Решение #2845853 Экономические

****/****-сонлииш Биринчиинстанциясудида ишни кўргансудья**** Кассация инстанцияси судида маърузачи судья **** ҚАШҚАДАРЁ ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ Қ А Р О РИ Қарши шаҳри **** йил18 ноябрь Қашқадарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясида раислик қилувчи ****, ҳайъат аъзолари судьялар **** ва **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси Ҳ.Абсатторовнинг котиблигида, даъвогар Қашқадарё вилояти қишлоқ хўжалиги бошқармаси вакили ****, ****, **** **** **** иқтисодий судининг **** йил 1 июлдаги **** нисбатан Қашқадарё вилояти қишлоқ хўжалиги бошқармаси томонидан берилган кассация шикоятини суд биносида видеоконфренцалоқа режимида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Қашқадарё вилояти қишлоқ хўжалиги бошқармаси (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, “K sh Sif t Sut” оилавий **** (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан **** сўм қарздорлик ундиришни сўраган. **** иқтисодий судининг **** йил 1 июлдаги **** билан даъво аризаси кўрмасдан қолдирилиб, даъвогардан республика бюджетига ****,**** давлат божи ундириш белгиланган. **** норози бўлиб Қашқадарё вилояти қишлоқ хўжалиги бошқармаси кассация шикояти билан мурожаат этиб, **** ўз ҳисобидан республика бюджетига ****,**** давлат божи ундириш қисмини бекор қилишни сўраган. Бунга асос сифатида, Ўзбекистон Республикаси “Давлат божи тўғрисида”ги қонуннинг 9-моддаси 1-қисми 27-бандига кўра, Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, унинг жойлардаги органлари ер тўғрисидаги қонунчилик бузилганлиги билан боғлиқ даъволар бўйича давлат божидан озод этилганликлари, мазкур модданинг иккинчи қисмига биноан эса ушбу модда биринчи қисмининг 2, ****, 20, 21, **** ва 29-бандларида кўрсатилган шахсларнинг талабларини қаноатлантириш тўлиқ ёки қисман рад этилган ****, давлат божи шу шахслардан талабларнинг қаноатлантирилиши рад этилган миқдорига мутаносиб равишда ундирилиши белгиланганлиги, бироқ Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, унинг жойлардаги органларининг талаблари тўлиқ ёки қисман рад этилган **** ҳам давлат божидан озод этилганлиги каби **** келтирилган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакиллари кассация шикоятида келтирилган **** қўллаб-қувватлаб, биринчи инстанция суди ЎзбекистонРеспубликаси “Давлат божи тўғрисида”ги қонуннинг 9-моддаси 1қисми 27-бандини нотўғри талқин қилиб, давлат божи ундириш тўғрисида нотўғри хулосага келганлигини билдиришиб, **** Қашқадарё вилояти қишлоқ хўжалиги бошқармаси ҳисобидан республика бюджетига ****,**** давлат божи ундириш қисмини бекор қилишни сўрашди. Жавобгар суд **** **** ва жойи тўғрисида хабардор қилинган бўлса-да, жавобгар суд **** келмади. Мазкур ҳолатда судлов ҳайъати Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринда – ИПК деб юритилади)нинг ****, ****-моддаларига асосан ишни жавобгар вакили иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Судлов ҳайъати ишда иштирок этган даъвогар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, кассация шикоятида келтирилган **** иш ҳужжатлари билан бирга ўрганиб чиқиб, муҳокама қилиб, қуйидаги асосларга кўра биринчи инстанция судининг **** ўзгартиришни, кассация шикоятини эса қаноатлантиришни лозим топди. Иш ҳужжатлари ва суд муҳокамаси давомида аниқланган ҳолатларга кўра, даъвогарнинг **** йил 13 майда ****-сон тартиб **** билан рўйхатга олинган даъво аризаси **** йил 4 июнь куни суднинг иш юритувига келиб тушган.Даъво аризасини Қашқадарё вилояти қишлоқ хўжалиги бошқармасининг биринчи ўринбосари **** имзолаган. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, даъво аризаси судга ёзма шаклда берилади.