Решение #2846420 Экономические

****2-2501/****-сонлииқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5йил 17 ноябрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****котиблигида, даъвогар раҳбари ****, вакиллари ****, **** (ишончнома асосида),жавобгар вакиллари **** (ишончнома ва буйруқ асосида)ваҒ.Содиқов (ишончнома асосида)ларнинг иштирокида, даъвогар “**** LOYIHA” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “Бухоро нефтни қайта ишлаш заводи” масъулияти чекланган жамиятидан ****.****.**** сўм асосий қарз, ****.****.**** сўм пеня ундириштўғрисидаги даъвоаризаси бўйича қўзғатилган ишни ўз биносида Тошкент туманлараро иқтисодий суди кўмагида(даъвогарраҳбари ҳамдавакиллари Тошкент туманлараро иқтисодий суди биносидан видеоконференцалоқа режимида иштирок этишди)очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “**** LOYIHA” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда даъвогар ёки **** деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,Бухоро нефтни қайта ишлаш заводи” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан****.****.**** сўм асосий қарз, ****.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган. Тошкент туманлараро иқтисодий суди биносидан видеоконференцалоқа режимида суд **** иштирок этган даъвогарраҳбари ҳамдавакиллари даъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб, қўшимча ҳужжатларни **** этиб, **** томонидан шартномада белгиланган **** лозим **** ****, жавобгарнинг эътирозномасида келтириб ўтилган барча **** асоссиз эканлигини, шартнома суммаси ва калькуляцияси лот орқали аниқланганлигини, низо юзасиданжавобгар билан ўзарокелишувга эришишнинг имкони йўқлигини, электрон ****-фактурада кўрсатилган қўшилган қиймат солиғини солиқ органига **** этилган ҳисоботларда кўрсатиб берганликларини, лойиҳа бўйича қурилиш ишлари ҳам тўлиқ ****билдириб,жавобгарнинг экспертиза тайинлаш **** оғзаки илтимосномасини рад қилишни,даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришни сўрашди. Суд **** иштирок этган жавобгар вакиллари даъвони тан олмасдан, унга нисбатан эътироз билдириб, **** томонидан амалда 67 млн.сўмга яқин ишлар ****, қолган ишлар амалдаги қонунчилик ҳужжатлари ва шартнома шартларига асосан ****,даъвогар томонидан юборилганэлектрон ****-фактурамоҳиятини англамасданбухгалтер томонидан тасдиқланганлигини, ушбу ҳолат бўйича интизомий жавобгарликка тортилганлигини, даъвогар томонидан лойиҳа ҳужжатларибўйичатегишли органлар томонидан ижобий хулоса олинмаганлигини, экспертизадан ўтказилмаганлигини, тарафлар ўртасида ишларни топшириш-қабул қилишдалолатномаси тузилмаганлигинибилдириб,шартнома калькуляцияси ва **** ишлар **** аниқлаш **** иш бўйича экспертиза тайинлашни, даъво асоссиз бўлганлиги сабабли унирад қилишни сўрашди. 2 Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,тарафларнинг тушунтиришларини тинглаб,қуйидагиларга асосанжавобгарнинг иш юзасидан экспертиза тайинлаш **** оғзаки илтиомосномасини рад қилишни,даъвониқисманқаноатлантиришнивақолган қисмини радқилишнилозим топади. ИПКнинг ****-моддасигабиноанишда иштирок этувчи шахсларнинг янги далилларни талаб қилиб олиш тўғрисидаги ҳамда иш муҳокамаси билан боғлиқ бошқа барча масалалар бўйича аризалари ва илтимосномалари ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг фикрлари суд томонидан эшитиб бўлинганидан кейин ҳал қилинади. Ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризалари ва илтимосномаларини кўриш натижалари бўйича **** чиқарилади. Суднинг ишда иштирок этувчи шахсларнинг аризалари ва илтимосномаларини қаноатлантириш тўғрисидаги ёки қаноатлантиришни рад этиш **** хулосалари ишни кўриш натижалари бўйича чиқарилган суд ҳужжатида баён қилиниши мумкин. Ушбу ҳолатда суд,жавобгарнинг иш бўйича экспертиза тайинлаш **** илтимосномаси асослантирилмаганлигини,шартнома суммаси ва **** ишларқиймати аниқ бўлганлигини инобатга олиб, уни рад қилишни лозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,тарафларўртасида **** йил21 апрелда№****-сонли“Разработка ПСД, топографическая съёмка, геология, экология, АП**** расчет, энергетические паспорт, ПОС на реконструкцию объекта “Автоматической наливной станции нефтепродуктов титул – ****” объектининг лойиҳа-смета ҳужжатларини ишлаб чиқиш учун шартнома (бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. ФК****-моддасининг иккинчи қисмида**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқиши белгилаб қўйилган. Шартнома Ўзбекистон биржа тизими орқали лот **** №****-сонли бўлган энг яхши таклифларни танлаш танловида эълон қилинган нарх ****.****.**** сўм бўлиб, ****.****.**** сўмга даъвогар ғолиб бўлиш натижасида тузилган. Шартноманинг умумий қиймати танлов натижаларига асосан ****.****.**** сўм этиб белгиланган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигаасосанпудрат шартномаси бўйича бир тараф (пудратчи) иккинчи тараф (буюртмачи)нинг топшириғига биноан маълум бир ишни **** ва унинг натижасини буюртмачига белгиланган муддатда топшириш **** олади, буюртмачи эса иш натижасини қабул қилиб олиш ва бунинг учун **** тўлаш **** олади.