Решение #2846630 Экономические

****2-2501/****-сонли иқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Когоншаҳри 2025йил17 ноябрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нинг котиблигида,даъвогар вакиллари****, Ў.Бозоров(ишончномава буйруқасосида), жавобгар вакили **** (ишончнома ва шахс гувоҳномаси нусхаси)ларнингиштирокида,даъвогар Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигининг жавобгар “ARK E O TEXTILE LUSTER” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан тарафлар ўртасида **** йил 13 декабрда тузилган давлат-хусусий шериклик (ДХШ) тўғрисидаги DXSH/****, DXSH/**** ва DXSH/****-сонли битимларни бекор қилиш ҳамда **** йилда киритилмаган 1.****,4 млн.сўм инвестиция маблағларига ****,7 млн.сўм ҳисобланган пеня ундириштўғрисидагидаъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: Ўзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлиги (бундан буён матнда даъвогар ёкивазирликдеб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“ARK E O TEXTILE LUSTER” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар ёки **** деб юритилади)га нисбатантарафлар ўртасида **** йил 13 декабрда тузилган давлат-хусусий шериклик (ДХШ) тўғрисидаги DXSH/****, DXSH/**** ва DXSH/****-сонли битимларни бекор қилиш ҳамда **** йилда киритилмаган 1.****,4 млн.сўм инвестиция маблағларига ****,7 млн.сўм ҳисобланган пеня ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакиллари даъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб,судгадаъво аризаси биланмурожаат қилингандан сўнгҳамжавобгар томониданинвестиция маблағлари киритилмаганлигини ҳамда пеня суммаси тўлаб берилмаганлигинибилдириб,даъвони тўлиққаноатлантириб беришни сўрашди. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили даъвони тан олиб, **** ҳам баъзи молиявий қийинчиликларга кўра вазирлик билан тузилган битимларда кўрсатилган инвестиция **** **** олмаганликларини,даъвонинг битимни бекор қилиш тўғрисидаги талабига эътирозлари йўқлигини, **** яқинда **** ҳолатидан чиққанлигини, шу сабабли пеняни қонуний камайтиришни сўради. Суд,тарафларнингтушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,қуйидаги асосларга кўра даъвони қисман қаноатлантиришни, қолган қисмини радқилишни лозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,тарафлар ўртасида **** йил 13 декабрда Аму-Бухоро ирригация тизимлари ҳавза бошқармаси ҳузуридаги Насос станциялари ва энергетика бошқармаси ҳисобидагиҚоровулбозор туманида жойлашган “Қоровулбозор-9”, “Қоровулбозор-10” ва “Жарқоқ” насос станцияларини давлат-хусусий 2 шериклик (ДХШ) шартлари асосида бошқарувга бериш тўғрисидаDXSH/****сонли, DXSH/****-сонлива DXSH/****-сонли битимлар (бундан буёнматндабитим ёкишартнома деб юритилади) тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Битимнинг предмети бўлиб,ДХШ асосида жавобгар фойдаланишида бўлган қишлоқ хўжалиги экин майдонларига хизмат кўрсатувчи Бухоро вилояти Қоровулбозор туманида жойлашган“Қоровулбозор-9”, “Қоровулбозор10” ва “Жарқоқ” насос станцияларидан фойдаланиш мобайнида молиялаштириш, қуриш ва реконструкция қилиш, модернизациялаш, таъмирлаш ва тиклаш ишларини олиб бориш ва бошқариш ҳамда электр энергиясини иқтисод қилиш ҳисобланади.Шартнома10 йил муддатгатузилган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмигабиноан**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Битим шартларига кўра, жавобгар **** йил давомида жами3 та объект бўйича1.****,4 млн.сўммиқдоридамаблағ инвестиция киритиши лозим бўлган. Бироқ, ушбу **** **** томонидан ****сдан,белгиланган**** инвестиция киритилмаган. Даъвогарнинг5 кун муддатда шартномани ихтиёрий равишда бекор қилиш **** **** йил 17 октябрдаги ****-сонли таклиф хати жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган.Шу сабабливазирликсудга жавобгарга нисбатандаъво аризасида кўрсатиб ўтилган талаб биланмурожаат қилишга **** бўлган. ФКнинг ****-моддасигабиноанагар ушбу Кодексда, бошқа қонунларда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, шартнома тарафларнинг келишувига мувофиқ ўзгартирилиши ва бекор қилиниши мумкин.