Решение #2845777 Экономические

****-сонлииш Биринчиинстанциясудида ишни кўргансудьяҒ.Игамов Кассацияинстанцияси судида маърузачи судьяО.Қурбонов ҚАШҚАДАРЁ ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Қарши шаҳри ****5 йил 18 ноябрь Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатикассацияинстанциясида раислик қилувчи****,ҳайъат аъзоларисудьялар**** ва О.Қурбоновдан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси Ш.Хужаёровнинг котиблигида,«**** **** ********акциядорлик жамияти ишончли вакили **** (ишончнома асосида), «Bu And S ll Ev r thing» масъулияти чекланган жамияти ишончли вакили****қулов(ишончнома асосида)лариштирокида,Косон туманлараро иқтисодийсудининг****5йил15 августдаги ҳал қилув қарориустиданЎзбекистон Савдо-саноат Палатаси Қашқадарё вилоят ҳудудий бошқармасининг Палата аъзоси «D hq n b d K li Z v di» акциядорлик жамияти манфаатидакелтирилганкассацияшикояти а осидаишни вилоят суди биносида, видеоконференцалоқа режимида ўтказилганочиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат Палатаси Қашқадарё вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда –Палата деб юритилади)Палата аъзоси«**** **** ********акциядорлик жамияти (бундан буён матнда-даъвогардеб юритилади)манфаатидасудгадаъвоаризасибилан мурожаат қилиб, «Bu And S ll Ev r thing» масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда-жавобгар деб юритилади)ҳисобидан **** сўм закалат пули ва **** сўмпеняундиришнисўраган. Косон туманлараро иқтисодийсудининг**** йил 15 августдаги ҳал қилув қарори биландаъвоаризасиниқаноатлантириш рад этилган. Мазкур ҳал қилув қарориустиданПалата томонидан даъвогар манфаатидакассацияшикояти келтирилиб, ундабиринчи инстанция судинингҳал қилув қарорини бекор қилиб,даъво аризасиниқаноатлантириш****янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган Палата суд **** иштирок этмади. Судлов ҳайъати, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда - ИПК деб юритилади)нинг****-моддаси тўртинчи қисмига асосан, ишни унинг иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд **** иштирок этгандаъвогаришончливакиликассацияшикоятида келтирилган **** қўллаб-қувватлаб, шикоятни қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этганжавобгар ишончливакили кассация шикоятига нисбатан эътироз билдириб, шикоятни қаноатлантирмасдан, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Судлов ҳайъати тарафларнинг тушунтиришларинитинглаб, шикоятдакелтирилган**** иш ҳужжатлари билан бирга муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўракассацияшикоятинитўлиққаноатлантиришни,ҳал қилув қароринибекор қилиб, даъвогарнинг даъвоаризасини тўлиққаноатлантириш **** янги қарор қабул қилишнилозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига кўра, Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олиниши, шунингдек 55-моддасининг учинчи қисмида ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Ишдагиҳужжатларданва суд муҳокамаси жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, тарафлар ўртасида махсус ахборот портали орқали (лот №25********4) ўтказилганэлектрондавлат харидлари натижаси бўйича товар етказиб бериш тўғрисида****5йил13 январда 2****-сонли шартнома тузилган. Ушбу шартноманинг 2.1-бандига асосан даъвогар томонидан харид қилинаётган маҳсулотлар учун олдиндан **** фоиз (********) тўлов оператор республика товар хом-ашё биржасидаги ўзининг ҳисоб-**** ўтказилган. Ўз навбатида шартноманинг 2.2 ва 3.4-бандларига асосан жавобгар шартномада келишилган маҳсулотни пул маблағлари келиб тушганлиги **** хабарномани олган кундан эътиборан 7 иш куни муддатида етказиб бериши лозим бўлган.Бироқ жавобгар томонидан шартномада келишилган маҳсулотлар етказиб берилмаган. Шу боис даъвогар томонидан жавобгарга шартнома **** **** учун 3****сўм закалат суммасини тўлаб бериш юзасидан талабнома юборилган. Аммо ушбу талабнома ҳам жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилганлиги натижасида тарафлар ўртасида низо келиб чиққан. