Реквизиты
Категория Экономические Номер дела 4-1802-2501/6632 Дата решения 14.11.2025 Инстанция Первая инстанция Тип документа Суд Каршинский межрайонный экономический суд Судья ESHMIRZAYEV ZOXIDJON MUXAMMADIYEVICH Язык
Стороны
Истец / Обвинение Кашкадарё вилояти кишлок хужалиги бошкармаси Ответчик / Подсудимый Su r v J ngir
Source ID eb60f9cc-3f3f-483d-97ca-32e776f81a99 Claim ID PDF Hash 08947622f1a09056... Загружено 10.04.2026 17:06 PDF
Ссылки на нормативные акты 9
Ссылка Название акта Статья Часть Тип
Узбекистан Республикаси Конституцияси 68-моддаси Узбекистан Республикаси Конституцияси 68 law
Кишлок хужалигига мулжалланган ерлар ушбу Кодекснинг 43-моддаси Кишлок хужалигига мулжалланган ерлар ушбу Кодекс 43 code_article
Ушбу кодекснинг 9-моддаси Ушбу кодекс 9 code_article
фойдаланишда ёки ижарада булган кишлок хужалигига мулжалланган ерларни ер фондин… фойдаланишда ёки ижарада булган кишлок хужалигига мулжалланган ерларни ер фондининг бошка тоифасига утказиш мазкур ер участкаларига булган хукуклар ушбу Кодекс 36 code_article
Узбекистон Республикаси Фукаролик кодексининг 333-моддаси Узбекистон Республикаси Фукаролик кодекси 333 code_article
ИПКнинг 74-моддаси ИПКнинг 74 law
ИПКнинг 68-моддаси ИПКнинг 68 law
ИПК 118-моддаси ИПК 118 law
Даъвогарнинг даъво талаблари асосли деб топилганлиги сабабли ИПКнинг 118-моддаси Даъвогарнинг даъво талаблари асосли деб топилганлиги сабабли ИПК 118 law
Текст решения Оригинал (узб.)
4-1802-2501/6632-сонли иш ШАХРИСАБЗ ТУМАНЛАРАРО ЩТИСОДИЙ СУДИНИНГ УЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ХДЛ КИЛУВ КАРОРИ Шахрисабз шахри 2025 йил 14 ноябрь Шахрисабз туманлараро иктисодий судининг судьяси З.Эшмирзаевнинг раислигида, Ф.Муртазаевнинг суд мажлиси котиблигида, даъвогар Кашкадарё вилояти кишлок хужалиги бошкармаси вакиллари А.Исмоилов, Т.Нормуминов (2025 йил 18 июлдаги 02-02/6037-сонли ишончнома асосида), Узбекистан Республикаси Кишлок хужалиги вазирлиги вакиллари В.Боратов, С.Астонов (2025 йил 2 сентябрдаги 01/24-3/2-05/5722- сонли ишончнома асосида), М.Аъзамов (2025 йил 2 июлдаги 01/12-05/4133- сонли) ишончнома асосида, жавобгар “Su r v J ngir” хусусий корхонаси рахбари Ж.Суяров, вакили С.Хушев (2025 йил 3 ноябрдаги 104-сонли ордер асосида), Шахрисабз туман прокурори ёрдамчиси З.Зиёдов, низонинг предметига нисбатан мустакил талаблар билан арз килмайдиган учинчи шахс Шахрисабз тумани хокимлиги вакили Т.Поёнов (ишочномасиз), Давлат кадастрлар палатаси Кашкадарё вилояти бошкармаси вакили Н.Йулдошев (2025 йил 27 октябрдаги 02-04/10036-сонли ишончнома асосида), Кашкадарё вилояти Курилиш ва уйжой коммунал хужалиги бошкармаси вакили З.Бердиев (ишончномасиз) иштирокида, даъвогар Кашкадарё вилояти кишлок хужалиги бошкармасининг жавобгар “Su r v J ngir” хусусий корхонасидан 411 628 773 сум кишлок хужалиги ишлаб чикариш нобудгарчилигини ундириш тугрисидаги даъво аризаси буйича кузгатилган иктисодий ишни суднинг маъмурий биносида, видеконференцалока режимидаги очик суд мажлисида куриб чикиб, куйидагиларни аниклади: Даъвогар Кашкадарё вилояти кишлок хужалиги бошкармаси (бундан буён матнда даъвогар ва/ёки бошкарма деб юритилади) Шахрисабз туманлараро иктисодий судига жавобгар “Su r v J ngir” масъулияти чекланган жамиятига нисбатан даъво ариза билан мурожаат килиб, ундан 411 628 773 сум кишлок хужалиги ишлаб чикариттт нобудгарчилигини ундиришни сураган. Даъвогар ёзма тушунтириши ва аввалги суд мажлисида берган тушунтиришида иш буйича “Su r v J ngir” хусусий корхонаси (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) жавобгар