидан олдин кайтаришни ва тегишли
фоизларни тулашни талаб килишга хакли.
Узбекистан Республикаси Олий хужалик суди Пленумининг 22.12.2006
йилдаги “Кредит шартномаларидан келиб чикадиган мажбуриятлар
бажарилишини таъминлаш тугрисидаги фукаролик конун хужжатларини
куллашнинг айрим масалалари хакида”ги карорининг 5-бандида карз
олувчилар (карздорлар)нинг кредитларни кайтармаганлик учун кредит
ташкилотлари олдидаги жавобгарлиги доирасини аниклашда судлар карз
таркибига кредитнинг ёки унинг бир кисмининг суммаси, кредитдан
фойдаланганлик учун фоизлар, кредит шартномасида белгиланган хажмда
бошка туловлар (комиссиялар) киришидан келиб чикишлари зарур.
Кредитдан фойдаланганлик учун фоизлар, кредит ташкилоти
томонидан карз олувчи (карздор) банкнинг пул маблагларидан амалда
фойдаланган бутун даври учун, хатто актив (кредит/карз) устирмаслик
макомига утказилган такдирда хам, пул мажбуриятларини кечиктириш
даврини кушган холда хисобланиши мумкинлиги белгиланган.
Мазкур холатда жавобгар томонидан шартнома шартларига лозим
даражада риоя килинмаган.
Шу боисдан суд даъво талабларини асосли деб хисоблайди, бирок
даъвогар томонидан судга такдим этилган 18.11.2025 йилдаги 611/11-031182-сонли маълумотномада жавобгар томонидан жами 6 388 000 сум кредит
карздорлиги кисман туланганини уз тасдигини топганлиги сабабли суд
даъвонинг колган кисмини каноатлантиришни лозим топади.
Шунингдек, даъвогар даъво аризасида тарафлар уртасида тузилган
шартноманинг 8.3-бандига асосан жавобгардан мажбуриятларни лозим
даражада бажарилмаганлиги учун 1 362 441,13 сум микдорида пеня
ундиришни сураган.
Тарафлар уртасида тузилган шартноманинг 8.3-бандида карз олувчи
кредит туловларини уз вактида туламаган хамда улар юзасидан муддати утган
карзлар юзага келган холларда тулов кечиктирилган хар бир кун учун банкка
муддати утган кредит карздорлигига нисбатан 0,2 фоиз, муддати утган фоиз
туловларига нисбатан 0,2 фоиз микдорида пеня тулашга келишилган.
Узбекистон Республикаси Олий хужалик суди Пленумининг 2007 йил
15 июндаги “Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада
бажармаганлик учун мулкий жавобгарликни белгиловчи фукаролик конун
хужжатларини куллашнинг айрим масалалари хакида”ги 163-сонли
5
карорининг 2-бандида, шартномада жарима ёки пеня шаклида
белгиланадиган
неустойка
тарафлар
томонидан
кабул
килинган
мажбуриятларнинг
бажарилишини
таъминлаш
усулларидан
бири
кисобланиши, судлар неустойкани ундириш тугрисидаги даъволарни кал
килишда
неустойка
микдорининг
конун
талабларига
мувофик
кисобланганлиги, унинг асослилиги, мажбурият бузилиши окибатларига
мутаносиблиги каби колатларни кар томонлама ва чукур мукокама килиб,
талаб килинган неустойканинг адолатли микдорини белгилашлари шартлиги,
4-бандида ФКнинг 326-моддасига мувофик, суд карздор томонидан
мажбуриятларнинг бажарилиш даражасини, мажбуриятда иштирок этувчи
тарафларнинг мулкий акволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини
эътиборга олиб, неустойка микдорини камайтиришга какли эканлиги какида
тушунтириш берилган.
Мазкур колатда суд гарчи, даъвогарнинг пеня ундириш талаби кам
асосли булсада, жавобгарнинг келгусида иктисодий ночор колатга тушиб
колмаслигини инобатга олиб, даъвогар томонидан суралган 1 362 441,13 сум
пеня микдорини 681 220 сумга камайтиришни лозим топади.
