Решение #2845619 economic_new

****1-2****/****-сонли иқтисодий иш Биринчи инстанцияда ишни кўрган судья –**** Кассация инстанцияси судида маърузачи судья–А.Ҳ.Сафаров ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ СУРХОНДАРЁ ВИЛОЯТСУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қ АР О Р И **** ****5йил18 ноябрь Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатиА.Ҳ.Сафаровраислигида, ҳайъат аъзолари **** ва ****дан иборат таркибда,судья катта ёрдамчисиА.Рамазоновнингсуд ****котиблигида,даъвогар “ r h **** ****” масъулияти чекланган жамияти вакиллари**** (**** раҳбари), **** (ишончнома асосида) иштирокида,даъвогар“ r h **** ****”масъулияти чекланган жамиятини жавобгар Сурхондарё вилоят ҳокимлиги “Ягона буюртмачи хизмати”давлат унитар ****га нисбатан **** этилгандаъво аризаси бўйича юритилган иш бўйичаТермиз туманлараро иқтисодий судининг ****5йил12 июнда қабул қилинганҳал қилув қарори устидандаъвогар“ r h **** ****”масъулияти чекланган жамиятитомонидан берилганкассацияшикоятинииш ҳужжатлари билан биргаликда, Сурхондарё вилоят суди биносида видеоконференцалоқа режимидабўлиб ўтганочиқ суд **** кўрибчиқиб,қуйидагиларни а н и қ л а д и: даъвогар“ r h **** ****”масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)Термизтуманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгарСурхондарё вилоят ҳокимлиги “Ягона буюртмачи хизмати”давлат унитар **** (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)ҳисобидан41-сонли хизмат кўрсатиш шартномаси бўйича 70**** **** сўм асосий қарз ва 27**** **** сўм пеня, 49-сонли хизмат кўрсатиш шартномаси бўйича ******** **** сўм асосий қарз ва 44**** **** сўм пеня, 52-сонли хизмат кўрсатиш шартномаси бўйича 28**** **** сўм асосий қарз ва 10**** **** сўм пеня, жами **** сўм асосий қарз ва **** сўм пеняундиришни сўраган. Термизтуманларароиқтисодийсудининг ****5йил12 июндаги ҳал қилув қарори билан даъвогарнингдаъво аризасини қаноатлантириш рад этилган. Даъвогарнингкассация шикоятида биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъвонитўлиққаноатлантириш **** янги қарор қабул қилишсўралган.Бунга асос қилиб, шикоятдасуд томонидан аниқланган ҳолатлар иш ҳужжатларига мувофиқ эмаслигини,тарафларўртасидахизмат кўрсатиш шартномаси тендер якунига кўра ғолиб бўлгандан сўнг тузилганлиги, ****лойиҳаишларижавобгарнинг муҳри босилган ҳолдақабул қилинганлиги,ҳозирдалойиҳаланганобъектлардан фойдаланиб келаётганлиги,электрон ҳисоб-фактураларжавобгар томонидан тасдиқлаб 1 берилганлигини,**** ишлар учун қисман тўловларнинг амалга оширилганлигининг ўзи ҳам ишларни **** тасдиқлаши, биноларнинг лойиҳасмета ҳужжатларисиз фойдаланишга топширишнинг имконияти мавжуд эмаслиги,мазкур шартномаларда қайд этилган объектлар лойиҳа ҳужжатлариасосидатопширилганлиги боис, унда қайд этилган объектлар ҳозирги **** фойдаланишга топширилганлиги,шартноманинг 5-бандида қайд этилган **** **** ёки буюртмачига топширилмаганида жавобгар томонидан шартноманинг ушбу бандида қайд этилган асосларда жарима жазоси қўлланилиши мумкинлиги, лекин лойиҳа ҳужжатлари тўлиқ топширилганлиги боис даъвогарга нисбатан жарима қўлланилмаганлигикабиҳолатларни келтириб ўтган. Суд **** иштирок этгандаъвогар вакилиўз тушунтиришида кассацияшикоятида келтирилган ****қўллаб-қувватлаб, ундаги **** такрорлаб,шикоятни қаноатлантиришни,тузилган шартномаларга асосан хизматлар тўлиқ амалга оширилиб жавобгарга топширилганлиги ҳисоб-фактура тасдиқланганлиги,шартнома**** даъвогар томонидан тўлиқ **** бўлса-да, жавобгар шартнома шартларига риоя этмаётганлигини,жавобгарда **** вужудга келганлиги, шартномада кўрсатилган объектлар тўлиқ фойдаланишда эканлигинибилдириб,биринчи инстанцияси судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво аризасини қаноатлантириш **** янги қарор қабул қилишни сўради. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганжавобгар ванизонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс вакилларисуд ****иштирок этишмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)****-моддасининг тўртинчи қисмига кўра,кассация инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган, кассация шикоятини (протестини) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди.Шунинг учун судлов ҳайъати ишнижавобгарванизонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахсвакилларининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Судлов ҳайъати, кассация шикояти юзасидандаъвогарвакилларининг тушунтиришларини тинглаб, кассация шикоятида келтирилган **** муҳокама қилиб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра кассация шикоятиниқисманқаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қароринибекор қилиб, даъвони қаноатлантириш **** янги қарор қабул қилишниҳамда суд ****қаноатлантирилган даъво талабига мутаносибравишдаундиришлозим деб ҳисоблайди. Иш ҳужжатларидананиқланишича, даъвогарҳамдажавобгарўртасидаги **** йил 8июнда лойиҳа-сметаҳужжатларини тайёрлаш бўйича 41-сонли хизмат кўрсатиш шартномаси имзоланган. Шартноманинг 1.1-бандига мувофиқ,даъвогар - “иш ****”,жавобгар “буюртмачи”томонидан буюртмақилинган Жарқурғон тумани“Авлод”маҳалласиҳудудида 27 гектар лалми ер майдонларини узлаштиришҳисобига ташкил этиладиган иссиқхоналарни зарурий инфратузилма билантаминлаш электр энергия тармоқлариниқурилишини лойиҳа2 сметаҳужжатларини тайёрлаш ва муаллифлик назоратини амалга ошириш ишҳ**** **** бериши,“буюртмачи”эса ишҳ**** бўйича **** (хизматлар) ишлариниқабул қилиб, мазкур шартнома шартлари асосида бюджетдан маблағ **** сўнг кўрсатилган лимит доирасида тўловларни амалга ошириш **** олган. Тарафлар ўртасидагишартноманинг умумий нархиҚҚС билан **** (етмиш миллион юз минг) сўмга келишилган. Шунингдек,даъвогарҳамдажавобгарўртасидаги **** йил 22сентябрда лойиҳа-сметаҳужжатларини тайёрлаш бўйича 49-сонли хизмат кўрсатиш шартномаси имзоланган. Шартноманинг 1.1-бандига мувофиқ,даъвогар - “иш ****”,жавобгар “буюртмачи”томонидан буюртмақилинган Шеробод тумани,Майдон қишлоғидагиҳарбий шаҳарчанинг 2 ва 3 хонадонли турар жой биноларини лойиҳа-сметаҳужжатларини тайёрлаш ва муаллифлик назоратини амалга ошириш, ишҳ**** **** бериши,“буюртмачи”эса ишҳ**** бўйича **** (хизматлар) ишлариниқабул қилиб, мазкур шартнома шартлари асосида бюджетдан маблағ **** сўнг кўрсатилган лимит доирасида тўловларни амалга ошириш **** олган. Тарафлар ўртасидан шартноманинг умумий нархиҚҚС билан ******** ****(икки юзи ўттиз беш миллион)сўмга келишилган. Ушбу шартнома бўйича буюртмачи томонидан ******** **** сўм тўлов амалга оширилган.Жумладан, қўшимча келишув тузилиб, қолган ******** **** сўм тўловни молиялаштириш манбаи аниқ бўлгандан кейин қўшимча келишув тузилиб тўлаб бериш келишилган. Бундан ташқари даъвогар ва жавобгарўртасидаги **** йил 7ноябрда лойиҳа-сметаҳужжатларини тайёрлаш бўйича 52-сонли хизмат кўрсатиш шартномаси имзоланган. Шартноманинг 1.1-бандига мувофиқ,даъвогар “иш ****”,жавобгар “буюртмачи”томонидан буюртма килинган Қумқўрғон туманидаги Агросаноат техникумини ихтисослаштирилган мактабга мослаштириш лойиҳасметаҳужжатларини тайёрлаш ва муаллифлик назоратини амалга ошириш, ишҳ**** **** бериши,“буюртмачи”эса иш **** бўйича **** (хизматлар) ишлариниқабул қилиб, мазкур шартнома шартлари асосида бюджетдан маблағ **** сўнг кўрсатилган лимит доирасида тўловларни амалга ошириш **** олган. Тарафлар ўртасидан шартноманинг умумий нархиҚҚС билан ******** ****(икки юз йигирма олти миллион бир юзи ўттиз минг)сўмга келишилган. Мазкур