Решение #2846714 Экономические

****-2501/****5-сонлииқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5йил 17 ноябрь Когонтуманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нинг котиблигида,даъвогар вакили **** (ваколатнома асосида),Когон шаҳар ****ходими ****нинг иштирокида,даъвогар“**** **** ****”масъулияти чекланган жамиятининг жавобгарКогон туман йўллардан фойдаланиш **** давлат муассасасидан74.****.****,64сўм **** фоизи ундириш тўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қўзғатилган ишниўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “**** **** ****” масъулияти чекланган жамияти (бундан буёнматнда даъвогарёки**** деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,Когон туман йўллардан фойдаланиш **** давлат муассасаси (бундан буёнматнда жавобгарёки **** деб юритилади)дан ****.****.****сўм **** фоизиундиришни сўраган. Суднинг**** билан ишга Бухоро вилояти иқтисодиёт ва молия бош бошқармасинизонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган. Суд **** иштирок этган **** вакили даъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб, иш бўйича жавобгар билан келишувга эриша олмаганликларини, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам **** томонидан **** фоизи суммаси тўлаб берилмаганлигини билдириб, даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Суд ******** ва жойи тўғрисида тегишлитарзда хабардор қилинган жавобгар ҳамдаБухоро вилояти иқтисодиёт ва молия бош бошқармаси,вакил иштирокини таъминлашмади.Шу сабабли суд,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****,****-моддаларига асосан ишниуларнинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб,прокурорнингишни қонуний ҳал қилиш ****фикрини эшитиб, қуйидагиларга асосан даъвониқисманқаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишни лозим топади. Даъво аризасида баён этилишича, тарафлар ўртасида**** йил 1 августда ****-сонли битум маҳсулоти етказиб бериш тўғрисида шартнома тузилган, унга кўра **** **** буюртмасига асосан транспорт хизматини ҳамда маҳсулотларни етказиб бериши, ўз навбатида буюртмачитранспорт хизматини ҳамда етказилган маҳсулотни қабул қилиб олиб, **** тўлаш **** олган.Юқоридаги шартномага кўра даъвогар жавобгаргажами ****фактураларга асосан ****.****.**** сўмлик транспорт хизматини ҳамда 2 маҳсулотлар етказиб берилган.Жавобгар олинган маҳсулотлар учун тўловни амалга оширмаган.Натижада қарздорлик ****.****.**** сўмни ташкил этган.Ўзаро тузилган шартноманинг 3.5-бандида харидор олинадиган маҳсулотлар учун тўловни ўзаро келишилган ҳолда олинадиган ҳар бир партия маҳсулот учун олдиндан аванс тўлайди.Харидор олинган маҳсулот учун тўловнинг қолган қисмини 10 **** кунида тўлаб беришига келишилган. Даъвогар****.****.**** сўм қарздорликни ундириш бўйича Пешку туманлараро иқтисодий судига мурожаат қилган.Суднинг**** йил 6 июндаги ****-сонли ҳал қилув қарорига асосанжавобгардан****.****.**** сўм асосий қарз, 20.****.**** сўм пеня,олдиндан тўланган 5.****.**** сўм давлат божи ва 33.**** сўм почта **** ундирилган.Шу тўғрисида **** йил 7 июлда ижро **** берилган, ушбу ижро **** **** ижро бюроси Когон туман бўлимига топширилган, шундан сўнг МИБ жавобгардан қарздорликни қисман ундириб берган, жавобгарнинг бугунги кундаги қарздорлиги ****.****.****,****ни ташкил қилган. **** томонидан жавобгарнинг қарздорлиги ****.****.****,****ига **** йил 7 июлдан **** йил 20 октябрь кунига қадар жами **** кунга **** фоизи ҳисоблаб, ушбу **** фоизи суммаси74.****.****,****ни ташкил қилган (****.****.****,55сўм*14%/****кун*****кун). Даъвогар томонидан ушбу ҳолатлар асос қилиниб, жавобгарданЎзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасига асосанжами****кун учун74.