Решение #2846134 Экономические

****501/4354-сонлииқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5 йил 17 ноябрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нингкотиблигида,жавобгар раҳбари **** иштирокида,даъвогар“MEGA MAX PRO”масъулияти чекланганжамиятиманфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатасиБухоровилояти ҳудудий бошқармасининг жавобгар“********ZAMINI”фермер хўжалигидан21.****.****сўмликқарздорлик,10.****.****сўмликпеня ундириштўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “MEGA MAX PRO” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогарёки ****деб юритилади)манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатасиБухоровилояти ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда Палата деб юритилади)судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“**** **** ****” фермер хўжалиги (бундан буён матнда жавобгарёкиФХ деб юритилади)дан21.****.****сўмликқарздорлик,10.****.****сўмликпеняундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган ФХ раҳбари даъвони тан олиб, **** ҳам даъвогар олдида қарздорлик мавжудлигини, ушбу қарзни тўлаб беришларини билдириб, ФХнинг молиявий аҳволини инобатга олган ҳолда пеняни қонуний камайтиришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганишдаПалата ҳамда даъвогар, вакил иштирокини таъминлашмади. Бироқ,суд муҳокамасига қадар даъвогарвакилитомониданишни ўзининг иштирокисиз кўриб чиқиш ****17.11.****йилдаги№****-сонлиёзма илтимоснома**** этилган.Шу сабабли суд, ишни Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****-моддаларига асосануларнинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,жавобгар раҳбарининг тушунтиришларини тинглаб,қуйидаги асосларга кўра даъвони қисманқаноатлантиришни, қолган қисмини радқилишнилозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,**** ҳамдаФХўртасида****4йил1 апрелда324-сонлиолди-сотдишартномаси(бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Шартноманинг 1-бандига мувофиқ,даъвогаржавобгаргамаҳсулот етказиб бериш ****, жавобгар эса ушбу маҳсулотни қабул қилиш ва **** тўлаб бериш**** олади. Даъвогар томониданшартнома бўйича ишончнома, юк хати ва ****-фактураларга асосанминерал ўғитлар етказиб берилганбўлса-да, бироқ жавобгартомонидан тўловларлозим **** амалга оширмаган.Натижада даъвогар олдида21.****.****сўмликқарздорлик вужудга келган. Ушбу қарздорликни ихтиёрий равишда5****куниичидатўлаб бериш ********нинг06.10.****йилдаги45-сонлиталабномаси ФХтомониданоқибатсизқолдирилган.Шу сабабли**** манфаатида 2 Палатасудгажавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. ФКнинг ****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасининг биринчи қисмида **** келишилган ва тарафлар учун **** усулда **** шартлиги белгилаб қўйилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмида агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмслиги белгиланган. Жавобгарнинг мавжуд қарзиишҳужжатларидаги шартнома,талабнома, юк хати,****-фактура, солиштирма далолатнома, жавобгар раҳбарининг суд муҳокамасидаги тушунтиришларибилан ўз исботини топади. Аниқланишича, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам жавобгар томонидан қарздорлик тўлаб берилмаган.Шу сабабли суд, даъвонинг қарздорликниундириш тўғрисидаги талабини қаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгардан шартномага асосан10.****.****сўмликпеня ундириш талаби билдирилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Шартноманинг6.3-бандидаетказиб берилгантоварлар (ишлар, хизматлар) **** ўз **** тўламаганлик учун сотиб олувчи (буюртмачи) етказиб берувчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлашиназардатутилган. Даъвогар томонидан пеня суммасиасосий қарзнитўлашмуддати кечиктирилган****кун учун10.****.****сўм миқдорида ҳисобланган.Мазкур ҳолатда суд, даъвонинг шартномага асосан пеня ундириш **** талабини асосли деб ҳисоблайди. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигакўра,қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****-сонли қарори 4бандининг биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини, тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида**** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, даъвонингпеня ундириш **** талабини қисман, яъни3.****.****сўмга қаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишни лозим топади. 3 ИПК ****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд,даъвоқисманқаноатлантирилганлигисабабли суд **** жавобгарнинг зиммасига юклашниваундандаъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****,шунингдек Республика бюджетига ****.****сўмдавлат божиундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамдаИПКнинг ****, ****, ****, ****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъво қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“**** **** ****” фермер хўжалигидандаъвогар“MEGA MAX PRO” масъулияти чекланган жамияти фойдасига21.****.****сўмликқарздорлик,3.****.****сўмликпеня ҳамда олдиндан тўланган41.****сўм почта **** ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар“**** **** ****” фермер хўжалигидан Республика бюджетига****.****сўм давлат божиундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро **** берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****