шартномаларнинг4.1-4.3-бандларига кўра,шартноманинг умумий суммасиданчиқмаган ҳолдадаъвогар шартномада кўрсатилган ишларни тўлиқ **** шартлиги, шартноманинг 3.1-бандига асосан пул маблағлари даъвогарнинг ҳисоб **** ўтказилгандан сўнг 30 кун давомида шартномада кўрсатилган иш (хизмат)лар **** шартлиги, шартномада кўрсатилган иш **** даъвогар жавобгарга топширгандан сўнг иш тўлиқ **** ҳисобланиши қайд этилган. Мазкур шартномаларда шартномаимзоланганкундан бошлаб кучга кириши ва 31 декабрь **** йилгача амалда бўлиши белгиланган, бироқ,шартнома ғазначилик бўлинмаларида рўйхатдан ўтказилгандан кейин кучга кириши назарда тутилмаган. Мазкур ҳолатда, низотарафлар ўртасидатузилган хизмат кўрсатиш (лойиҳасмета ҳужжатларини тайёрлаш бўйича)шартномасидан келиб чиққан. 3 Биринчи инстанция судидаъво аризасини қаноатлантиришни рад этишдатарафлар ўртасида расмийлаштирилган шартноманинг 3.1-бандига кўра, шартнома умумий кийматининг 15% миқдорда 10 **** кунида“иш ****”нингҳисоб рақамига олдиндан тўловни амалга ошириши, 3.2-бандига кўра, тўлиқхизматлар (ишлар) **** сўнг **** ишлар далолатномаси (ҳисоб фактура) асосида 20 **** кунидақолган 85 % тўлов“иш ****”нингҳисоб рақамига ўтказиб берилиши кўрсатилганлиги, бироқ, ушбу шартнома ғазначилик органида рўйхатдан ўтмаган ва кўчга кирмаган, бу бўйича буюртмачи буюртманома бермаганлигива бўнак тўловини амалга оширмаганлиги, **** ишлар ҳам буюртмачига топширилмаганлиги, **** фактура рад этилганлиги, юк хатини имзоланган шахснинг шахси номаълум ва унинг ваколати бўлмаганлиги,тўлов бўйича қўшимча келишув тузилмаганлиги, бу бўйича **** ишлар ҳам буюртмачига белгиланган тартибда топширилмаганлиги, шунингдек уларга киритилган ўзгартириш ва қўшимчалар ғазначилик бўлинмаларида рўйхатдан ўтказилганидан кейин кучгакиришигаасосланиб, даъво талабини қаноатлантиришни рад этиш********хулосага келган. Судлов ҳайъати, қуйидагиасосларгакўрабиринчи инстанция суди даъво аризасини қаноатлантиришни рад этиш**** нотўғри хулосага келгандеб ҳисоблайди. Ўзбекистон РеспубликасиФуқароликкодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг****-моддасида лойиҳа ва қидирув ишлари пудрат шартномаси бўйича пудратчи (лойиҳаловчи, қидирувчи) буюртмачининг топшириғи бўйича белгиланган муддатда лойиҳа-смета ҳужжатларини ишлаб чиқиш ва (ёки) қидирув ишларини **** ****, буюртмачи эса уни қабул қилиб олиш ва **** тўлаш **** олади. ФКнинг ****-моддасида агар шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, буюртмачи лойиҳа ва қидирув ишлари пудрат шартномаси бўйича қуйидагиларни ****, яънибарча ишлар **** бўлинганидан кейин белгиланган нархнинг ҳаммасини пудратчига тўлаши ёки ишларнинг айрим босқичлари тугалланганидан кейин нархнинг тегишли қисмини тўлаши,пудратчидан олинган лойиҳа-смета ҳужжатларидан **** шартномада назарда тутилган **** фойдаланиши, лойиҳа-смета ҳужжатларини пудратчининг розилигисиз учинчи шахсларга бермаслиги ва ундаги маълумотларни ошкор қилмаслиги,лойиҳа ва қидирув ишларини **** шартномада назарда тутилган **** ва шартларда пудратчига хизмат кўрсатиши,тайёр бўлган лойиҳа-смета ҳужжатларини тегишли давлат органлари ва фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари билан келишиб олишда пудратчи билан бирга қатнашиши,пудратчига боғлиқ бўлмаган ҳолатлар туфайли лойиҳа ва қидирув ишларини **** учун бошланғич маълумотлар ўзгариши билан боғлиқ қўшимча **** пудратчига тўлаши,тайёрланган лойиҳа-смета ҳужжатларининг ёки **** қидирув ишларининг камчиликлари борлиги муносабати билан учинчи шахс томонидан буюртмачига нисбатан қўзғатилгандаъво юзасидан ишда қатнашишга пудратчини жалб қилиши шартлиги қайд этилган. Мазкур кодекснинг ****-моддасида, лойиҳа ва қидирув ишлари пудрат шартномасига мувофиқ пудратчи,ишларни