Решение #2845757 Экономические

****-сонлииш Биринчиинстанциясудида ишни кўргансудья**** Кассация инстанциясида маърузачи судья**** ҚАШҚАДАРЁ ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қ А Р ОРИ Қарши шаҳри ****5йил18 ноябрь Қашқадарё вилоятсудикассацияинстанциясииқтисодийсудлов ҳайъати судъя****нинг раислигида, ҳайъат аъзолари судьяларО.Қурбоновва****лардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчисиШ.Хўжаёровнинг котиблигида,жавобгар «Bibis r A N bir si Munis im» фермер хўжалигитомониданЧироқчи туманлараро иқтисодийсудининг ****-сонли иқтисодий иши бўйича**** йил 5 ноябрда қабул қилинган ҳал қилув қарори устидан берилганкассация шикоятини вилоят суди биносида,очиқ суд ****,даъвогарданжамиятвакили****лар(ишончнома асосида),(жавобгарқатнашмади)иштирокидакўриб чиқиб, қуйидагиларни А Н И Қ Л А Д И: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Қашқадарё вилоят ҳудудий бошқармаси даъвогар“Q m shi ltin b sh q gr lust r”масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда–даъвогар деб юритилади)манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,жавобгар"BIBIS RA AYA NABIRASI MUNISA YIM" фермер хўжалиги(бундан буён матнда–жавобгар деб юритилади)ҳисобидан **** йил ҳосилидан 87.****.**** сўм, **** йил ғалла ҳосилидан 32.****.****сўм қарздорликва49.****.****сўм жаримаундиришни сўраган. Биринчи босқич судининг**** йил 5 ноябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво талаби қисманқаноатлантирилган. Ушбу ҳал қилув қароридан норози бўлиб,«Bibis r A N bir si Munis im» фермер хўжалигитомониданкассация шикоятиберилган. «Bibis r A N bir si Munis im» фермер хўжалигитомониданберилганкассация шикоятида биринчи босқич суди ишдаги далиллар ҳар томонлама баҳо бермаганлиги, қарздолик мавжуд эмаслигини, шартномада белгиланган маҳсулот етказиб берилганлигини,баён этиб,кассация шикоятини тўлиқ қаноатлантириш сўралган. Суд ****иштирок этгандаъвогар вакили кассация шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи босқич судининг ҳал қилув қарорини ўз кучига қолдиришни сўради. Суд ****жавобгарўзининг ишончли вакил иштирокини таъминламади. Ўзбекистон Республикаси иқтисодий процессуал кодексининг ****моддаси 3-бандида кассация инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган кассация шикоятини (протестини) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди, бундан жамият ёки давлат манфаатларини кўзлаб қўзғатилган ишлар бўйича прокурорнинг келмаганлиги мустасно. Бундай ҳолда судлов ҳайъати унинг иштирокисиз ишни кўриб чиқишни лозим топади. Кассациясудлов ҳайъатикассация шикоятиюзасидандаъвогар вакилининг тушунтиришини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонуний ва асослантирилганлигини текшириб,кассация шикоятини қаноатлантирмасдан,биринчи босқичсудининг**** йил 5 ноябрдаги ҳал қилув қарорини ўз кучида қолдиришни лозим деб топди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белиганган. Ишҳужжатлари ва суд **** муҳокамасида аниқланган ҳолатларга кўра,тарафлар ўртасида **** йил 10 сентябрда 9/2-сонли ва**** йил 30 сентябрда 9/2-сонли “бошоқли дон харид қилиш бўйича” фючерс шартномаларитузилган бўлиб, мазкур шартноманинг 1.1-бандида Хўжалик**** йил ҳосилидан давлат стандарти бўйича шартноманинг1.2бандида кўрсатилган маҳсулотни етиштириш ва эркин тасарруф этиш **** ўзаро келишилган нархда тайёрловчига сотиш, тайёрловчи эса тўлиқ ўз маблағлари ҳисобидан хўжаликни ушбу шартномада белгиланган тартибда бошоқли дон уруғлиги билан таъминлаш, етиштирилган маҳсулотни қабул қилиб олиш ва унинг **** тўлаш **** олган. Даъвогар ушбу шартнома бўйича **** ****, жавобгарга тегишли ҳисобфактураларга асосан маҳсулот етиштириш учун буғдой уруғлиги етказиб берилган бўлса-да, жавобгар шартнома шартларига мувофиқ келишилган маҳсулотларни тўлиқ етказиб бермаган. Даъвогарнинг молиялаштирилган пул маблағларини ихтиёрий тўлаб бериш **** огоҳлантириш хати жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Натижада тарафлар ўртасида низо келиб чиқиб, Палата даъвогарнинг манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилган. Биринчи босқич суди даъво талабиниқисманқаноатлантириш **** асосли тўхтамга келган. Чунки, Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг (бундан буён матнда-ФК деб юритилади) ****-моддасига асосан, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши назарда тутилган. Мазкур асосий қарздорлик тарафлар ўртасида тузилган шартнома, икки томонлама тасдиқланган солиштирма-далолатнома ва ишдаги мавжуд ҳужжатлар билан ҳам ўз тасдиғини топган. Мазкур ҳолатда жавобгар томонидан шартнома шартларига лозим **** риоя қилинмаган. Шу сабаблибиринчи босқичсудидаъвогарнинг асосий қарздорлигини ундириш **** талабини асосли деб ҳисоблаб,уни қаноатлантириш**** асосли тўхтамга келган. Шунингдек, даъвогар жавобгардан шартноманинг 4.1-бандига асосан 49.