Тарафлардан бирининг талаби билан шартнома суд томонидан **** қуйидаги ҳолларда ўзгартирилиши ёки бекор қилиниши мумкин: 1) иккинчи тараф шартномани жиддий равишда бузса; 2) ушбу Кодекс, бошқа қонунлар ва шартномада назарда тутилган ўзга ҳолларда. Тарафлардан бирининг шартномани бузиши иккинчи тарафга у шартнома тузишда умид қилишга **** бўлган нарсадан кўп **** маҳрум бўладиган қилиб зарар етказиши шартномани жиддий бузиш ҳисобланади.Бир тараф шартномани **** тўла ёки қисман бош тортиб, қонун ёҳуд тарафларнинг келишувида бунга йўл қўйилса, шартнома тегишлича бекор қилинган ёки ўзгартирилган ҳисобланади. ФКнинг ****-моддасигаасосаншартнома қандай шаклда тузилган бўлса, уни ўзгартириш ёки бекор қилиш тўғрисидаги келишув хам шундай шаклда тузилади, башарти қонунчиликдан, шартнома ёки иш муомаласи одатларидан 3 бошқача тартиб келиб чиқмаса.Бир тараф шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** таклифга иккинчи тарафдан рад жавоби олганидан кейингина ёки таклифда кўрсатилган ёхуд қонунда ёинки шартномада белгиланган муддатда, бундай муддат бўлмаганида эса — ўттиз кунлик муддатда жавоб олмаганидан кейин, шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** талабни судга **** этиши мумкин. ФКнинг ****-моддасигамувофиқ, шартнома ўзгартирилганида тарафларнинг **** ўзгартирилган ҳолда **** қолади.Шартнома бекор қилинганида тарафларнинг **** бекор бўлади.Шартнома ўзгартирилган ёки бекор қилинган ****, агар келишувдан ёки шартномани ўзгартириш хусусиятидан бошқача тартиб англашилмаса, тарафлар шартномани ўзгартириш ёки бекор қилишга келишган пайтдан бошлаб, шартнома суд тартибида ўзгартирилган ёки бекор қилинганида эса- суднинг шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** қарори қонуний кучга кирган пайтдан бошлаб **** ўзгартирилган ёки бекор қилинган ҳисобланади.Агар қонунда ёки тарафларнинг келишувида бошқача тартиб белгилаб қўйилган бўлмаса, тарафлар шартнома ўзгартирилгунча ёки бекор қилингунча **** бўйича ўзлари **** нарсаларни қайтариб беришни талаб қилишга **** эмаслар.Агар шартномани ўзгартириш ёки бекор қилишга тарафлардан бирининг шартномани жиддий бузиш асос бўлган бўлса, иккинчи тараф шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш туфайли етказилган зарарни тўлашни талаб қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “Хўжалик шартномаларини тузиш, ўзгартириш ва бекор қилишни тартибга солувчи фуқаролик қонун ҳужжатлари нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида” **** йил 18 декабрдаги ****-сонли қарорининг 18бандигабиноаншартноманинг амал қилиш даврида тарафлар ўзаро келишувга мувофиқ уни амалдаги қонун ҳужжатларида назарда тутилган тартибда ўзгартиришга ҳам, бекор қилишга ҳам ****.Шартнома қандай шаклда тузилган бўлса, уни ўзгартириш ёки бекор қилиш тўғрисида келишув ҳам шундай шаклда тузилади, башарти қонун ҳужжатларидан, шартнома ёки иш муомаласи одатларидан бошқача тартиб келиб чиқмаса.ФК ****-моддасининг иккинчи қисми қоидаларидан келиб чиқиб, шартнома суднинг ҳал қилув қарорига биноан **** қуйидаги ҳолларда ўзгартирилиши ёки бекор қилиниши мумкин: иккинчи тараф шартномани жиддий равишда бузса; ФК, бошқа қонунлар ва шартномалар назарда тутилган ўзга ҳолларда.ФК ****-моддасининг учинчи қисмига мувофиқ тарафлардан бирининг шартномани бузиши иккинчи тарафга у шартнома тузишда умид қилишга **** бўлган нарсадан кўп **** маҳрум бўладиган қилиб зарар етказиши шартномани жиддий бузиш ҳисобланади.ФК ****-моддасининг иккинчи қисмида белгиланганки, бир тараф шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** таклифга иккинчи тарафдан рад жавоби олганидан кейингина ёки таклифда кўрсатилган ёхуд қонунда ёинки шартномада белгиланган муддатда, бундаймуддат бўлмаганида эса-ўттиз кунлик муддатда жавоб олмаганидан кейин шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** талабни судга **** этиши мумкин.Бунда ўттиз кунлик муддат таклиф олинган пайтдан, агар 4 таклиф олинган муддат номаълум бўлса, иккинчи тараф шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** таклифни олиши учун нормал зарур бўлган **** ўтган пайтдан бошлаб ҳисобланади. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмида тарафлардан бирининг шартномани бузиши иккинчи тарафга у шартнома тузишда умид қилишга **** бўлган нарсадан кўп **** маҳрум бўладиган қилиб зарар етказиши шартномани жиддий бузиш ҳисобланиши белгиланган. Битимнинг 8.3-бандидашартнома тарафларнинг ўзаро розилиги билан,хусусий шерик ўрнатилган тартибда суд томонидан **** деб топилсаёки унинг иш фаолияти тугатилса, давлат шеригининг талаби бўйича – хусусий шерик ўз **** **** ****, хусусий шерикнинг талаби бўйича – давлат шериги ўз **** **** ****, бошқа ҳолатларда суд қарорига мувофиқ бекор қилиниши белгилаб қўйилган. **** томонидан **** йил учун инвестиция киритиш **** ****иш ҳужжатларидагидалолатнома,маълумотнома,тарафларнинг суд муҳокамасидаги тушунтиришларива бошқа далилларбилан тасдиқланади. Мазкур ҳолатда суд,жавобгартомонидан шартнома шартларида назарда тутилган **** лозим **** **** сабабли даъвонингбитимларни бекор қилиштўғрисидагиталабиниқаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгардан шартномага асосан ****,7 млн.сўм миқдорида пеняундириш талаби билдирилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигаасосанқонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Шартноманинг 14.2-бандига кўра,ДХШ битими (молиялаштириш, реконструкция қилиш, модернизациялаштириш, фойдаланиш ва хизмат кўрсатиши) бўйичатарафларнинг ҳар бири олган **** **** ҳолларда,**** ёки кечиктирилган ҳар бир кун учун**** **** қисмининг 0,5 фоизи миқдорида пеня тўлайди, бироқбунда пенянинг умумий суммаси битим бўйича **** **** баҳосининг 50 фоизидан ошиб кетмаслиги лозим.Пеняни тўлаш битим **** бузган тарафни битим бўйича **** **** муддатларини кечиктириб юбориш оқибатида етказилган зарарни қоплашдан озод этмайди. Вазирлик томонидан пеня суммаси **** йилда инвестиция **** **** 1.****,4 млн.сўм ҳисобидан келиб чиқиб,кечиктирилган**** кун учун (01.01.**** йилдан 01.09.**** йилгача)****,7 млн.сўм миқдорида ҳисобланган. Ушбу ҳолатда суд, даъвонинг пеня ундириш **** талабини асосли деб ҳисоблайди. ФК ****-моддасининг биринчи қисмидақарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб бериши кўзда тутилган. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва 5 кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли 4-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини, тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириш тўғрисидаги талабини қисман, яъни****.****.****сўмга қаноатлантиришни,қолган қисмини рад қилишни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни (бундан буён матнда Қонун деб юритилади) билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра,мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда, “г” кичик бандига кўра эса, хўжалик шартномаларини тузиш, ўзгартириш ёки бекор қилиш **** келиб чиқувчи низолар бўйича даъво аризаларидан БҲМнинг 10 баравари миқдорида давлат божитўланиши лозим. Суд,даъвоқисман қаноатлантирилганлигисабаблисуд ****жавобгарнинг зиммасига юклашнива ундандаъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ҳамда 26.****.**** сўм давлат божи ундиришнилозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг ****, ****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвоаризасиқисман қаноатлантирилсин. 6 ДаъвогарЎзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигиҳамда жавобгар“ARK E O TEXTILE LUSTER” масъулияти чекланган жамияти ўртасида**** йил 13 декабрда тузилган давлат-хусусий шериклик (ДХШ) тўғрисидаги DXSH/****-сонли, DXSH/****-сонлива DXSH/****-сонли битимлар бекор қилинсин. Жавобгар“ARK E O TEXTILE LUSTER” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогарЎзбекистон Республикаси Сув хўжалиги вазирлигифойдасига****.****.****сўм пеня,олдиндан тўланган41.****сўм почтаҳамда 26.****.**** сўм давлат божи **** ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро ****си берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****