Решение #2846509 Экономические

****501/****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН Ҳ Л ҚИЛУВ Қ Р РИ **** ****5йил17 ноябрь Когон туманлараро иқтисодий суди,судья **** раислигида,****нинг котиблигида,даъвогар вакили **** (ишончнома асосида)нинг иштирокида,даъвогар “Ўзбекистонтемир йўллари” акциядорлик жамияти манфаатида Ўзбекистон Савдосаноат палатаси Бухоро вилоят ҳудудий бошқармасининг жавобгар “TURONELEKTROMONTAJ”акциядорликжамиятидан17.****.****сўм асосий қарз,****.****сўм жарима ундириш тўғрисидагидаъво аризаси юзасидан қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “Ўзбекистонтемир йўллари” акциядорлик жамияти (бундан буён матнда даъвогарёки ТехПДдеб юритилади) манфаатида Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси (бундан буён матндаПалата деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“TURONELEKTROMONTAJ” акциядорлик жамияти (бундан буён матнда жавобгарёки**** деб юритилади)дан17.****.**** сўм асосий қарз, ****.**** сўм жарима ундиришнисўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили даъвони қувватлаб,унда келтириб ўтилганасосларнитакрорлаб,тарафлар ўртасидатузилган шартномага асосан вужудга келган асосий қарз ҳамда жарима суммаси жавобгар томонидан бугунги кунга қадар тўлаб берилмаганлигини билдириб, даъвонитўлиққаноатлантириб беришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгарҳамдаПалата,вакил иштирокини таъминлашмади. Шу сабабли суд,ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси(бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****,****-моддаларга асосануларнинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганибчиқиб, даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, қуйидагиларга асосан даъвониқаноатлантиришнилозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,ТехПД ҳамда жавобгар ўртасида****-сонли темирйўлда юк ташиш ва кўрсатилган хизматлар учун тўловлар ҳамда жарималар тўловини тўғри амалга ошириш тўғрисида келишув(шартнома) тузилган. Шартноманинг 1.1-бандидамазкуркелишув томонлар ўртасида юк ташиш билан боғлиқ бўлган темир йўлда юк ташиш хизмати, қўшимча хизмат, шу жумладан келишилган(договорной)тарифлар бўйича ҳамда жарималар тўлови тартибини ўрнатиши, лекин юк ташиш шартномаси деб ҳисобланмаслигибелгиланган. Шартноманинг 2.3-бандида мижоз кўрсатиладиган темир йўл хизмати ва ташиш **** тўловини олдиндан ****% миқдорида амалга ошириши, агар кўрсатилган темир йўл хизматлари олдиндан тўланган пул миқдоридан бир мунча кўп бўлса, мижоз тўловнинг қолган қисмини қарздорлик юзага келган кундан бошлаб уч кун ичида тўлаб бериши лозимлиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. ФКнинг ****-моддасигабиноан**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Келишувга асосан даъвогар томониданжавобгарга Яхшилик темир йўл бекати бўйичатемир йўл хизматлари кўрсатилган бўлиб,**** томонидан тўловлар ўз **** ҳисоб-китоб қилинмаганлиги оқибатида **** йил 1 июль ҳолатида 65.****.**** сўм асосий қарздорлик вужудга келган. ТехПД томонидан **** йилнинг 5 июль куни юборилган №****-сонли ҳамда **** йил 7 август куни №****-сонли электрон ****-фактуралар жавобгар томонидан келишув юборилмаган деб рад қилинган. №****-сонли келишув **** йил 29 апрель куни юборилган бўлиб,**** раҳбари **** томонидан**** йил 29 апрель куни соат 12:17 да электрон тарзда имзоланган. Жавобгар бошқарув раиси Бухоро **** темир йўл узели раҳбарига13.08.**** йил №****-сонли хат билан мурожаат қилиб,вагонларни олиш ва бериш учун ортиқча тўлов ҳисобланганлигини,ҳисобланган тўловларни камайтиришни сўраган. “Ўзтемирйўлҳисоб” марказининг**** йил 27 август кунидаги ****-сонли хатига асосан жавобгарнинг 15.****.**** сўм ҳамда **** йил 30 сентябрь кунидаги ****-сонли хатига асосан32.****.**** сўмлик қарзи асосий қарздорликдан камайтирилган. **** йилнинг 1 октябрь ҳолатида **** тўланмай келаётган асосий қарздорлиги 17.****.**** сўм (65.****.****.****.****.****.****)ни ташкил этган. Ушбу қарздорликни10 кун ичидатўлаб бериш тўғрисидаги даъвогарнинг****5йил17 октябрдаги42-сонлиталабномаси жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабаблидаъвогар манфаатидаПалата судгажавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. Жавобгарнинг мавжуд қарздорлиги иш материалларидаги шартнома, талабнома,****-фактуралар,солиштирма далолатномаҳамда даъвогарвакилининг суд муҳокамасидаги тушунтиришлари билантасдиқланади. Аниқланишича, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам жавобгар томониданасосий қарзтўлаб берилмаган.Шу сабабли суд,даъвонинг асосий қарз ундириштўғрисидагиталабини қаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасидажавобгардан****.