Решение #2846145 Экономические

****501/4142-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ Қарши шаҳри 17ноябрь ****5 йил Ғузор туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, Ш.Қобиловнинг котиблигида,Ўзбекистон Савдо-саноат Палатаси Қашқадарё вилояти бошқармаси даъвогар “Шўртан газ кимё ****”масъулияти чекланган жамиятиманфаатида, жавобгар ЯТТ“Тўхтаев Муҳаммадамин Обид ўғли”дан6.****.****сўм закалат суммаси,12.****сўм зарар,****.****сўм пеня ундириштўғрисидаги даъвоаризаси бўйича ишни даъвогар вакилиИ.Хўжамқулов(ишончнома асосида) иштирокидаҒузор туманлараро иқтисодийсудибиносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб,қуйидагиларни а н и қла д и: Ўзбекистон Савдо-саноат Палатаси Қашқадарё вилоят бошқармаси“Шуртангазкимё ****”масъулияти чекланган жамияти манфаатида(бундан буён матнда даъвогар)иқтисодий судга мурожаат қилиб,жавобгар ЯТТ“Тўхтаев Муҳаммадамин Обидўғли”дан (бундан буён матнда жавобгар) 6.****.**** сўм закалат суммаси,12.**** сўм зарар,****.**** сўмпеняундиришни сўраган. Палата даъво аризасида ишни палата вакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Жавобгар суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган бўлса-да суд **** келмаган. Суд, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****, ****-моддаларига асосан ишниуларнинг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили ўз кўрсатмасида, жавобгар билан махсус ахборот портали орқали ўтказилган “Савдо” натижаларига асосан маҳсулоти етказиб бериш юзасидан шартнома имзоланганлигини, шартномага мувофиқ даъвогар харид қилинаётган маҳсулот учун тўловни олдиндан оператор Республика товар хом ашё биржадаги ўзининг ҳисоб **** ўтказиб берганлигини, лекин жавобгар шартнома бўйича маҳсулотни етказиб бермаганлигини билдириб, даъво аризасини қаноатлантириб беришни сўради. Суд, ишда иштирок этган шахсларнинг тушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатлари ва мавжуд далилларни ўрганиб чиқиб, уларни баҳолаб, қуйидаги асосларга кўра даъвогарнинг даъво талабларини қисман қаноатлантириб, суд **** жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддаси биринчи, иккинчи қисмларига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади.Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддаси иккинчи қисмига асосан ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор 2 шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Иш ҳужжатларига кўра, тарафлар ўртасида электрон тизимда ўтказилган электрон давлат харидлари натижаси бўйича02.10.**** йилда****-сонли товар етказиб бериш тўғрисида шартнома тузилган. Даъвогар шартноманинг 2.1-бандига мувофиқ шартнома бўйича тўловларни тўлиқ **** амалга ошириш учун шартнома давлат харидларининг электрон тизимида рўйхатга олинган пайтдан бошлаб ўн иш куни мобайнида ўзларининг ҳисоб-китоб клиринг палатасидаги (ҲККП) ҳисобварағига маблағларни ўтказадилар, бунда закалат шартнома бўйича тўлов суммасига қўшиб ҳисобланиши мумкин.Шартноманинг 2.2-бандига кўра ҲККП шартнома бўйича тушган тўлов суммасини банд қилиб қуяди ва маблағлар тушган кундан кейинги иш кунидан кечиктирмасдан бу **** ижрочига хабарнома юборади.Хабарнома ижрочига товарларни (ишларни, хизматларни) етказиб бериш учун асос бўлиб хизмат қилади.Ижрочи тўлов амалга оширилганлиги тўғрисида ҲККПдан хабарнома олганидан бошлаб1 иш куни ичида товарни етказиб бериши шарт. Шартноманинг 2.5 бандида, ижрочи томонидан товарни етказиб берилганлиги ва буюртмачи томонидан текшириб олинганлиги ижрочи расмийлаштирган ҳасоб-фактурани тарафлар томонидан имзоланиши билан тасдиқланишига келишилган. Бироқ, жавобгар шартнома бўйича ўз **** **** маҳсулотларниетказиб бермаган. Даъвогарнинг жавобгар томонга юборган талабномаси жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасига кўра **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Тарафларнинг **** шартномасидан келиб чиққан. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг4.1-бандигакўра,буюртмачи ва **** ушбу шартноманинг шартларини **** ва бузганлиги учун қонун ҳужжатларига мувофиқ жавобгар бўлиши келишилган. Даъвогар жавобгар шартномани **** сабабли6.****.