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддаси биринчи қисмига мувофиқ, **** – фуқаролик ҳуқуқий муносабат бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади. Ушбу модданинг иккинчи қисмида, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади деб белгиланган. Мазкур низобўйича ****маҳсулот етказиб бериш шартномасидан келиб чиққан бўлиб, ФКнинг ****-моддасига асосан, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи-сотувчи шартлашилган муддатда ёкимуддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. ФКнинг ****-моддасида, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** бир томонлама бош тортишга йўл қўйилмайди. Шартноманинг 4.1-бандида, тарафлар шартнома шартларини **** ва бузганлик учун қонунчиликда белгиланган тартибда жавобгарликка тортиладилар деб белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан **** йил 21 майда ****-сон билан рўйхатдан ўтказилган «Махсус ахборот портали операторининг давлат харидларини ташкил этиш ҳамда ўтказиш борасидаги фаолияти тўғрисидаги» низомнинг 34-бандида, буюртмачи ва иштирокчи электрон давлат харидларида иштирок этиш учун ўзларининг ҲККПдаги ҳисоб **** закалат тўловларини ўтказадилар деб кўрсатилган. Низом талабларига асосан жавобгар томонидан электрон давлат харидларида иштирок этиш учун****сўм закалат суммаси ўзининг ҲККПдаги ҳисоб-**** ўтказилган. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар маҳкамасининг «Давлат харидларини амалга ошириш билан боғлиқ тартиб-таомилларини ташкил этиш ва ўтказиш тартиби тўғрисида»ги **** йил 20 майдаги ****-сонли қарор билан тасдиқланган Низомнинг 14-бандида, корпоратив буюртмачилар ва иштирокчилари ҲККПдаги шахсий ҳисоб-****: электрон дўконда иштирок этишларидан олдин иштирокчиларнинг офертаси қийматининг 3 фоизи миқдорида; аукционда иштирок этишдан олдин аукционнинг бошланғич нархидан 3 фоиз миқдорида закалат ўтказилиши белгиланган. Низомнинг 15-бандида, давлат буюртмачиси томонидан танлаш ёки тендер ўтказишда иштирокчилар томонидан закалат киритиш зарурати ҳамда киритиладиган закалат миқдори харид комиссияси томонидан белгиланади.Иштирокчиларнинг закалати оператор томонидан ғолиб аниқлангунга қадар банд қилиб қўйилади.Танлаш ёки тендер ғолибининг закалати шартнома тугагунга қадар банд қилиб қўйилади.Бунда ғолиб шартномани тузишни рад этган ****, унга закалат суммаси қайтариб берилмайди ва мазкур маблағлар оператор томонидан давлат буюртмачиларининг тегишли ҳисоб-варағига (бюджет буюртмачисининг тегишли ҳисобварағига) ўтказиб берилади.Танлаш ёки тендер бўйича харид қилиш ҳужжатларида назарда тутилган ҳолларда ижрочининг киритган закалати шартнома бўйича **** тўлиқ **** ёки белгиланган тартибда бекор қилингунга қадар банд қилиб қўйилади.Закалат миқдори танлашни ўтказишда товар (иш, хизмат) қийматининг 3 фоизидан, тендер ўтказишда эса 5 фоиздан ошмаган ҳолда белгиланишига йўл қўйилади.Бунда харид комиссияси иштирокчиларга нисбатан таклифларнинг гаров ёки кафолат тарзда ёхуд қонунчиликда назардатутилган бошқа усулда таъминланиши зарурлиги тўғрисида талабни белгилашга ****. ФКнинг ****-моддасига кўра, шартнома тузаётган тарафлардан бири шартнома тузилганлигини исботлаш ва унинг ижросини таъминлаш юзасидан берадиган пул суммаси закалат ҳисобланади. ФКнинг ****-моддаси иккинчи қисмида, агар шартноманинг **** учун закалат пули берган тараф жавобгар бўлса, закалат иккинчи тарафда қолади.Агар шартноманинг **** учун закалат олган тараф жавобгар бўлса, у иккинчи тарафга закалатни икки баравар қилиб қайтариши шарт. Шартнома шартларида тарафларнинг бири томонидан бузилганда ҳуқуқи бузилган тарафнинг ҲККПдаги ҳисоб-**** қўйилган закалат суммаси ўзига қайтарилади, шартномани бузган тарафнинг закалат пуллари эса суд қарори асосида ҳуқуқи бузилган тарафга ундирилиши белгиланган. Шартноманинг 2.5-бандида, маҳсулот етказиб берилганлигининг асоси тарафлар ўртасида расмийлаштирилган ҳисоб-фактура орқали тасдиқланиши белгиланган. Жавобгар томонидан шартнома шартлари **** ва етказиб берилиши лозим бўлган маҳсулотлар даъвогарга топширилмаган ёки маҳсулот топширилганлигини тасдиқловчи ҳисоб-фактура **** этилмаган. Шунга қарамасдан, биринчи инстанция суди ишучун аҳамиятли ҳолатларни тўлиқ ўрганмасдан, моддий ва процессуал ҳуқуқ нормаларини нотўғри қўллагани ҳолда даъво аризасиниқаноатлантиришни рад этиш тўғрисида **** хулосагакелган. Чунки, жавобгар томонидан шартноманинг 2.2-бандида белгиланган шартлар ****. Шунингдек,даъвогар томонидан жавобгарга нисбатан шартнома **** **** учун шартномагамувофиқдаъво талабига қўшимча равишда********(**** сўм х 0,5% =**** ўмх 31 кун (**** йил 6 февралдан **** йил 25 мартгача)сўм миқдорида пеня ҳисобланган. Ўзбекистон Республикаси «Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида»ги қонуннинг 25-моддасида, товарларни етказиб бериш муддатлари кечиктириб юборилган, тўлиқ етказиб берилмаган, ишлар **** ёки хизматлар кўрсатилмаган ҳолларда, товар етказиб берувчи (пудратчи) сотиб олувчига (буюртмачига) кечиктирилган ҳар бир кун учун **** **** қисмининг 0,5 фоизи миқдорида пеня тўлайди, бироқ бунда пенянинг умумий суммаси етказиб берилмаган товарлар, **** ишлар ёки кўрсатилмаган хизматлар баҳосининг 50 фоизидан ошиб кетмаслиги лозим деб кўрсатилган. ФКнинг ****-моддасида, қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. ФКнинг ****-моддаси учинчи қисмига кўра, қарздор **** **** кечиктириб юборганида тўлайдиган ва ўтказиб юборилган муддатнинг ҳар бир куни учун **** **** қисмига нисбатан фоиз билан ҳисобланадиган неустойка пеня ҳисобланади. ФКнинг ****-моддасида, неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойкани)ни тўлашни талаб қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий (хўжалик) суди Пленумининг «**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****»ги Қарорининг 2-бандида судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шартлиги **** тушунтириш берилган. Шунингдек, биринчи инстанция суди томонидан**** йил 15 августдақабул қилинган ҳал қилув қарори санаси,ишни суд муҳокамасида кўриб чиқишбелгиланган **** йил 14 август санасигаҳамтўғри келмайди. Мазкур ҳолатда, судлов ҳайъати Палата томонидан даъвогар манфаатида келтирилган кассация шикояти билан келишган ҳолда, уни тўлиқ қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъвогарнинг даъво аризасини тўлиқ қанотлантириш **** янги қарор қабул қилишни лозим деб ҳисоблайди. ИПКнинг 72-моддасигамувофиқ,қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. ИПКнинг 74-моддаси биринчи қисмига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ушбу модданинг иккинчи қисмида, ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Учинчи қисмида, агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмигамувофиқ, суд ишни кассация тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Ушбу модданинг иккинчи қисмигамувофиқ, кассация инстанцияси суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. ИПКнинг****-моддаси биринчи қисми2бандигамувофиқ,кассацияинстанцияси судикассацияшикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини тўлиқ бекор қилишгава янги қарор қабул қилишга****. «Давлат божи тўғрисида»ги Ўзбекистон Республикаси Қонунига илова давлат бож ставкаларининг 2-банди, д-кичик бандида, иқтисодий судларгакассациятартибида берилган шикоятлардан биринчи инстанция судида кўриб чиқиш учун аризалар берилганда тўланадиган ставканинг 50 фоизи миқдорида давлат божи ундирилиши белгиланган. ИПКнинг ****-моддасига асосан суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Бундай ҳолатда, судлов ҳайъатикассацияшикоятинитўлиққаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, янги қарор қабул қилишни,даъвогарнинг даъвоаризасинитўлиққаноатлантиришни,жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига310****закалат пули, **** сўмпеня ундиришни, жавобгарҳисобидан республика бюджетига биринчива кассацияинстанциясиучун********сўм давлат боживадаъвогар фойдасига олдиндан тўланган******** почта ****ҳамда Олий суд депозитига **** сўм видеоконференцалоқа ****ундиришни,биринчи инстанция суди томонидан берилган ижро **** бекор қилиб,янги ижро **** беришнилозимтопади. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15, 55-моддалари ва ИПКнинг72,74,****, ****, ****, ****, ****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: Ўзбекистон Савдо-саноат Палатаси Қашқадарё вилоят ҳудудий бошқармасининг Палата аъзоси «D hq n b d K li Z v di» акциядорлик жамияти манфаатида келтирилган кассация шикояти тўлиққаноатлантирилсин. Косон туманлараро иқтисодийсудининг**** йил 15 августдаги ҳал қилув қарори бекор қилинсин. Янги қарор қабул қилинсин. Даъвогарнинг даъвоаризаси тўлиққаноатлантирилсин. «Bu And S ll Ev r thing» масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан«**** **** ********акциядорлик жамиятифойдасига**** сўм закалат пули, **** сўм пеня ва олдиндан тўланган **** сўм почта ****ундирилсин. «Bu And S ll Ev r thing» масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан республика бюджетига биринчи ва кассация инстанцияси учун **** сўм давлат божи ҳамда Олий суд депозитига **** сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Биринчи инстанция суди томонидан ****5йил15 сентябрда берилган ижро **** бекор қилинсин. Иш бўйича янги ижро ****лариберилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан биринчи инстанция суди орқали Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** О.Қурбонов