Решение #2845991 economic_new

****5-****2/****-сонли иш **** Биринчи инстанция судида ишникўрган судья**** Апелляцияинстанцияси судида маърузачи суд**** СУРХОНДАРЁ ВИЛОЯТСУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ ****5йил18 ноябрь Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати****нинграислигида, ҳайъат аъзолари****ва ****иборат таркибда,судья катта ёрдамчисиА.****нинг суд ****котиблигида,даъвогар“****” масъулияти чекланган жамияти вакили **** (**** йил 10 ноябрдаги ****-сонли ишончнома асосида), жавобгар“****” масъулияти чекланган жамияти раҳбари**** (2016йил6 сентябрдаги02-сонли умумий йиғилиш баённомасиасосида)нинг иштирокида Денов туманлараро иқтисодий судининг**** йил2 октябрдаги ҳал қилув қарори устидан **** ҳудудий бошқармаси томонидан даъвогар“****” масъулияти чекланган жамияти манфаатидаберилганапелляция шикоятини иш ҳужжатлари билан биргаликдаСурхондарё вилоят суди биносида, очиқ суд ****видеоконференцалоқа режимидакўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: “****” масъулияти чекланган жамияти (кейинги ўринларда матнда даъвогар деб юритилади)билан“****” масъулияти чекланган жамияти (кейинги ўринларда матнда жавобгар деб юритилади) ўртасида**** йил30 октябрдақўшилган қиймат солиғи билан бирга ҳисоблагандаумумий қиймати**** сўмлик ойна маҳсулотлари, профил, аксессуарлар етказиб бериш тўғрисидаги****-сонли шартноматузилган. Шартномашартларига кўра,****, яъни даъвогар шартномада кўрсатилган товарларни етказиб беради, Буюртмачи, яъни жавобгар эса шартномада кўрсатилган товар **** ўз **** ва белгиланган тартибда тўлаганидан кейин олиш **** олган. Даъво аризаси талабларига кўра, даъвогар томонидан **** йил 30 январдаги ****-сонли ****-фактура асосида жавобгарга жами **** сўмлик маҳсулот етказиб берилган бўлса-да, жавобгар томонидан 7 ойдан ортиқ **** буён **** сўм маҳсулот **** тўлиқ тўлаб берилмасдан, **** лозим **** ****, даъвогарнинг **** йил 15 апрелдаги ****-сонли талабнома хати жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилганлиги сабабли**** ҳудудий бошқармаси(кейинги ўринларда матндаПалата деб юритилади) даъвогар манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар ҳисобидан **** сўм асосий қарздорлик,**** сўм пеня, жами **** сўмни ундиришни сўраган. Деновтуманларароиқтисодий судининг **** йил2 октябрдаги ҳал қилув қарорига асосандаъво аризасинингқаноатлантирилиширад этилган. Мазкур ҳал қилув қароридан норози бўлибПалата томонидан даъвогар манфаатидаберилган апелляция шикоятидатарафлар ўртасида тузилган шартнома шартлари ва талаблари даъвогар ва жавобгар томонидан қандай ҳолатда **** умуман ҳисобга олинмаганлиги,жавобгарда шартнома бўйича **** сўм асосий қарздорлик юзага келганлиги,ушбу қарздорлик даъвогар томонидан **** йил 27 март куни бир томонлама тузилган ўзаро ҳисобкитобларни солиштириш далолатномаси билан ўз тасдиғини топганлиги,жавобгар раҳбаритомониданбиринчи инстанция судида маҳсулотлар учун **** сўм пул маблағлари тўлаб берилганлиги,етказиб берилмаган маҳсулотлар учун даъвогар томонидан юборилган ****фактуралар тасдиқланиб кетилганлиги, **** даъво талабида кўрсатилган маҳсулотлар етказиб берилмаганлиги билдирилганлиги,ҳал қилув қарорида жавобгарнинг тушунтиришидаги ҳолат бўйича етказиб берилмаган маҳсулот қиймати аниқланмаганлиги,даъво талабида бир нечта эмас, **** битта **** йил 30 январдаги ****-сонли ****-фактура мавжуд бўлиб, мазкур ****фактурадаги маҳсулотлар жавобгарга бирйўла топширилганлиги,Вазирлар Маҳкамасининг **** йил 14 августдаги ****-сонли қарори билан тасдиқланган низомнинг 63-банди талабига тушмаслиги, жавобгар раҳбари томонидан маҳсулотлар етказиб