Решение #2846566 Экономические

****-2501/4358-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5йил17ноябрь Когонтуманлараро иқтисодий суди,судья****нинг раислигида,****нинг котиблигида,даъвогар вакили **** (ишончнома ва буйруқ асосида)нинг иштирокида,даъвогар“PRIME ENGINEERING” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар“**** ****”масъулияти чекланган жамиятидан50.****.****сўм асосий қарздорлик ва 34.****.****сўм пеняундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “PRIME ENGINEERING” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матндадаъвогар деб юритилади)судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“RAHMON JAMSHID” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан50.****.**** сўм асосий қарздорлик ва 34.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакилидаъвони қувватлаб,унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб,судга даъво аризаси билан мурожаат қилингандан сўнг жавобгар томониданасосийқарздорлик тўлиқтўлаб берилганлигинибилдириб, даъвонинг пеня ундириш талабини қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганжавобгар, вакил иштирокини таъминламади.Шу сабабли суд, ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг****, ****-моддаларига асосанунинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,даъвогарвакилинингтушунтиришларини тинглаб,қуйидаги асосларга кўра даъвони қисман қаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишни лозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,тарафларўртасида****5 йил1 февралда 4-сонлишартнома(бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Шартномашартларига кўра,даъвогар маҳсулот етказиб бериш ****, жавобгар эса маҳсулотни қабул қилиб олиш ва **** тўлаб бериш **** ўз зиммасига олган. Даъвогартомонидан жавобгаргаэлектрон ****-фактураларга асосантоварный бетон товарлариетказиб берилган бўлиб,ушбу маҳсулотлар учун жавобгар томонидантўловлар лозим **** амалга оширилмаган.Натижада жавобгарнинг даъвогар олдидаги қарздорлиги50.****.**** сўмни ташкил этган. Даъвогарнинг мавжудқарздорликни3 куничида тўлаб бериш **** 05.09.**** йилдаги1-сонлиталабномасижавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли даъвогар судга жавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмигаасосан**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади.Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** шартномадан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддасида**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки 2 одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги белгилаб қўйилган. ФКнинг****-моддасигабиноанмаҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, сотиб олувчи етказиб бериладиган товарлар **** шартномада назарда тутилган ҳисоб-китоблар тартиби ва шаклига амал қилган ҳолда тўлаши лозим. ФК ****-моддасининг биринчи қисмидаагар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмаслиги белгиланган. Жавобгарнингмавжудқарзи иш материалларидаги шартнома,талабнома,электрон****-фактуралар, маҳсулотни қабул қилиб олиш учун жавобгар томонидан берилган электрон ишончномалар, даъвогар вакилининг суд муҳокамасидаги тушунтиришлари билантасдиқланади. Даъвогар вакилининг судга **** этган ёзма маълумотномасига кўра, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнгжавобгар томониданасосийқарздорликтўлиқ тўлаб берилган. Шу сабабли суд, даъвонингасосий қарздорликниундириш**** талабинирад қилишни лозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгарданшартномага асосан34.****.****сўм миқдорда пеняундиришталаби билдирилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Шартноманинг10.1-бандидатўловни кечиктирганлик учун сотиб олувчи (жавобгар) маҳсулот етказиб берувчи (даъвогар)га ҳар бир кечиктирилган кун учун 0,5 % миқдорида пеня тўлашикўрсатилган. Даъвогар томонидан пеня суммасиасосий қарзни тўлашмуддатикечиктирилган****кун учун (07.06.****5йилдан20.10.****5йилгача)34.****.****сўм миқдорида ҳисобланган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигаасосанқарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ,агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****-сонли қарори 4бандинингбиринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдеккредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. 3 Суд,тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини,тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириштўғрисидагиталабини қисман,яъни2.****.****сўмга қаноатлантиришни,қолган қисмини рад қилишни лозим топади. ИПК****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. Суд,даъво қисман қаноатлантирилганлигисабабли суд **** жавобгарнингзиммасига юклашниваундан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ҳамда 1.****.****сўмдавлат божиундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг ****,****, ****,****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъво қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“RAHMON JAMSHID” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар“PRIME ENGINEERING” масъулияти чекланган жамияти фойдасига2.****.****сўмпеня, олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ҳамда 1.****.**** сўм давлат божи ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш радэтилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамдаижро ****сиберилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****