****.**** сўм жарима ундиришни ҳам сўраган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг ушбу4.1-бандида хўжалик маҳсулотни шартномада белгиланган ассортимент ва турларда, муддатларда топширишдан асосиз бўйин товлаган **** тайёрловчига топширилмаган маҳсулот қийматининг 30 фоиз миқдорида жарима тўлаши келишилган. Ўзбекистон Республикаси Олий суд суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сонли Қарорининг 1-бандида судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги, 4-бандида ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги белгиланган. Биринчи босқич суди жавобгарнинг мулкий аҳволини ҳамда кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб,жарима миқдорини4.****.****сўмга қадар камайтириб, жаримани қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни **** асосли тўхтамга келган. ФКнинг ****-моддасида қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, жавоб бериши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 74моддасининг 4-бандидаҳеч қандай далил суд учун олдиндан белгилаб қўйилган кучга эга эмаслиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодийпроцессуал кодексининг 72-моддасида қонун ҳужжатларига мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. Баён қилинганларга кўра,даъвогарнинг кассация шикоятида билдирилган **** асоссиз бўлиб, биринчи инстанция суди низо бўйичадаъвоталабиниқисманқаноатлантиришда, моддий ва процессуал қонун нормаларини тўғри қўллаган ҳолда, қонуний суд ҳужжатини қабул қилган. «Bibis r A N bir si Munis im» фермер хўжалиги илтимоснома билан мурожаат этиб, унда иш кўришни кейинга қолдиришни сўраган. Судлов ҳайъати фермер хўжалигига илтимосномада қайд этилган ҳолатлар юзасидан олдинги суд **** имконият бериб, қарздорликни аниқлаш юзасидан иш кўришни кейинга қолдириб, имконият яратиб берган бўлсада, лекин шу **** мобайнида қарздорлик бўйича жавобгар томонидан бирон бир далилий ҳужжатлар **** этилмаган. Юқоридагиларга асосан жавобгарнинг иш кўришни кейинга қолдириш **** илтимосномасини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****моддасини биринчи қисмига кўра, суд ишни кассация инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослигини текширади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****моддасининг биринчи бандига кўра, кассация инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга, кассация шикоятини (протестини) эса қаноатлантирмасдан қолдиришга **** белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****моддасини биринчи қисмига кўра, иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисобланган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги, моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғри қўлланилганлиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлиши белгиланган. Ушбу ҳолатда, ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асослар мавжуд эмас. Бундай ҳолатда, судлов ҳайъатикассация шикоятиюзасидандаъвогар вакилининг**** тинглаб, ишдаги ҳужжатларни ўрганиб чиқиб,«Bibis r A N bir si Munis im» фермер хўжалигитомониданберилганкассация шикоятини қаноатлантиришни рад этишни,Чироқчи туманлараро иқтисодийсудининг**** йил 5 ноябрдаги ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни, почта ****жамият зиммасига қолдиришни, жавобгардан кассация инстанцияси учун Республика бюджетига1.****.****сўм давлат божи ундиришни жавобгарни ишни кейинга қолдириш **** илтимосномасини қаноатлантиришни рад этишнилозим топди. Юқоридагиларга асосланиб,Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-55-моддалари,Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****, ****-моддалари,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодийпроцессуал кодексининг72,74,****,****,****,****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати Қ А Р О Р Қ И Л А Д И: «Bibis r A N bir si Munis im» фермер хўжалигини ишни кейинга қолдириш **** илтимосномасини қаноатлантириш рад этилсин. «Bibis r A N bir si Munis im» фермер хўжалигитомониданберилган кассация шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Чироқчи туманлараро иқтисодийсудининг**** йил 5 ноябрдаги ****-сонли иқтисодий иши бўйича қабул қилинган ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Кассацияинстанцияси учун ихтиёрий равишда тўлаб чиқилган почта ****жамиятзиммасига қолдирилсин. «Bibis r A N bir si Munis im» фермер хўжалигидан кассация инстанцияси учун Республика бюджетига1.****.****сўм давлат божи ундирилсин. Ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарор устиданҚашқадарё вилоятсудининг иқтисодий судлов хайъатигатафтиштартибида шикоят бериш мумкин. Раислик этувчи: Ҳайъат аъзолари: **** О.Қурбонов ****