Решение #2846834 Экономические

4-13****502/****67-сонли иқтисодий иш Ҳал қилув қарори Ўзбекистон Республикаси номидан Жиззах шахри 2025йил14 ноябрь Жиззах туманларароиқтисодий суди судьясиН.С.****нинг раислигида, судья ёрдамчиси ****ғунбоевнингкотиблигида, даъвогар «Жиззахдонмаҳсулотлари» ****нинг жавобгар"ZAFAROBOD AGROSERVIS LUSTER"фермер хўжалигидан****.****.****сўм асосий қарз ва85.****.**** сўм пеня ундириш тўғрисидагидаъво аризаси бўйича ишни,Жиззах туманларароиқтисодий суди биносида,очиқ суд ****муҳокамасида,даъвогар«Жиззахдонмаҳсулотлари»****вакили****қулов (ишончнома асосида)иштирокида,жавобгарвакили****(рахбар)иштирокидакўриб чиқиб, қуйидагиларни,АНИҚЛАДИ: «Жиззахдонмаҳсулотлари»**** (кейинги ўринларда даъвогар деб юритилади)«ZAFAROBOD AGROSERVIS LUSTER»фермер хўжалиги(кейинги ўринларда жавобгар деб юритилади)га нисбатан Жиззах туманлараро иқтисодий судигадаъво аризаси билан мурожаат қилиб,****йил15августда****-сонли“Ғаллачилик кластери билан”фермер хўжалиги ўртасидабошоқли дон харид қилишбўйичафючерс шартномага асосан****.****.**** сўм асосий қарздорлик мавжудлиги, ушбу ҳолатлар маҳсулот етказиб берилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар орқали ўз тасдиғини топиши, шартноманинг4.2-бандига асосан етказиб берилган маҳсулот бўйича тўлов муддати кечиктирилган кунлар учун ҳисобланган85.****.****сўм пеня ҳисобланганлиги баён этилиб, жавобгардан****.****.**** сўм асосий қарз ва85.****.****сўм пеня ундириб бериш сўралган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили****қуловўз тушунтиришида, даъво аризадаги ваажларни такрорлаб,шартномага асосан маҳсулотлар етказиб берилганлиги ва маҳсулот **** тўланмаганлигини маълум қилиб,даьво аризаниқаноатлантиришни сўради. Суд ****да иштириок етган жавобгар вакили**** ўз тушунтиришида,махсулот нархларисуньий равишда оширилган махсулотнинг нархини билмаган ҳолда олганмиз,ва фактуралар тасдиқлаганмиз, асосий қарздорликни қисман тан олишнилекин комбайн хизмати тўғрисидаги ҳисобфактура нотўғри эканлигинимаьлум қилди. Суд, даъвогарва жавобгарвакилларининг иш бўйича берган кўрсатмасини тинглаб, ишдаги ҳужжатларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, қуйидаги асосларга кўра, даъво талабларини қисман қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Ишдаги ҳужжатлардан ва суд **** муҳокамасидан аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича,«Жиззахдонмаҳсулотлари»****(Сотувчи) ва«ZAFAROBOD AGROSERVIS LUSTER»фермер хўжалиги(Сотиб олувчи) ўртасида****йил15августда****-сонли “Ғаллачилик кластери билан”фермерхўжалиги ўртасида бошоқли дон харид қилишбўйичафючерсшартноматузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, олди-сотди шартномаси бўйича бир тараф (сотувчи) товарни бошқа тараф (сотиб олувчи)га мулк қилиб топшириш ****, сотиб олувчи эса бу товарни қабул қилиш ва унинг учун белгиланган пул суммаси (баҳоси)ни тўлаш **** олади. Тарафлар ўртасида тузилган шартнома шартларига кўра, «Сотувчи» «Сотиб олувчи»га махсулотини (бундан буён матнда - товар деб номланади) “Сотиб олувчига” унинг буюртмалари асосида етказиб бериш, «Сотиб олувчи» эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** ушбу шартномада белгиланган муддатларда тўлаб бериш **** олган. Шартноманинг2.2-бандида шартнома бўйича “Сотиб олувчи” маҳсулотнинг30% олдиндан тўлаши кераклиги, қолган қисмини махсулот олгандан 60 кундан кечиктирмай тўлаб бериш қайд этилган. Сотувчи томонидан Сотиб олувчига электрон ****-фактурага асосан****.****.**** сўмлик маҳсулот топширилган ва Сотиб олувчи томонидан маҳсулотлар қабул қилиб олинган. Сотувчи томонидан ****-фактура орқали харидорга маҳсулот етказиб берилган ва харидор томонидан маҳсулотлар қабул қилиб олинган. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, агар қонун ҳужжатлари ёки олди-сотди шартномасининг шартларидан товар баҳосини муайян муддатда тўлаш **** келиб чиқмаса, сотиб олувчи уни сотувчи ўзига товарни ёки ушбу товарни тасарруф қилиш ҳужжатларини берганидан сўнг кечиктирмасдан тўлаши лозим.