берилганлиги қисман тан олинганлиги, маҳсулотлар битта ****-фактурага асосан етказиб берилганлиги,тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 3.3-бандида Буюртмачи товарларни **** омборидан ўз транспортида олиб кетиши белгиланганлиги,товарлар ишлаб чиқариш жойи, яъни Урганч шаҳар, Ашхобод МФЙ, ****а/**** манзилидаги омборхонада жавобгарга топширилганлиги,кейинчалик жавобгар ушбу маҳсулотларни нима қилганлиги уларга маълум эмаслиги,жавобгарга **** йил 15 апрелда юборилган талабнома оқибатсиз қолдирилганлиги,ишлаб чиқарилган ойна маҳсулотлари **** Буюртмачининг индивидуал буюртмасига мос равишда ишлаб чиқарилганлиги ва тобланганлиги (қотирилганлиги), уни бошқа мижозга сотиш ёки қайта ишлаш имкони йўқлиги,агарда жавобгар маҳсулотни қабул қилиб олишни рад қилганида, даъвогар етказилган зарарни қоплаш учун судга даъво аризаси билан мурожаат қилган бўлиши мумкинлигибаён қилиниб,апелляция шикоятини қаноатлантириш, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб,даъвогарнинг даъвоталабини қаноатлантириш**** янги қарорқабул қилиш сўралган. Суд**** иштирок этгандаъвогар вакилиўзининг суддагитушунтиришидаапелляция шикоятинитўлиққўллаб-қувватлаб,ундаги ****га бирма-бир тўхталиб, апелляция шикоятини қаноатлантиришни, ҳал қилув қарорини бекор қилиб,даъвоаризанинг қаноатлантирилиши****янги қарор қабул қилишни сўради. Суд **** иштирок этганжавобгарраҳбариўзининг суддагитушунтиришида апелляция шикоятига нисбатан эътироз билдириб, унда келтирилган **** асоссиз деб ҳисоблаб,тарафлар ўртасида тузилган шартномага асосан даъвогарга **** сўм аванс тўлаб берганлиги, 2 **** йил 7 апрель куни даъвогар томонидан **** кв.м.10 мм.қалинликдаги 1 кв.метри ****,****лик, жами **** сўмлик ойна маҳсулоти етказиб берилганлиги,қолган қисми етказиб берилмаганлиги, маҳсулотни даъвогарнинг омборидан ўзи олиб кетмаганлиги, даъвогарнинг манзили қаердалигини ҳам билмаслиги, электрон ****-фактура жавобгар томонидан тасдиқланиб кетилганлиги, маҳсулотнинг қолган қисми етказиб берилганлиги бўйича бирор-бир ҳужжат мавжуд эмаслиги, солиштирма далолатнома даъвогар томонидан бир томонлама тасдиқланганлиги,**** сўмлик ойна маҳсулотитопширилганлиги бўйича ҳужжатни ёзма эътирозномасига илова қилиб судлов ҳайъатига топширганлиги, бугунги кунда аслида даъвогар жавобгардан **** сўм қарздор эканлигини баён қилиб,апелляция шикоятини қаноатлантиришнирад этишни,биринчи инстанция судинингҳал қилув қарориниўзгаришсиз қолдиришнисўради. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганПалатасуд ****ўзвакилииштирокини таъминланмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг тўртинчи қисмига кўра, апелляция инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган апелляция шикоятини (протестини) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди.Шунинг учун судлов ҳайъати ишниПалатавакилииштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Судлов ҳайъатимаърузачи судьянинг маърузасини,тарафлар вакилларинингтушунтиришларини тинглаб, ишдаги мавжудва судлов ҳайъатига **** қилинганҳужжатларниапелляцияшикояти билан биргамуҳокама қилиб, қуйидагиларга асосанапелляцияшикоятинингқаноатлантирилишини рад этишни,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни,суд ****даъвогарзиммасигаюклашнилозимтопади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Ишдаги мавжудҳужжатлардананиқланишича,тарафлар ўртасида **** йил30 октябрдатузилганумумий қиймати қўшилган қиймат солиғи билан бирга ҳисоблаганда **** сўмлик ойна маҳсулотлари, профил, аксессуарлар етказиб бериш тўғрисидаги ****-сонлишартномага кўра, даъвогар шартномада кўрсатилган товарларни етказиб бериш, жавобгар