У даъвогар ёки унинг вакили томонидан имзоланади. Аниқланишича, Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирининг **** йил 10 февралдаги 25-н-сонли буйруғига асосан Қашқадарё вилояти қишлоқ хўжалиги бошқармаси бошлиғи **** **** йил 10 февралдан Қашқадарё вилояти қишлоқ хўжалиги бошқармаси бошлиғининг биринчи ўринбосари лавозимига ўтказилган. Шунингдек, даъво аризасига Қашқадарё вилоят ҳокимининг қишлоқ ва сув хўжалиги масалалари бўйича биринчи ўринбосари - қишлоқ хўжалиги бошқармаси бошлиғи **** томонидан имзоланган **** йил 11 февралдаги 1сонли буйруқ илова қилинган бўлиб, ушбу буйруқда бошқарманинг (буйруқлар, хат ва мурожаатлар, молия, ****, солиқ ҳисоботлари ва бошқа) барча ҳужжатларга биринчи имзо қўйиш ҳуқуқи бошқарма бошлиғининг биринчи ўринбосари **** зиммасига юклатилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, бир шахс (ишонч билдирувчи) томонидан иккинчи шахсга (ишончли вакилга) учинчи шахслар олдида вакиллик қилиш учун берилган ёзма ваколат ишончнома ҳисобланади.Ишончли вакил ўзига ишончнома билан берилган ваколатлар доирасида иш олиб боради. ФКнинг ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, ишончнома оддий ёзма шаклда ёки нотариал шаклда расмийлаштирилади. ФКнинг ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, юридик шахс номидан бериладиган ишончнома раҳбар томонидан имзоланиб, унга ушбу юридик шахснинг муҳри (муҳр мавжуд бўлган ****) босилади. ИПКнинг 62-моддасига асосан вакилнинг судда иш юритишга доир ваколатлари қонунга мувофиқ берилган ва расмийлаштирилган ишончномада кўрсатилган бўлиши керак. Юридик шахс номидан берилган ишончнома унинг раҳбари ёки таъсис ҳужжатларида шундай ваколат берилган бошқа шахс томонидан имзоланган ва ушбу юридик шахснинг муҳри билан (муҳр мавжуд бўлганда) тасдиқланган бўлиши керак. Амалдаги қонунчилик талабига кўра, даъво аризасини имзолаш ваколати ишончнома орқали амалга оширилиши лозим бўлсада, бироқ даъвогар даъво аризасини **** томонидан имзоланишига асос сифатида **** йил 11 февралдаги 1-сонли буйруқни даъво аризасига илова қилган. Биринчи инстанция суди томонидан даъвогар вакилига Қишлоқ хўжалиги бошқармаси бошлиғининг биринчи ўринбосари **** даъво аризасини имзолаш ваколатини тасдиқловчи далилларни **** этиш таклиф этилган. Бироқ, даъвогар вакиллари томонидан **** этилган ишончнома **** йил 23 июнда расмийлаштирилган бўлиб, **** даъво аризасини имзолаш ваколати берилган.Ваҳоланки, даъво аризаси суднинг иш юритувига **** йил 4 июнь куни келиб тушган. Мазкур ҳолатда даъво аризаси судга **** этилган **** **** даъво аризасини имзолаш ҳуқуқига эга бўлмаган. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмининг 3-бандида даъво аризаси имзоланмаган бўлса ёки уни имзолаш ҳуқуқига эга бўлмаган шахс томонидан ёхуд мансаб мавқеи ёки фамилияси, исми, отасининг исми кўрсатилмаган шахс томонидан имзоланган бўлса, суд даъво аризасини кўрмасдан қолдириши белгиланган. Бундан ташқари, **** йил 5 мартдаги ХДФУда нобудгарчилик тўловларини тўлаш бўйича ушбу ерларни олган шахсларга бир ҳафта ичида талабномалар юбориш, бир ойдан кейин судларга даъво аризаларни киритиш белгиланган. Шундан келиб чиққан ҳолда жавобгарга **** йил 28 апрелдаги ****-сонли огоҳлантириш хати почта хизмати орқали **** йил 8 майда юборилган бўлиб, бироқ юқорида қайд этилган муддат ўтмасдан даъвогар **** йил 4 июнда судга даъво аризасини **** қилган. ИПКнинг ****-моддаси 5-бандига кўра, даъвогар низони судгача ҳал қилиш (талабнома юбориш) тартибига риоя этмаган бўлса, башарти бу шу тоифадаги низолар учун қонунда ёки тарафлар шартномасида назарда тутилган бўлса бўлса даъво ариза кўрмасдан қолдирилиши белгиланган. Биринчи инстанция суди мазкур ҳолатда юқорида келтирилган қонун талабларидан келиб чиқиб даъво аризаси кўрмасдан қолдириб асосли хулосага келган. Шунингдек, биринчи