****.****,64сўм миқдорида **** фоизи ундириш талаб қилинмоқда. ИПК 74-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига мувофиқ, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради. Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. ФК ****-моддасининг биринчи қисмида бошқа шахсларнинг пул маблағларини ғайриқонуний ушлаб қолиш, уларни қайтариб беришдан бош тортиш, уларни тўлашни бошқача тарзда кечиктириш ёхуд бошқа шахс ҳисобидан асоссиз олиш ёки жамғариш натижасида улардан фойдаланганлик учун ушбу маблағлар суммасига фоиз тўланиши кераклиги кўрсатилган. Иш бўйича **** ижро бюроси Когон туман бўлимининг судга **** этган **** йил11 ноябрькунидаги№****-сонлиёзма маълумотномасида бўлим иш юритувидаПешкутуманлараро иқтисодий судининг****-сонли ижро **** асосан “Когон туман йўллардан фойдаланиш УК”дан ундирувчи **** фойдасига ****.****.**** сўм қарздорликни ундириш тўғрисидаги ижро ҳужжати мавжуд бўлиб,ижро иши бўйича 17.02.**** йилдаги **** далолатномасига асосан ****.****.**** сўм қарздорлик қолганлиги, ундан сўнг 15.04.**** йилда7.****.****,****, 24.04.**** йилда 2.****.****,****, 06.06.**** йилда 8.****.****,****,15.01.**** йилда 8.****.****,**** ҳамда 12.11.**** йилда ****.**** сўмундирилганлиги, ҳозирда ****.****.**** сўм қолдиқ қарздорлик қолганлиги ёзиб маълум қилинган. 3 ФК ****-моддасининг учинчи қисмида агар сотиб олувчи олди-сотди шартномасига мувофиқ топширилган товар **** ўз **** тўламаса, сотувчи товар **** ва ўзганинг пул маблағларидан фойдаланганлик учун фоизлар тўлашни талаб қилишга ****эканлиги қайд этилган. Ушбу ҳолатда суд, даъво талабини асосли деб ҳисоблайди. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигаасосанқарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарори(бундан буён матнда Пленум қарори деб юритилади)нинг 7бандига асосан ФКнинг ****-моддасида назарда тутилган фоизлар бошқа шахсларнинг пул маблағлари шартномага асосан ёхуд шартномавий муносабатларсиз қабул қилинганлигидан қатъи назар, тўланиши шарт, ушбу қарорнинг 6-бандида назарда тутилган ҳоллар бундан мустасно. Пленум қарорининг11-бандига кўра, агар пул **** **** ёки унинг **** кечиктирганлик учун ФКнинг ****-моддасига мувофиқ белгиланган фоизлар миқдори (ставкаси) пул **** **** кечиктириш оқибатларига очиқдан-очиқ номутаносиб бўлса, суд фоизларнинг қоплаш табиатини ҳисобга олиб, ФКнинг ****-моддасига мос ҳолда, ФКнинг ****-моддасига асосан фоизлар миқдорини (ставкаси) камайтиришга ёки кредиторга уни ундиришни бутунлай рад этишга ****. Пленум қарори 4-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, тўланиши лозим бўлган**** фоизисуммаси кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини, тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборгаолиб,даъво талабиниқисман, яъни38.****.****сўмгақаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши белгиланган. 4 “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон РеспубликасиҚонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд,даъво қисман қаноатлантирилганлигисабабли суд ****жавобгарнинг зиммасига юклашнива ундан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ҳамда1.****.****сўм давлат божи ундиришни лозим топади. Юқоридабаён этилганларга кўра ҳамда ИПКнинг74,****,****,****,****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъво қисман қаноатлантирилсин. ЖавобгарКогон туман йўллардан фойдаланиш **** давлат муассасасидандаъвогар“**** **** ****” масъулияти чекланган жамияти фойдасига38.****.****сўм **** фоизи,олдиндан тўланган41.****сўм почта **** ҳамда1.****.****сўм давлат божиундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамдаижро ****си берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****