****сўммиқдордажаримаундиришталаби билдирилган. “Темир йўл транспорти тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунининг 27-моддасигаасосанюк жўнатувчилар ва юкни олувчилар қуйидагилар учун қонунчиликда белгиланган миқдорларда жарималар тўлаш тарзида жавобгар бўладилар: ташишлар **** ўз **** тўламаганлик учун; юкларни **** этмаганлик учун, юк ташишга берилган вагонлар, контейнерлардан фойдаланмаганлик ёки буюртманомада кўрсатилган вагонлар, контейнерларни рад этганлик учун; темир йўлга қарашли вагонлар ва контейнерлардан рухсатсиз фойдаланганлик учун; вагонлар ва контейнерларни юкни ортиш, тушириш ёки қайта юклаш пайтида белгиланган технология нормаларидан ортиқча кечиктирганлик (бекор ушлаб турганлик) учун, шунингдек уларни юкни ортиш, тушириш, қайта юклаш учун етказиб бериш пайтида куттириб қўйиш орқали ёки жўнатувчига боғлиқ бўлган бошқа сабабларга кўра кечиктирганлик (бекор ушлаб турганлик) учун; маҳсулотларни экспортга етказиб бериш бўйича божхона, чегара органлари ёки бошқа давлат органлари томонидан белгиланган талабларни вагонлар ва контейнерларнинг кечиктирилганлигига сабаб бўлган тарзда бузганлик учун; вагонлар, контейнерларга кўтарадиган юкидан ортиқча юк ортганлик учун; вагонлар ва контейнерларни юклари туширилганидан сўнг тозаламаганлик учун; темир йўл томонидан берилган вагонлар ёки контейнерларга, чиқариб олинадиган ташиш мосламалари ва ўраш-жойлаш воситаларига шикаст етказганлик ёки уларни йўқотганлик учун; ташиш **** юкни **** этганлик ёки ташиш чоғида ўта эҳтиёткорлик чоралари кўришни талаб этувчи юкни унинг номи ёки хоссаларини нотўғри кўрсатиб **** этганлик учун. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 23 октябрдаги ****-сонли қарори билан тасдиқланган “Ўзбекистон Республикаси Темир йўл устави”(бундан буён матнда Устав деб юритилади)46-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларига кўра, юкни ташиганлик учун темир йўлга тўланиши лозим бўлган барча тўловлар юкни ташиш учун қабул қилингунга қадар юк жўнатилаётган темир йўл станциясида ёки юкни топшириш белгиланган темир йўл станциясида тўланиши керак.Темир йўл хизматлари учун қарзлар ҳосил бўлган ҳолларда юк жўнатувчига ёки юкни қабул қилувчига Ўзбекистон Республикасининг қонунчилигида белгиланган тартибда ва миқдорда пеня ҳисобланади.Темир йўл мўжалдаги ташиш учун тўловлар амалга оширилгунга қадар, шунингдек, аввалги ташиш учун қарзлар тўлангунга қадар юкни ушлаб туришга ****.Бутун ушлаб туриш даври учун оддий вагонлар ва контейнерларнинг бекор туриб қолгани учун жарима ҳисобланади. Устав****-бандининг биринчи қисмигабиноанюк жўнатувчи, юк олувчи воситалари билан юклаш, туширишга ёки қайта юклашга берилган вагонларнинг белгиланган муддатларини ўтказиб юборганлик (вагонларнинг бекор туриб қолиши) учун юк жўнатувчидан, юк олувчидан жарима ундирилади. Шартноманинг 2.4-бандига кўра, мижоз томонидан амалга оширилган тўловлар тенг миқдорда пропорционал тартибда кўрсатилган темир йўл хизматлари (юк ташиш ва қўшимча хизмат учун тўловлар, шу жумладан келишилган тариф), жарималар ва устама **** (пеня) учун ****. Иш ҳужжатларига қараганда,жавобгарга **** йилнингапрель ойида ****, ****, ****, ****-сонли вагонлар темир-бетон қурилиш маҳсулотини тушириш учун берилган бўлиб,вагонларнинг ҳар бири меъёридан ортиқ 6 соат 10 минутдан туриб қолганлиги натижасидаУставнинг ****-моддасига асосанвагонларнинг ҳар бирига ****.**** сўмдан жами 4 та вагонга ****.**** сўм жарима ҳисобланган. Бу ********-сонливагонларни бериш ва олиб чиқиш **** расмийлаштирилиб,ушбу **** Темир йўл станцияси ва жавобгарвакилларитомонидан имзоланган.Ушбу ҳолатда даъвонинг жарима ундириш тўғрисидаги талаби асосли бўлиб, ушбу талабқаноатлантирилиши лозим. ИПК ****-моддасининг биринчиваучинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, даъвогар тўлашданбелгиланган тартибда озод қилинган давлат божи, агар жавобгар бож тўлашдан озод қилинмаган бўлса, қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда жавобгардан республика бюджети даромадига ундирилиши белгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд,даъво қаноатлантирилганлигисабабли суд **** жавобгарнингзиммасига юклашниваундандаъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****,шунингдекРеспублика бюджетига ****.****сўмдавлат божиундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг ****, ****, ****, ****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвоаризасиқаноатлантирилсин. Жавобгар“TURONELEKTROMONTAJ” акциядорлик жамиятидандаъвогар “Ўзбекистонтемир йўллари” акциядорлик жамияти фойдасига17.****.**** сўм асосий қарз,****.****сўм жарима ҳамда олдиндан тўланган41.****сўм почта **** ундирилсин. Жавобгар“TURONELEKTROMONTAJ” акциядорлик жамиятиданРеспублика бюджетига ****.****сўмдавлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро **** берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****