Агар қонунчиликда ёхуд тарафлар келишувида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, ишни **** учун пудратчи таваккал қилади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ, лойиҳа ва қидирув ишлари пудрат шартномаси бўйича пудратчи (лойиҳаловчи, қидирувчи) буюртмачининг топшириғи бўйича белгиланган муддатда лойиҳа-смета ҳужжатларини ишлабчиқиш ва (ёки) қидирув ишларини **** ****, буюртмачи эса уни қабул қилиб олиш ва **** тўлаш **** олади. 3 Шартноманинг 3.4-бандига асосан ишлаб ****, ҳисоб фактуралар ва далолатномалар орқали топширилгач, 30 кун давомида эътирозлар билдирилмаса, ишлар **** топширилган деб ҳисобланиши белгиланган. Шартноманинг 2.6-бандидаишлаб ****,далолатнома-ҳисоб-фактура орқали топширилгач 30 кун давомида якуний тўловлар амалга оширилиши назарда тутилган. Даъвогар томонидан жавобгарга **** йил 27 майдаги №****-1-сонли накладная биланишлар6такитоббилантопширилган бўлиб, жавобгарнинг вакили томонидан қабул қилиб олинган. Даъвогар томонидан жавобгарга**** йил 20 июндаги ****-сонли электрон ****-фактурага асосан жами ****.****.**** сўмлик ишлар **** топширилган.Бироқ, жавобгар томонидан тўловлар тўлиқ амалга оширилмаганлиги натижасида****нинг олдида ****.****.**** сўмлик қарздорлик вужудга келган. Ушбу қарзни ихтиёрий равишда тўлаб бериш ********нинг **** йил 15 сентябрдаги ****-сонли талабномаси жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилиб, қарздорлик тўлаб берилмаган.Шу сабабли даъвогар судга жавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. ФКнинг ****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Жавобгарнингмавжудқарзи ишматериалларидагишартнома,электрон****фактура,накладная, талабнома,солиштирма далолатнома, даъвогарнинг суд муҳокамасидаги тушунтиришларибилан тасдиқланади. Маълум бўлишича, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам жавобгар томонидан қарздорлик тўлаб берилмаган.Шу сабабли суд, даъвонингасосий қарз ундириш****талабиниқаноатлантиришнилозимтопади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгардан “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикасининг Қонуни (бундан буён матнда Қонун деб юритилади)га асосан****.****.****сўм миқдоридапеня ундириш талаби билдирилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Қонун 32-моддасининг иккинчи қисмига кўра, етказиб берилган товарлар (ишлар, хизматлар) **** ўз **** тўламаганлик учун сотиб олувчи (буюртмачи) етказиб берувчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлайди. Даъвогар томонидан пеня суммаси тўлов муддати кечиктирилган88кун учун (**** йил20 июлдан **** йил16октябрга қадар)****.****.****сўм миқдоридаҳисобланган.Ушбу ҳолатда даъвонинг пеня ундириш **** талаби асосли бўлиб ҳисобланади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. 4 ФКнинг ****-моддасига асосан агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарори 4-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини, тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириш тўғрисидаги талабини қисман,яъни12.****.**** сўмга қаноатлантиришни,қолган қисмини рад қилишни лозим топади. Суд, жавобгар вакилларинингсуд муҳокамасидагиэътирозлари билан қуйидагиларга асосанкелишмайди. Биринчидан,шартнома бўйича ишлар **** тасдиқловчиҳужжат сифатида электрон ****-фактура ва накладной мавжуд. Иккинчидан,****-фактура жавобгар томонидан электрон тасдиқлангандан сўнглойиҳага қўшимча материалларни киритишни сўраб24.06.**** йилда ****сонли эътироз хати **** этилган.Ушбу эътирозга даъвогар томонидан 08.07.**** йилдаги 73-сонли хат билан жавоб берилиб,лойиҳага қўшимча киритилганлиги баён этилиб, объектнинг бошланғич қиймати ва смета илова қилиб берилган. Мазкур ҳолатда жавобгар ўз эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни ИПКнинг 68-моддасига асосандалиллар биланисботлаб бера олмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)****-моддасининг учинчи қисмидасуд **** видеконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ суд **** суммаси суд томонидан белгиланишива ишда иштирок этувчи шахслардан ишни кўриб чиқиш натижалари бўйича ушбу Кодекснинг ****-моддасига мувофиқ ундирилиши белгилаб қўйилган. ИПК****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлигиқайд этилган. 5 Суд,даъво қисман қаноатлантирилганлигисабабли суд **** жавобгарнинг зиммасига юклашни ва ундан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган40.**** сўм почта **** ҳамда4.****.****сўм давлат божи,шунингдекОлий суд депозитига 1.**** сўм почта **** ва ****.**** сўм видеоконференцалоқа **** ундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг****,****,****,****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Жавобгарнинг иш бўйича экспертиза тайинлаш **** оғзаки илтимосномаси рад қилинсин.Даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“Бухоро нефтни қайта ишлаш заводи” масъулияти чекланган жамиятидандаъвогар“**** LOYIHA” масъулияти чекланган жамиятифойдасига****.****.****сўм асосий қарз,12.****.****сўм пеня, олдиндан тўланган 40.**** сўм почта **** ҳамда4.****.****сўм давлат божиундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар“Бухоро нефтни қайта ишлаш заводи” масъулияти чекланган жамиятиданОлий суд депозитига 1.**** сўм почта **** ундирилсин. Жавобгар“Бухоро нефтни қайта ишлаш заводи” масъулияти чекланган жамиятидан Олий суд депозитига****.****сўмвидеоконференцалоқа**** ундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро ****лариберилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****