эсашартномада кўрсатилган товар **** ўз **** ва белгиланган тартибда тўлаганидан кейин олиш **** олишган. Даъво талабларига кўра, даъвогар томонидан **** йил 30 январдаги ****-сонли ****-фактура асосида жавобгарга жами **** сўмлик маҳсулот етказиб берилган бўлса-да, жавобгар томонидан 7 ойдан ортиқ **** буён **** сўм маҳсулот **** тўлиқ тўлаб берилмасдан, **** лозим **** ****, 3 даъвогарнинг **** йил 15 апрелдаги ****-сонли талабнома хати жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилганлиги сабабли Палата даъвогар манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар ҳисобидан **** сўм асосий қарздорлик, **** сўм пеня, жами **** сўмни ундиришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасининг иккинчи қисмига кўра, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Судлов ҳайъати биринчи инстанция суди томонидандаъвоаризаталаби иш ҳужжатлари билан бирга атрофлича ўрганилиб, иш бўйича тўпланган далилларга ҳар томонлама баҳо берилиб,моддий ва процессуал ҳуқуқ нормалари тўғри қўлланилган ҳолда,даъво аризасини қаноатлантириш тўғрисида қонуний қарор қабул қилингандеб ҳисоблайди. Судлов ҳайъатидаъвогарнингапелляция шикоятидаги **** асоссиз деб ҳисоблайди ва ушбу **** қонуний қабул қилинган суд ҳал қилув қарорини бекор қилиш учун асос бўлмайди. Жумладан,жавобгарда шартнома бўйича **** сўм асосий қарздорлик юзага келганлиги даъвогар томонидан **** йил 27 март кунитузилганбир томонлама ўзаро ҳисоб-китобларни солиштириш далолатномаси билан ўз тасдиғини топиши **** **** **** асоссиз ҳисобланади.Чунки, солиштирма далолатнома иккинчи томон, яъни жавобгар томонидан ҳам имзолаб, муҳр мавжуд бўлса, муҳр билан тасдиқланган ҳолда қарздорлик тан олинган деб ҳисобланади. Бундан ташқари, шикоятдагижавобгар раҳбари томонидан биринчи инстанция судида маҳсулотлар учун **** сўм пул маблағлари тўлаб берилганлиги, етказиб берилмаган маҳсулотлар учун даъвогар томонидан юборилган ****-фактуралар тасдиқланиб кетилганлиги, **** даъво талабида кўрсатилган маҳсулотлар етказиб берилмаганлиги билдирилганлиги, ҳал қилув қарорида жавобгарнинг тушунтиришидаги ҳолат бўйичаетказиб берилмаган маҳсулот қиймати аниқланмаганлиги, даъво талабида бир нечта эмас, **** битта **** йил 30 январдаги ****-сонли ****-фактура мавжуд бўлиб, мазкур ****-фактурадаги маҳсулотлар жавобгарга бирйўла топширилганлиги, Вазирлар Маҳкамасининг **** йил 14 августдаги ****-сонли қарори билан тасдиқланган низомнинг 63-банди талабига тушмаслиги**** **** билан ҳам келишиб бўлмайди. Чунки, ишни апелляция инстанциясида кўриб чиқиш жараёнидажавобгар раҳбари томонидан берилган ёзма эътирознома, унга илова қилинганфотоиловалар, шунингдек даъвогар томонидан шакллантирилган ва штрих код асосида маҳсулотлар турлари кўрсатилган ёзма маълумотларасосидаетказиб берилмаган маҳсулот қиймати**** сўмни ташкил қилишианиқланди. Бундан ташқари, жавобгар томонидан электрон **** имзо асосида 4 тасдиқланган**** йил 30 январдаги ****-сонли ****-фактура асосида барча маҳсулотлар тўлиқ етказиб берилмаганлиги бўйича жавобгар томонидан эътироз билдирилган бўлиб, даъвогар томонидан ушбу маҳсулотлар тўлиқ етказиб берилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар(юк хатлари, товарни олиб кетишга ишончнома, икки томонлама тасдиқланган далолатномалар ва ҳ.к.)