****сўм миқдорида закалат пули ундиришни сўраган. Жавобгар шартномага асосан “Ўзбекистон Республикаси товар-хом ашё биржаси” **** ҳисоб ****6.****.****сўм миқдорида закалат суммаси ўтказиб берилган. ФКнинг ****-моддасига кўра, шартнома тузаётган тарафлардан бири шартнома тузилганлигини исботлаш ва унинг ижросини таъминлаш юзасидан берадиган пул суммаси закалат ҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан **** йил 21 майда ****-сон билан рўйхатдан ўтказилган “Махсус ахборот портали операторининг давлат харидларини ташкил этиш ҳамда ўтказиш борасидаги фаолияти тўғрисидаги” низомнинг 34-бандида буюртмачи ва иштирокчи электрон давлат харидларида иштирок этиш учун ўзларининг ҲККПдаги ҳисоб **** закалат тўловларини ўтказадилар деб кўрсатилган.Ушбу бандга асосан савдода иштирок этиш учун шартнома миқдоридан келиб чиқиб жавобгар6.****.****сўм закалат пулларини ўзининг ҲККПдаги ҳисоб **** ўтказиб берган. Шартнома шартлари тарафларнинг бири томонидан бузилганда ҳуқуқи 3 бузилган тарафнинг ҲККПдаги ҳисоб **** қўйилган закалат суммаси ўзига қайтарилади, шартномани бузган тарафнинг закалат пуллари эса суд қарориасосида ҳуқуқи бузилган тарафга ундирилади. Шу сабабдан суд даъвогарнинг6.****.****сўм закалат суммаси ундириш талабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим топди. Шунингдек,даъвогар жавобгардан 12.**** сўм зарар ундиришни сўраган.“Махсус ахборот портали операторининг давлат харидларини ташкил этиш ҳамда ўтказиш борасидаги фаолияти тўғрисидаги” Низомнинг 351-бандида буюртмачилар электрон давлат харидларида иштирок этиш учун ўзларининг ҲККПдаги ҳисоб **** операторнинг воситачилик йиғимини ўтказадилар деб кўрсатилган. Даъвогарэлектрондавлат харидларида иштирок этиш учун 12.**** сўм комиссион йиғим тўлаган. Жавобгар шартнома **** **** сабабли даъвогар 12.**** сўм зарар кўрган. ФКнинг14-моддасииккинчи қисмига кўра,зарар деганда,ҳуқуқи бузилган шахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган ****,унингмол-мулки йўқолиши ёки шикастланиши(**** зарар),шунингдек бу шахс ўз ҳуқуқлари бузилмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олиши мумкин бўлган,лекин ололмай қолган даромадлари(бойберилган фойда)тушунилади. Суд,жавобгар шартнома шартларини бузганлиги сабабли даъвогар зарар кўрган деб ҳисоблаб,жавобгардан даъвогар фойдасига 12.**** сўм зарарни ундиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар жавобгар томонидан шартнома **** **** сабабли, даъвогар Ўзбекистон Республикаси “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги қонуннинг 25моддасига кўра, товарларни етказиб бериш муддати кечиктириб юборилганлиги учун жавобгардан****.****сўм миқдорида пеня ундиришни сўраган. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак. Суд, жавобгарни тадбиркорлик субъекти эканлигини инобатга олиб, пеня миқдорини9.000.**** сўмга қаноатлантиришни лозим топади. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Баён этилганларга кўра суд, даъвогарнинг даъвосини қисман қаноатлантиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига6.****.****сўм закалат суммаси,12.****сўмзарар,50.**** сўм пеня,41.2**** почта **** ва республика бюджетига****.****сўм давлат божи ундиришни, даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Бинобарин,Ўзбекистон Республикаси ИПКнинг****, ****, ****, ****моддалариниқўллаб, суд қа р о р қ и л а д и: 4 Даъвогарнинг даъво талаблари қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар ЯТТ“Тўхтаев Муҳаммадамин Обидўғли”дан: -даъвогар “Шуртангазкимё ****”масъулияти чекланган жамияти фойдасига 6.****.**** сўм закалат суммаси,12.**** сўм зарар,50.**** сўмпеня,41.200сўмпочта****; - республикабюджетига ****.**** сўм давлат божи ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантиришнирадэтилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарори устидануқабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичидашу судорқали вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатигаапелляциятартибида ёки қонуний кучга кирган ваапелляциятартибида кўрилмаган ҳал қилув қарори устидануқонуний кучга кирган кундан эътиборан белгиланган тартибдакассациятартибида шикоят бериш(протесткелтириш)мумкин. Судья А.Арзиев