Ушбу модданинг иккинчи қисмига кўра, агар олди-сотди шартномасида товар **** бўлиб-бўлиб тўлаш назарда тутилган бўлмаса, сотиб олувчи сотувчига топширилган товарнинг тўлиқ баҳоси миқдорида **** тўлаши лозим. Аниқланишича, жавобгар томонидан шартнома бўйича товарлар қабул қилиб олинган бўлиб, маҳсулотлар учун тўланмаган **** 170.****.**** сўмни ташкил этган ва шу суммага қарздор бўлиб қолган. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддаси учинчи қисмига кўра, агар сотиб олувчи олди-сотди шартномасига мувофиқ топширилган товар **** ўз **** тўламаса, сотувчи товар **** ва ўзганинг пул маблағларидан фойдаланганлик учун фоизлар тўлашни талаб қилишга ****. Мазкур ҳолатда, суд, даъвогарнинг жавобгардан****.****.**** сўм асосий қарзни ундириш тўғрисидаги даъво талабини асосли деб ҳисоблаб, даъвони қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. ФКнинг 11-моддасида фуқаролик ҳуқуқлари неустойка ундириш йўли билан ҳимоя қилиниши белгиланган. ФКнинг ****-моддаси 1-қисмига кўра, башарти, қонунда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** лозим **** **** **** неустойка тўлаш ва зарарни қоплаш қарздорни **** асл ҳолида **** озод қилмайди. Шартноманинг4.2-бандида Товар учун тўловни ўз **** амалга оширмаганлиги учун Сотиб олувчи, Сотувчига кечиктирилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4% миқдорида, аммо шартнома суммасининг 50%дан ошмаган миқдорда пеня тўлаши белгиланган. Шунга кўра, даъвогар«Жиззахдонмаҳсулотлари»****ушбу шартнома шартларидан келиб чиққан ҳолда жавобгар«ZAFAROBOD AGROSERVIS LUSTER»фермер хўжалигидан85.****.000сўм пеня ундиришни сўраган. ФКнинг ****-моддасида, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****, бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек, кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиши кераклиги, суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги кўрсатилган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****.Шу билан бирга, неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Мазкур ҳолатда суд, қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек, кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, жавобгардан ундирилиши талаб қилинган жами85.****.****сўм пенянинг 5.****.****сўм қисмини қаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****моддаси иккинчи қисмига кўра, ҳал қилув қарори ўз фойдасига чиқарилган тарафга иш бўйича қилинган барча суд **** ўрни, гарчи бошқа тараф давлат божини тўлашдан озод этилган бўлса ҳам ушбу бошқа тараф ҳисобидан қопланади.Ушбу модданинг олтинчи қисмига кўра, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонун ҳужжатларида белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим. Бундай ҳолатда, суд иш ҳужжатларини текшириб чиқиб, даъвогар вакилининг тушунтиришларини тинглаб, ишдаги далилларга ҳуқуқий баҳо берган ҳолда, даъвогарнинг даъво талабларини қисман қаноатлантиришни, жавобгар«ZAFAROBOD AGROSERVIS LUSTER»фермер хўжалигидан даъвогар«Жиззахдонмаҳсулотлари»****фойдасига****.****.**** сўм асосий қарз ва5.****.****сўм пеня ундиришни, даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни, суд **** масаласини муҳокама қилиб, жавобгар«ZAFAROBOD AGROSERVIS LUSTER»фермер хўжалигидан даъвогар«Жиззахдонмаҳсулотлари»****фойдасига олдиндан тўланган 41.**** сўм почта ****, Республика бюджетига5.****.**** сўм давлат божиундиришни лозим деб топади. Юқоридагиларга кўра, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****, ****, ****-моддаларига асосланиб суд-, ҚАРОРҚИЛДИ: Даъвогарнинг даъво талаблари қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар«ZAFAROBOD AGROSERVIS LUSTER»фермер хўжалигидан даъвогар«Жиззахдонмаҳсулотлари»****фойдасига****.****.**** сўм асосий қарз ва5.****.****сўм пеняҳамда олдиндан тўланган 41.****сўм почта **** ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Жавобгар«ZAFAROBOD AGROSERVIS LUSTER»фермер хўжалигидан Республика бюджетига 5.****.****сўм давлат божиундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали Жиззах вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой муддат ичида кассация шикояти (протести) бериши мумкин. Судья ****