Решение #2846292 Экономические

*****-сонли иқтисодий иш Судья: ***** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ 2025 йил ***** Урганч шаҳар Урганч туманлараро иқтисодий судининг судьяси ***** раислигида, судья ёрдамчиси *****нинг котиблигида, даъвогар ***** «*****» масъулияти чекланган жамиятининг манфаатида жавобгар «*****» масъулияти чекланган жамиятидан *****сўм ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишни даъвогар вакили *****(2025 йил *****-сонли ишончномага асосан)нинг иштирокида Урганч туманлараро иқтисодий судининг биносидаги очиқ суд мажлисида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Хоразм вишлоят ҳудудий бошқармаси даъвогар «*****» масъулияти чекланган жамиятининг манфаатида Урганч туманлараро иқтисодий судига даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар «*****» масъулияти чекланган жамиятидан *****сўм асосий қарз ва *****сўм пеня, жами *****сўм ундиришни сўраган. Бугунги иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар вакили суд мажлисида иштирок этмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 170- моддасига асосан иш муҳокамасининг вақти ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар, учинчи шахслар суд мажлисига келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Суд ушбу ҳолатда ишни жавобгар вакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакили даъвони қўллабқувватлаб, жавобгар асосий қарздорлигини қисман тўланганлигини маълум қилиб, даъвони қолган қисмини тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Суд, даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги ҳужжатларни муҳокама қилиб, даъвони қисман қаноатлантиришни, ишни кўриш билан боғлиқ суд харажатларини жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда тақиқланмаган барча усуллар билан ҳимоя қилишга ҳақли. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, «*****» масъулияти чекланган жамияти билан «*****» МЧЖ ўртасида 2022 йил *****-сонли шартнома тузилган. Мазкур шартномага кўра даъвогар томонидан жавобгарга 2025 йил январь ойидан бошлаб дори-дармон маҳсулотлари етказиб берилган,шундан жавобгар *****сўмига қарздор бўлиб қолган. Бу эса ишдаги ҳисоб-фактура ва ишончномалар билан ўз тасдиғини топган. Жавобгар олинган маҳсулот ҳақини қисман тўлаб, қолган қарздорликни тўламаганлиги сабабли *****сўмлик қарздорлик пайдо келган. Даъвогар томонидан жавобгарга маҳсулот ҳақини тўлаш тўғрисида талабнома юборилган, бироқ ушбу талабнома жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 236-моддасига асосан мажбуриятлар мажбурият шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганда эса – иш муомаласи одатларига ва одатда қуйиладиган бошқа талабларга мувофиқ, лозим даражада бажарилиши керак. Суд ушбу ҳолатда, даъвогарнинг жавобгардан *****сўм асосий қарз ундириш талабини тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъвогар ўзининг даъво талабида тарафлар ўртасидаги шартноманинг 5.3.1-бандига асосан *****сўм пеня ундиришни талаб қилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг 2007 йил 15 июндаги «Мажбуриятларни бажармаганлик ёки лозим даражада бажармаганлик учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ҳақида»ги 163-сонли Қарорининг 4-бандига кўра, Фуқаролик кодексининг 326-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан мажбуриятларнинг бажарилиш даражасини, мажбуриятда иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ҳақли эканлиги назарда тутилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 335-моддасига асосан агар кредитор қасддан ёки эҳтиётсизлик туфайли мажбуриятни бажариш мумкин бўлмаслиги юз беришига ёки бажармаслик туфайли етказилган зарар миқдорининг кўпайишига кўмаклашган бўлса, шунингдек кредитор мажбуриятни бажармасликдан етказилган зарарни камайтириш чораларини қасддан ёки эҳтиётсизлик туфайли кўрмаган бўлса, суд ишнинг ҳолатларига қараб тўланадиган ҳақ миқдорини камайтиришга ёки кредиторга ҳақ тўлашни батамом рад этишга ҳақли. Бироқ, пенянинг ўсишига даъвогарнинг ўзи ҳам сабабчи эканлигини инобатга олиб, сўралган пенянинг қисман ***** сўмга қаноатлантиришни, бироқ низо судгача жавобгарнинг айби билан етиб келганлиги боис, ушбу талаб бўйича ҳам давлат божини жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68-моддасига кўра ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Ушбу Кодекснинг 118-моддасига асосан агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш ҳақидаги талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд харажатларининг камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд харажатлари жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Юқоридагиларни асосан суд даъвогарнинг даъво талабини қисман қаноатлантириб, иш бўйича суд харажатларини жавобгар зиммасига юклашни лозим топади. Бинобарин, суд Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, 118, 127, 128, 170, 176-180, 186- моддаларини қўллаб, қ а р о р қ и л а д и: Даъвогарнинг даъвоси қисман қаноатлантирилсин. «*****» МЧЖ ҳисобидан «*****» масъулияти чекланган жамиятининг фойдасига *****сўм асосий қарз, *****сўм пеня ва *****сўм почта харажати ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. «*****» МЧЖ ҳисобидан Республика бюджетига *****сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро варақаси берилсин. Ҳал қилув қароридан норози томон бир ойлик муддат ичида шу суд орқали Хоразм вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибида, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой муддатда кассация тартибида шикоят қилишга, прокурор протест келтиришга ҳақли. Судья *****