инстанция суди томонидан қабул қилинган **** асосан даъвогардан республика бюджетига ****,**** давлат божи ундириш белгиланган. Биринчи инстанция суди томонидан даъво аризасини кўрмасдан қолдириш **** қонуний тўхтамга келинган бўлсада, бироқ даъвогардан давлат божи ундириш **** **** хулоса келган. Чунки, Ўзбекистон Республикаси “Давлат божи тўғрисида”ги қонуннинг 9-моддаси 1-қисми 27-бандига кўра, Ўзбекистон Республикаси Қишлоқ хўжалиги вазирлиги, унинг жойлардаги органлари ер тўғрисидаги қонунчилик бузилганлиги билан боғлиқ даъволар бўйича **** этилган аризалари бўйича иқтисодий судларда давлат божини тўлашдан озод этилган. Ушбу ҳолатда судлов ҳайъати “Давлат божи тўғрисида”ги қонун талабларидан келиб чиқиб, даъвогардан республика бюджетига ****,**** давлат божи ундиришни асоссиз деб ҳисоблаб, **** ушбу қисмини бекор қилишни лозим топди. ИПКнинг 74-моддасига мувофиқ суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. ИПКнинг 68-моддасига кўра ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПК 305-моддасииккинчи иқисмига кўра, биринчи инстанция судининг ****, қарори устиданИПКда белгиланган қоидалар бўйича берилган кассация шикояти (протести) ушбу бобда суднинг ҳал қилув қарорлари устидан берилган кассация шикоятларини (протестларини) кўриш учун назарда тутилган тартибда кассация инстанцияси суди томонидан кўрилади. Ушбу модданинг учинчиқисмиккинчи бандига кўра, кассация инстанцияси суди биринчи инстанция судининг ****, қарори устидан берилган шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича, биринчи инстанция судининг ****, қарорини ўзгартиришга ёки бекор қилишга ****. Шунингдек, ИПКнинг ****-моддасига кўра, суд **** видеконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ суд **** суммаси суд томонидан белгиланади ва ишда иштирок этувчи шахслардан ишни кўриб чиқиш натижалари бўйича ушбу Кодекснинг ****-моддасига мувофиқ ундирилади. Судлов ҳайъати юқорида қайд этилган ҳолатларга ҳамда моддий ва процессуал қонун нормаларининг талабларига асосланиб, Қашқадарё вилояти қишлоқ хўжалиги бошқармаси томонидан келтирилган кассация шикоятини қаноатлантиришни, даъвогарни давлат божи тўловидан **** **** **** иқтисодий судининг **** йил 1 июлдаги **** хулоса қисмидаги “Қашқадарё вилояти қишлоқ хўжалиги бошқармасидан республика бюджетига ****,**** давлат божи ундирилсин” қисмини бекор қилишни, кассация шикояти суд ҳужжатининг давлат божи билан боғлиқ қисмига нисбатан киритилганлиги сабабли ишни кассация инстанциясида кўриш натижаси бўйича давлат божи ундирмасликни, олдиндан тўланган **** сўм почта **** даъвогар зиммасида қолдиришни, даъвогардан Олий суд депозитига **** сўм видеоконфренцалоқа **** ундиришни ҳамда ижро **** беришни лозим топди. Юқоридагиларга кўра ва Иқтисодий процессуал кодексининг 68, 74, ****, ****,****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л д и: Қашқадарё вилояти қишлоқ хўжалиги бошқармаси томонидан келтирилганкассация шикояти қаноатлантирилсин. Шаҳрисабз туманлараро иқтисодий судининг****йил1июлдаги **** хулоса қисмидаги“Қашқадарё вилояти қишлоқ хўжалиги бошқармасиданреспубликабюджетига****,74сўм давлат божи ундирилсин”қисми бекор қилинсин. Олдиндан тўланган****сўмпочта**** Қашқадарё вилояти қишлоқ хўжалиги бошқармасининг зиммасида қолдирилсин. Қашқадарё вилояти қишлоқ хўжалиги бошқармаси ҳисобидан Ўзбекистон РеспубликасиОлийсудинингдепозитҳисоб ********сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Қарор асосида ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Мазкур қарордан норози тарафлар Қашқадарё вилоятсудииқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига Шаҳрисабз туманлараро иқтисодийсудиорқали тафтиш тартибида шикоят(протест)бериши мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** Ҳ.Турсунов