лойиҳалаш **** топшириқ ва бошқа бошланғич маълумотларга мувофиқ ****,тайёр бўлган лойиҳа-смета 4 ҳужжатларини буюртмачи билан келишиб олиши, шунингдек, буюртмачи билан бирга тегишли давлат органлари ва фуқароларнинг ўзини ўзи бошқариш органлари билан келишиб олиши,тайёр бўлган лойиҳа-смета ҳужжатларини ва қидирув ишлари натижаларини шартномада белгиланган муддатларда буюртмачига топшириши,буюртмачининг розилигисиз лойиҳа-смета ҳужжатларини учинчи шахсларга бермаслиги шартлиги қайд этилган. Шунингдек, ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмида, лойиҳа ва қидирув ишлари пудрат шартномаси бўйича пудратчи лойиҳа-смета ҳужжатлари ва қидирув ишларидаги камчиликлар учун, шу жумладан кейинчалик қурилиш жараёнида, шунингдек тайёрланган лойиҳа-смета ҳужжатлари ва **** қидирув ишлари маълумотлари асосида барпо этилган объектни ишлатиш жараёнида аниқланган камчиликлар учун жавобгар бўлиши, иккинчи қисмида эса, лойиҳасмета ҳужжатларида ёки қидирув ишларида камчиликлар аниқланган **** пудратчи буюртмачининг талаби билан лойиҳа-смета ҳужжатларини бепул қайта ишлаб чиқиши ва шунга мувофиқ зарур қўшимча қидирув ишларини ****, шунингдек, агар қонунда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, келтирилган зарарни буюртмачига тўлаши шартлиги кўрсатиб ўтилган. Мазкур ҳолатда шартнома иловасида қайд этилган лойиҳа ишлар ва хизматлар номи ва улчов бирликлари даъвогар ва жавобгар маъсул шахслари ўртасида келишилиб, имзо ва муҳр билан тасдиқланганлигини қайд этиш лозим. Бундан ташқари, даъвогар томонидан **** ишлар 10-сонли, 28-сонли, 30-сонли ва 35-сонли юк хатлари билан жавобгарга топширилиб, қабул қилинганлиги белгиси (штамп)қўйилганлиги билан бир қаторда жавобгаришҳ**** бўйича **** (хизматлар) ишлариниқабул қилиб, мазкур шартнома шартлари асосида бюджетдан маблағ **** сўнг кўрсатилган лимит доирасида тўловларни амалга ошириш ****шартнома бўйичаолган. Шунингдек, даъвогар ва жавобгар ўртасида **** йил 21 октябрдаги 49-сонли ****-фактура ва **** йил 19 июлдаги 5-сонли ****-фактуралар расмийлаштирилиб тасдиқланган ҳамда жавобгар томонидан**** йил 30 августда ****-сонли тўлов топширқномаси билан **** сўм (тўлов **** 49-сонли шартномага асосан белгиси билан),**** йил 26 октябрда ****-сонли тўлов топшириқномаси билан **** сўм(тўлов ****49сонли шартномагаасосан белгиси билан), **** йил 30 декабрдаги****-сонлива ****-сонлитўлов топшириқномалари билан**** сўмва **** сўм(тўлов **** 52-сонлишартномага асосан белгиси билан), **** йил 31 июлдаги ****-сонли тўлов топширқномаси билан **** сўм (тўлов **** 52сонли шартномага асосан белгиси билан) маблағлари тўлаб берилган ҳамда жавобгарраҳбари томонидантасдиқланган маълумотномалар **** этилган. Юқорида қайд этилганлар билан бир қаторда, шартноманинг 5.1бандида,даъвогар томонидан ишлаб чиқилиб, жавобгарга **** этилган лойиҳасмета ҳужжатларида (электрон кўринишдаги нусхасида ҳам) даъвогарнинг айби билансодир этилган хато ва камчиликлар аниқланганда, жавобгар лойиҳа-смета ҳужжатларини қабул қилиш ва **** тўлашни рад этиб, даъвогардан сифати лозим **** бўлмаган лойиҳа-смета ҳужжатларини ишлаб чиқиш қийматининг 20 фоиз миқдорида жарима ундириб олишга, агар лойиҳа-смета ҳужжатларини ишлаб чиқиш **** тўлаб қўйилган бўлса, тўланган суммани белгиланган тартибда қайтаришни талаби қилишга **** эканлиги белгиланган. 5 Судлов ҳайъати ушбу ҳолатда эса, жавобгар томонидан ишлар **** муносабати билан тўловларни амалга оширганлигини ҳамда шартноманинг 5.1бандида қайд этилган ҳолатлар даъвогар томонидан қайд этилмаганлиги боис унга нисбатан жарима ундириш ёки лойиҳа смета ҳужжатларини ишлаб чиқиш учун тўланган **** қайтариш масаласи мавжуд эмаслигини инобатга олишни лозим топади. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмида асосан**** - фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса-қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади. ФКнинг ****-моддасига кўра, ****, қоида тариқасида, унинг лозим **** **** билан бекор бўлади. **** этилган ҳужжатлардан кўринишича, даъвогар томонидан жавобгарга**** ишлар ва кўрсатилган хизматлартегишли ҳужжатлар асосида топширилган ва жавобгар томонидан ҳам мазкурлойиҳа смета ҳужжатларини қабул қилиб олганлиги ҳам шартноманингва унингиловаси, тузилган далолатнома ва юк хатлариасосида ўз тасдиғини топган. ИПКнинг 66-моддаси биринчи қисмига кўра, иш бўйича далиллар ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда назарда тутилган тартибда олинган фактлар **** маълумотлар бўлиб, улар асосида суд ишда иштирок этувчи шахсларнинг талаблари ва эътирозларини асословчи ҳолатлар, шунингдек низони тўғри ҳал қилиш учун аҳамиятга эга бўлган бошқа ҳолатлар мавжудлигини ёки мавжуд эмаслигини аниқлайди.Бундай маълумотлар ёзма ва ашёвий далиллар, экспертларнинг хулосалари, мутахассисларнинг маслаҳатлари (тушунтиришлари), гувоҳларнинг кўрсатувлари, ишда иштирок этувчи шахсларнинг тушунтиришлари билан аниқланади, 68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак.Ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган далилларни ишда иштирок этувчи бошқа шахслар олдида, агар ушбу Кодексда бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, суд **** бошлангунига қадар ёки суд белгилаган муддат доирасида очиб бериши лозим. Бундай ҳолатда, судлов ҳайъати биринчи инстанция суди томонидан ишни кўришда иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларни тўлиқ аниқланмаган,моддийҳуқуқ нормалари нотўғри қулланилган ҳолда даъвони қаноатлантириш рад этилган деб, даъвогарнингкассация шикоятини асосли деб ҳисоблайди. ИПКнинг ****-моддасида, суд ишни кассация тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин.Кассация инстанцияси суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт деб, ****-моддаси, биринчи қисми 2бандида кассация инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини тўлиқ ёки қисман бекор қилишга ва янги қарор қабул қилишга **** деб белгиланган. 6 Суд муҳокамасида аниқланган ҳолатлар ва қилинган ҳисоб-китобларга кўра, жами41, 49 ва 52-сонли шартномалар бўйича асосий қарз****сўм (шартномада назарда тутилган буюртмачи-жавобгар томонидан тўланган пули чегириб қолинганданкейинжавобгарнингиш ****-даъвогар олдидаги қарздорлиги********сўм)ни ташкил этади. Бундай ҳолатда, судлов ҳайъати даъво аризасидаги****сўмасосий қарзни ундириш талабини асосли деб, даъвонинг пеня ундириш талаби талабини эса қисман қаноатлантиришни лозимдеб ҳисоблайди. Шунингдек, биринчи инстанция судига Сурхондарё вилоят ғазначилик хизмати бошқармаси томонидан **** йил 2 июнда**** этилган****-сонли маълумотномада **** йил 8 июндаги 41 ва 52-сонли шартномалар вилоят ғазначилик хизмати бошқармасидан рўйхатдан ўтказилмаганлигини баён қилган. Судга **** этилганушбумаълумотномада 52-сонли шартнома руйхатда ўтказилмаган бўлса-да, жавобгар томонидан мазкур шартнома бўйича тўловлар амалга оширилганлигини инобатга олиб, **** йил 25 августдаги 49-сонли шартнома бўйича **** сўм пеня ва **** йил 7 ноябрдаги 52-сонли шартнома бўйича **** сўм пеня миқдорини қисманқаноатлантиришни, **** йилдаги 8 июндаги 41-сонли шартнома бўйича сўралган **** сўм пеня шартнома рўйхатдан ўтказилмаганлиги боис пенянинг ушбу қисмини рад этишнилозим дебҳисоблайди. Бироқ, ФК ****-моддасига асосан агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” ****-сонли қарорининг 4-бандида ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок қилувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** **** тушунтириш берилган. Судлов ҳайъати, юқоридагиларни инобатга олиб, даъво талабида сўралган****сўм пеняни****,50сўмгача камайтиришнивапенянингқолган қисмини рад этишни лозим деб ҳисоблайди. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, учинчи қисмига кўра, даъвогар тўлашдан белгиланган тартибда озод қилинган давлат божи, агар жавобгар бож тўлашдан озод қилинмаган бўлса, қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда жавобгардан республика бюджети даромадига ундирилади, еттинчи қисмига кўра, давлат божи тўлашдан озод қилинган давлат органлари ҳамда бошқа шахслар томонидан юридик шахслар ва фуқароларнинг манфаатларини кўзлаб **** этилган даъво талабларини қаноатлантириш рад 7 этилган ёки улар қисман қаноатлантирилган ****, давлат божи манфаатлари кўзланиб даъво **** этилган шахслардан даъво талабларининг қаноатлантирилиши рад этилган қисмига мутаносиб равишда ундирилади, тўққизинчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Юқоридагиларни инобатга олиб, судлов ҳайъати даъвогарнингкассация шикоятини қаноатлантиришни,Термизтуманлараро иқтисодий судининг ****5йил12 июндаги ҳал қилув қарорини бекор қилишни, янги қарор қабул қилишни, даъво талабини қисман қаноатлантиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига****сўмасосий қарзни, ****,**** миқдорида пеняҳамда биринчи инстанцияси учун олдиндан тўланган 37 5****почта **** ва****,**** давлат божи (**** сўмнинг ****,50 сўм қисмини даъвогар зиммасида қолдириб)вакассация шикояти учун олдиндан тўланган 41 2**** почта **** ундиришни,даъво талабининг****сўм қисмини қаноатлантиришнирад этишни,шунингдек,Республика бюджетигаишни касссация инстанция судида кўриш билан боғлиқ давлат божининг ****,**** қисмини жавобгардан, ****,**** қисминидаъвогардан ундиришни,Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозитига ишни видеконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ **** сўм суд **** ҳам жавобгар ҳисобидан ундиришни лозим деб топди. Юқоридагиларга асосан ва Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****,****, ****,****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л а д и: Даъвогар “ r h **** ****” масъулияти чекланганжамиятинингкассация шикояти қисманқаноатлантирилсин. Термизтуманлараро иқтисодий судининг****5йил12 июндагиҳал қилув қарори бекор қилинсин. Янги қарор қабул қилинсин. Даъвогар“ r h **** ****” масъулиятичекланган жамиятинингжавобгар Сурхондарё вилоят ҳокимлиги “Ягона буюртмачи хизмати”давлат унитар ****ҳисобидан **** сўм асосий қарз ва **** сўм пеняундириш****даъво аризаси қисманқаноатлантирилсин. ЖавобгарСурхондарё вилоят ҳокимлиги “Ягона буюртмачи хизмати”давлат унитар ****ҳисобидан: -даъвогар“ r h **** ****” масъулиятичекланган жамиятифойдасига******** сўмасосий қарз,****,**** миқдорида пеня вабиринчи инстанциясива кассация инстанциясиучун олдиндан тўланган****сўмпочта **** ва ****,**** давлат божи; - Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозити ҳисобига ишни видеконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ **** сўм суд ****ундирилсин. Даъво талабининг****сўм қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Республика бюджетига ишникассация инстанциясида кўриш билан боғлиқ****,62сўмдавлат божиСурхондарё вилоят ҳокимлиги “Ягона буюртмачи 8 хизмати”давлат унитар ****ҳисобидан,****,**** давлат божидаъвогар“ r h **** ****” масъулиятичекланган жамияти ҳисобиданундирилсин. Ижро ****лари берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан бошлаб бир йил муддат ичидаТермизтуманлараро иқтисодий суди орқали Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят берилиши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи А.Ҳ.Сафаров ҳайъат аъзолари **** **** 9