ИПКнинг 66-моддасига мувофик, иш буйича далиллар ушбу Кодексда
ва бошка конунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар какидаги
маълумотлар булиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг
талаблари ва эътирозларини асословчи колатлар, шунингдек низони тугри кал
килиш учун акамиятга эга булган бошка колатлар мавжудлигини ёки мавжуд
эмаслигини аникдайди.
Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг
хулосалари,
мутахассисларнинг
маслакатлари
(тушунтиришлари),
гувокларнинг курсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг
тушунтиришлари билан аникланади.
ИПКнинг 118-моддасига кура даъвогар тулашдан белгиланган тартибда
озод килинган давлат божи, агар жавобгар бож тулашдан озод килинмаган
булса, каноатлантирилган даъво талаблари микдорига мутаносиб равишда
жавобгардан республика бюджети даромадига ундирилади.
Узбекистан Республикаси “Давлат божи тугрисида”ги ^онунига кура,
иктисодий судларга бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан
даъво бакосининг 2 фоизи микдорида, бирок базавий кисоблаш микдорининг
1 бараваридан кам булмаган микдорда давлат божи туланиши кераклиги
белгиланган.
Юкоридагиларга
кура,
суд
даъво
талабларини
кисман
каноатлантиришни, жавобгар кисобидан даъвогар фойдасига муддати утган
карзи 3 891 777,42 сум, шундан тулов жадвалидан ортда колаётган асосий
(тани) карздорлиги 835 101,31 сум, фоиз карзи 2 375 456,11 сумни, муддати
утган асосий кредит карздорлик ва муддати утган фоизларни тулов муддати
кечиктирилганлиги сабабли кисобланган пенядан карзи 681 220 сумни
муддати утмаган карзи 74 718 212,41 сумни, шундан фоиз карзи 372 488,46
сумни, асосий (тани) карзи 74 345 723,95 сумни, жами умумий карздорлиги
6
78 609 989,83 сум микдоридаги карздорликни муддатидан олдин ва олдиндан
туланган 41 200 сум почта харажати ундиришни камда республика бюджетига
1 711 834 сум давлат божи ундиришни, даъвонинг колган кисмини
каноатлантириш рад этишни лозим топади.
Узбекистан Республикаси Фукаролик кодексининг 8, 234, 236, 738, 744моддаларини, Узбекистан Республикаси Иктисодий процессуал кодексининг
118, 176-179, 186, 192-моддаларини куллаб, суд
К а р о р к и л д и:
даъвогарнинг даъво талаби кисман каноатлантирилсин.
Жавобгар ЯТТ “SHUKURULLAYEV SHA ZOD ALIJON O'G'LI”
кисобидан:
даъвогар ЧЭКИ “HA KORBANK” АТБ фойдасига муддати утган
карзи 3 891 777,42 сум, шундан тулов жадвалидан ортда колаётган асосий
(тани) карздорлиги 835 101,31 сум, фоиз карзи 2 375 456,11 сумни, муддати
утган асосий кредит карздорлик ва муддати утган фоизларни тулов муддати
кечиктирилганлиги сабабли кисобланган пенядан карзи 681 220 сумни
муддати утмаган карзи 74 718 212,41 сумни, шундан фоиз карзи 372 488,46
сумни, асосий (тани) карзи 74 345 723,95 сумни, жами умумий карздорлиги 78
609 989,83 сум микдоридаги карздорликни муддатидан олдин ва олдиндан
туланган 41 200 сум почта харажати;
Республика бюджетига 1 711 834 сум давлат божи ундирилсин.
Даъвонинг колган кисмини каноатлантириш рад этилсин.
^ал килув карори кабул килинган кундан эътиборан бир ойлик муддат
утгач, конуний кучга киради.
Хал килув карори конуний кучга киргандан сунг ижро варакалари
берилсин.
Мазкур кал килув кароридан норози булган томонлар у кабул килинган
кундан эътиборан бир ой ичида шу суд оркали Кашкадарё вилоят судининг
иктисодий ишлар буйича судлов кайъатига апелляция тартибида ёки конуний
кучга кирган ва апелляция тартибида курилмаган кал килув карори устидан у
конуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида
шикоят килиши (протест келтириши) мумкин.
Судья
Б.Холманов