Решение #2846088 Экономические

4-****-2501/4366-сонлииқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5йил17 ноябрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нинг котиблигида,даъвогар раҳбариО.Ҳамдамова,вакили **** (ишончнома асосида), жавобгар вакили **** (ишончнома асосида),Когон шаҳар **** ходими **** иштирокида,даъвогар “BUX R TARAQQIY T ZIY ”оилавий ****нинг жавобгарБухоро вилоят ИИБ ЖИЭБ 1-сонли ЖИЭКдан48.****.****сўм асосий қарз,24.****.****сўм пеня ундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “BUX R TARAQQIY T ZIY ” оилавий **** (бундан буён матнда даъвогар ёки****деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,Бухоро вилоят ИИБ ЖИЭБ 1-сонли ЖИЭК (бундан буён матнда жавобгар ёкиколониядеб юритилади)дан48.****.****сўм асосий қарз,24.****.****сўм пеняундиришни сўраган. Суднинг**** билан ишга Бухоро вилояти Ғазначилик хизмати бошқармаси ҳамда Бухоро вилояти иқтисодиёт ва молия бош бошқармаси низонинг предметиганисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган. Суд **** иштирок этган **** раҳбариҳамда вакилидаъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнгҳамколония томониданқарздорликтўлаб берилмаганлигини билдириб, даъвонитўлиққаноатлантиришни сўрашди. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили даъвони тан олиб, **** ҳам **** олдида қарздорлик мавжудлигини, ушбу қарзни тўлаб беришларини, колония бюджет ташкилоти бўлганлиги сабабли даъвонинг пеня ундириш **** талабини камайтиришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганБухоро вилояти Ғазначилик хизмати бошқармаси ҳамда Бухоро вилояти иқтисодиёт ва молия бош бошқармаси, вакил иштирокини таъминлашмади.Бироқ,суд муҳокамасига қадарБухоро вилояти Ғазначилик хизмати бошқармаси томонидансудга14.11.**** йилдаги ****-1****-сонли хат **** этилган бўлиб,ушбу хатдатарафлар ўртасида тузилган ****5йил1 майкунидаги25-сонли шартномани Давлат молиясини бошқаришнинг ахборот тизимида рўйхатдан ўтказиш талаб қилинмаслиги маълум қилинган ҳамда иқтисодий ишни бошқарма вакилининг иштирокисиз кўриб чиқиш сўралган.Шу сабабли суд, ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****-моддаларига асосануларнинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,тарафларнинг тушунтиришларини тинглаб,прокурорнингпеняни камайтириш ****фикрини эшитиб,қуйидагиасосларга кўра даъвониқисманқаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишни лозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,тарафларўртасида2025йил1 майда25-сонли шартнома(бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. 2 Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигабиноаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Шартноманинг 1.1-бандига кўра,сотувчи (даъвогар) ўзига тегишли бўлган товар (маҳсулот)ни ушбу шартнома(спецификация)га асосан сотиб олувчи (жавобгар)га мулк қилиб етказиб бериш ва топшириш,сотиб олувчи эса товар (маҳсулот)ни қабул қилиш ва ушбу шартномада белгиланган муддатларда тўловни тўлаш **** олади. Даъвогар томониданжавобгарга 01.05.**** йилдаги ****-сонли электрон ****фактурага асосан 37.****.**** сўм,01.08.**** йилдаги ****-сонли электрон ****фактурага асосан 11.****.**** сўмлик босма реклама маҳсулоти (баннер) етказиб берилган бўлса-да, бироқ жавобгар томонидан тўловлар амалга оширилмаган. Ушбу қарзниихтиёрий равишда тўлаб бериш**** ****27.10.**** йилдаги 1сонлиталабномасива**** йил 24 сентябрдаги 1-сонлиогоҳлантириш хатлари колониятомониданоқибатсиз қолдирилган.Шу сабаблидаъвогар судга жавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмигаасосан**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади.Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** шартномадан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддасида**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги белгиланган. ФКнинг****-моддасига биноан маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигамувофиқ, агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмайди. Жавобгарнинг мавжуд қарзи иш материалларидаги шартнома,талабнома,огоҳлантириш хати, электрон ****-фактуралар, тарафларнинг суд муҳокамасидаги тушунтиришларибилан ўз исботини топади. Маълум бўлишича, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнгҳамжавобгар томонидан қарздорлик тўлабберилмаган.Шу сабабли суд, даъвонинг асосий қарз ундириш **** талабиниқаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгарданшартномагаасосан24.****.**** сўм миқдоридапеня ундириш талаби билдирилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим ******** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Шартноманинг5.3-бандига асосансотиб олувчи топширилган товар (маҳсулотлар) **** ўз **** тўламаганлиги сабабли сотувчига ўтказиб юборилган, яъни тўлов тўланмаган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4% миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50%дан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлайди. 3 Даъвогар томонидан пеня суммасиасосийқарзни тўлашмуддатикечиктирилган ****кун учун асосий қарзнинг 50 фоизи, яъни24.****.****сўм миқдорида ҳисобланган.Ушбу ҳолатда даъвонинг пеня ундириш **** талаби асосли бўлиб ҳисобланади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****-сонли қарори 4-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини, тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириш тўғрисидаги талабини қисман,яъни2.****.****сўмга қаноатлантиришни,қолган қисмини рад қилишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билантасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд,даъво қисманқаноатлантирилганлиги сабабли суд **** жавобгарнингзиммасига юклашнива ундан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ҳамда ****.**** сўм давлат божи ундиришни, шунингдек****га ортиқча тўланган 95.**** сўм давлат божини қайтаришни ва бу **** маълумотнома беришнилозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг ****,****, ****,****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд 4 Қ Р Р ҚИЛДИ: Даъво аризасиқисманқаноатлантирилсин. ЖавобгарБухоро вилоят ИИБ ЖИЭБ 1-сонли ЖИЭКдан даъвогар“BUX R TARAQQIY T ZIY ” оилавий **** фойдасига48.****.**** сўм асосий қарз, 2.****.****сўмпеня, олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ҳамда ****.**** сўм давлат божи ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Даъвогар“BUX R TARAQQIY T ZIY ” оилавий ****га ортиқча тўланган 95.**** сўм давлат божи қайтарилсин ҳамда бу **** маълумотнома берилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро ****си берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****