биринчи инстанция судига ҳам **** қилинмаган, судлов ҳайъатига ҳам **** қилинмади. Бинобарин,Ўзбекистон РеспубликасиВазирлар Маҳкамасининг **** йил 14 августдаги“Қўшилган қиймат солиғи ҳамда чет эл юридик шахслари билан боғлиқ солиқ маъмурчилигини такомиллаштириш чоратадбирлари тўғрисида”****-сонқарорининг 2-иловаси билантасдиқланган “****-фактураларнинг шакллари ҳамда уларни тўлдириш, **** этиш ва қабул қилиш тартиби тўғрисида”ги Низом 63-бандининг учинчи хатбошисида**** амалга оширилмаган хўжалик операциялари бўйича расмийлаштирилган ****-фактуралар товарлар жўнатилганлигини ёки хизматлар кўрсатилганлигини тасдиқловчи ҳужжат сифатида тан олинмаслиги мустаҳкамлаб қўйилган. Мазкур ҳолатда жавобгар томонидан ****-фактура тасдиқланган бўлса-да, унда кўрсатилган маҳсулотлар тўлиқ етказиб бермаганлиги асоси билан даъвогарга ушбу****-фактурага нисбатан эътироз билдирилган ҳолда, даъвогар томонидан маҳсулотлар тўлиқ етказиб берилганлигини тасдиқловчиҳужжатлар (юк хатлари, товарни олиб кетишга ишончнома, икки томонлама тасдиқланган далолатномалар ва ҳ.к.)**** қилинмаганлиги сабабли тасдиқланган****-фактуранинг мавжудлиги даъвони қаноатлантириш учун асос бўлмайди. Шунингдек, шикоятдагитарафлар ўртасида тузилган шартноманинг 3.3-бандида Буюртмачи товарларни **** омборидан ўз транспортида олиб кетиши белгиланганлиги, товарлар ишлаб чиқариш жойи, яъни Урганч шаҳар, Ашхобод МФЙ, ****а/**** манзилидаги омборхонада жавобгарга топширилганлиги, кейинчалик жавобгар ушбу маҳсулотларни нима қилганлиги уларга маълум эмаслиги**** **** ҳам асоссиз ҳисобланади. Чунки,товар бевосита даъвогарнинг омборидан жавобгар томонидан ўзининг транспортида олиб кетилган **** ҳам, амалдаги қонунчиликка асосан товарни чиқариб юбориш учун ваколатли шахс номига расмийлаштирилган ишончнома**** қилиниши лозим бўлиб,иш ҳужжатларида бундай ишончнома мавжуд эмас, судлов ҳайъатига ҳам **** қилинмади. Баён қилинганлардан кўринадики, апелляция шикоятида билдирилган **** асоссиз бўлиб, биринчи инстанцияси судитомонидан даъво аризасини қаноатлантиришни рад этиштўғрисида қонуний хулосага келинган. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. 5 ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги ҳамда моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғри қўлланилганлиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. Мазкур ҳолатда бундай асослар мавжуд эмас. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига кўра апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Баён қилинганларга асосан судлов ҳайъати апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанцияси судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни,ИПКнинг****-моддасига асосан ишни апелляция инстанциясида кўриш билан боғлиқ тўлангансуд ****даъвогар зиммасига юклаб, апелляция инстанцияси учун даъвогар ҳисобидан Республика бюджети ва суд ҳокимияти органларини ривожлантиришжамғармаси фойдасига **** сўм давлат божи, Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозитигаишнивидеоконференцалоқарежимида кўриш билан боғлиқ**** сўмсуд****ниундиришни, олдиндан тўланган **** сўм почта **** даъвогарнинг зиммасидақолдиришнилозим топади. Юқоридагиларга асосан ва Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандиниқўллаб, судлов ҳайъати қ а р о р қ и л а д и: **** ҳудудий бошқармаси томонидан даъвогар“****” масъулияти чекланган жамияти манфаатида берилганапелляция шикоятиниқаноатлантириш рад этилсин. Денов туманлараро иқтисодий судининг****5йил2 октябрдагиҳал қилув қарори ўзгаришсизқолдирилсин. Даъвогар“****” масъулияти чекланган жамиятиҳисобидан: -Республика бюджети ва суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармаси фойдасига **** сўм давлат божи; -Ўзбекистон Республикаси Олий судининг депозитига **** сўмсуд**** ундирилсин. Ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга кирадива мазкур қарор устиданбелгиланган муддатларда ва тартибдаСурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** **** 6