Решение #2846213 Экономические

****-2501/4359-сонлииқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5 йил 17ноябрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нинг котиблигида, даъвогар вакили **** (ишончнома асосида)нинг иштирокида,даъвогар “Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамиятининг жавобгар“QUYIMAZOR SHEBEN” масъулияти чекланган жамиятидан7.****.****сўмасосий қарз, 24.****.****сўм пеняундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишниўзбиносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамияти (бундан буён матнда даъвогарёки ****деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“QUYIMAZOR SHEBEN” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгарёки**** деб юритилади)дан7.****.****сўм асосий қарз,24.****.****сўм пеняундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган **** вакили даъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб,судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнгҳамжавобгар томонидан асосий қарзва пеня суммасисуммаси тўлаб берилмаганлигини билдириб, даъвони қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, вакил иштирокини таъминламади.Шу сабабли суд, ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****-моддаларига асосанунинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб,қуйидагиларга асосан даъвониқисманқаноатлантиришни, қолган қисмини рад этишнилозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,****Когон туманэлектр таъминоти **** ҳамда жавобгарўртасида****2йил1январда********-сонли улгуржи (юридик)истеъмолчиларга электр энергияси етказиб беришшартномаси(бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Шартноманинг 1-бандигабиноан таъминотчи**** (даъвогар) истеъмолчи (жавобгар)га электр энергиясини уланган тармоқ орқали етказиб бериш ваистеъмолчиистеъмол қилинганэнергияучун ўз **** **** тўлаш ****олади. Даъвогар жавобгарга электр энергиясини етказиб берган, бироқ жавобгар етказиб берилган электр энергияси учун тўловни лозим **** амалга оширмаган.Натижада даъвогар олдида****5йил 1ноябрьҳолатида 7.****.****сўмгақарздор бўлиб қолган. Даъвогарнингушбуқарзниихтиёрий равишдатўлаб бериш тўғрисидагиталабномасижавобгар томониданоқибатсиз қолдирилган.Шу 2 сабабли даъвогарсудгажавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмида**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши кўрсатилган. ФКнинг ****-моддасида**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги белгилаб қўйилган. ФКнинг ****-моддасигабиноанэнергия таъминоти шартномасига мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш **** олади, абонент эса қабул қилинган энергия **** тўлаш, шунингдек шартномада назарда тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмайди. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар қонунчиликда ёки энергия билан таъминлаш шартномасида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, энергия **** абонент амалда қабул қилган энергия миқдори учун тўланади, бу миқдор ушбу Кодекснинг ****-моддасига мувофиқ аниқланади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга энергия таъминоти шартномасида назарда тутилган миқдорда ва тарафлар келишган энергия бериш тартибига амал қилган ҳолда энергия бериши лозим.Энергия билан таъминловчи ташкилот берган ва абонент қабул қилган энергия миқдори ўлчов асбоблари кўрсаткичлари билан аниқланади. Жавобгарнингмавжудқарзи иш ҳужжатларидаги шартнома,талабнома,солиштирма далолатнома,**** вакилининг суд муҳокамасидаги тушунтиришларибилан тасдиқланади.Маълум бўлишича,судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнгҳамжавобгар томониданқарздорликтўлаб берилмаган.Шу сабабли суд, даъвонинг асосий қарз ундириш **** талабиниқаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари,даъво аризасидажавобгардан шартномага асосан24.****.****сўм миқдоридапеня ундиришталаби билдирилган. Шартнома3.12-бандинингтўртинчиқисмигаасосан ҳисоб-китоб ойидан кейинги календарой тугагач қарздорлик тўлов муддати ўтган деб ҳисобланади ва тўлов муддати ўтган ҳар бир кун учун истеъмолчи тўлов муддат ўтгансумманинг 0,1 фоизи миқдорида, электр энергияси махсус тартибда етказиб бериладиган **** учун эса 0,2 фоиз миқдорида пеня ҳисоблаб ёзилади.Бундан 3 пенянинг умумий миқдори муддат ўтган тўловнинг 50 фоизидан ошмаслиги лозим. Даъвогар томонидан пенясуммаси****3йилянварь – **** йил декабрь ойлариучун 24.****.****сўм миқдоридаҳисобланган.Ушбу ҳолатдадаъвонинг шартномага асосан пеня ундириш тўғрисидаги талаби асосли бўлиб ҳисобланади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигабиноанқарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ,агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сон қарори 4-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини, тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб,даъвонинг пеня ундириштўғрисидагиталабини қисман, яъни11.****.****сўмгақаноатлантиришни,қолган қисмини рад қилишни лозим топади. ИПК****-моддасинингбиринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. 4 Суд, даъвоқисман қаноатлантирилганлигисабабли суд **** жавобгарнингзиммасига юклашниваундан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўмпочта ****,шунингдекРеспублика бюджетига ****.****сўмдавлатбожиундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосланиб ҳамда ИПКнинг ****,****, ****,****, ****ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвоаризасиқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар“QUYIMAZOR SHEBEN” масъулияти чекланган жамиятидандаъвогар “Ҳудудий электр тармоқлари” акциядорлик жамиятифойдасига7.****.**** сўм асосий қарз,11.****.****сўмпеняҳамдаолдиндан тўланган41.****сўм почта ****ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар“QUYIMAZOR SHEBEN” масъулияти чекланган жамиятиданРеспублика бюджетига ****.**** сўмдавлат божиундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро **** берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****