эканлигини, бирок даъво аризасида унинг хукукий шакли хатолик туфайли “масъулияти чекланган жамияти” сифатида курсатилганлигин маълум килган. Суднинг ажрими билан ишга Давлат кадастрлар агентлиги Кашкадарё вилояти бошкармаси, Давлат кадастрлар палатаси Кашкадарё вилояти бошкармаси, Шахрисабз туман хокимлиги, Узбекистон Республикаси Давлат активларини бошкариш агентлиги Кашкадарё вилояти худудий бошкармаси, “Электрон-онлайн аукционларни ташкил этиш” АЖ, “Уздаверлойиха” давлат илмий лойихалаш институти “Кашвилерлойиха” Кашкадарё вилоят булинмаси хамда Кашкадарё вилояти курилиш ва уй-жой коммунал хужалиги бошкармаси ва Шахрисабз туман курилиш булими низонинг предметига нисбатан мустакил талаблар билан арз килмайдиган учинчи шахс сифатида жалб килинган. Суд мухокамасининг вакти ва жойи хакида тегишли тарзда хабардор килинган низонинг предметига нисбатан мустакил талаблар билан арз килмайдиган учинчи шахс Давлат кадастрлар агентлиги Кашкадарё вилояти бошкармаси, Узбекистон Республикаси Давлат активларини бошкариш агентлиги Кашкадарё вилояти худудий бошкармаси, “Электрон-онлайн аукционларни ташкил этиш” АЖ, “Уздаверлойиха” давлат илмий лойихалаш институти “Кашвилерлойиха” Кашкадарё вилоят булинмаси суд мажлисида уз вакиллари иштирокини таъминламади. Шу сабабли суд Узбекистон Республикаси Иктисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг 128, 170моддаларига асосан ишни уларнинг иштирокисиз куриб чикишни лозим топди. Суд мажлисида иштирок этган даъвогар вакиллари даъво аризаси юзасидан ёзма ва огзаки тушунтириш такдим килиб, даъво аризаси юзасидан жавобгар томонидан туланиши лозим булган 411 628 773 сум кишлок хужалиги ишлаб чикариш нобудгарчилиги (компенсация) урнини коплаш хакидаги эканлигини инобатга олиб, 411 628 773 сумни жавобгардан даъвогарга давлат бюджетига туланиши лозим булган кишлок хужалиги нобудгарчиликларини урнини коплаш буйича маблаг (компенсация тулови) сифатида ундиришни сураб, даъвони куллаб-кувватлаган холда даъвони каноатлантиришни суради. Суд мажлисида иштирок этган жавобгар рахбари судга Узбекистон Республикаси Президенти хузуридаги Тадбиркорлик субъектларининг хукукдари ва конуний манфаатларини химоя килиш буйича вакилини иш буйича ёзма тушунтиришини такдим килиб, шунингдек ер аукционга куйилган вактда кишлок хужалиги нобудгарчиликларини урнини коплаш буйича жавобгар мажбурият олмаганлигини, амалдаги конунчилик хужжатларига даъвогарнинг даъвоси асоссиз эканлигини маъум килиб, даъвони каноатлантиришни рад этишни суради. Суд мажлисида иштирок этган жавобгар вакили ушбу низо буйича даъвогарда судга даъво аризаси билан мурожаат килиш хукуки мавжуд эмаслигини, яъни даъвогар була олмаслигини, факат хокимлик даъвогар була олишини, даъвогар судга давлат божи туламасдан мурожаат килганлигини, жавобгар ер аукционга куйилган вактда кишлок хужалиги нобудгарчиликларини урнини коплаш буйича мажбурият олмаганлигини, кичик саноат зонасидаги ушбу ер участкаси Узбекистон Республикаси Президентнинг карорига асосан ажратилганлигини, мазкур холатда 2 даъвогарнинг даъвоси асоссиз эканлигини маълум килиб, даъвони каноатлантиришни рад этишни суради. Суд мажлисида иштирок этган Шахрисабз туман прокурори ёрдамчиси даъвони рад этишни суради. Суд мажлисида иштирок этган Шахрисабз тумани хокимлиги вакили иш хужжатларига кура даъво асоссиз эканлиги сабабли даъвони рад этишни суради. Суд мажлисида иштирок этган низонинг предметига нисбатан мустакил талаблар билан арз килмайдиган учинчи шахс Давлат кадастрлар палатаси Кашкадарё вилояти бошкармаси вакили иш буйича тегишли суд хужжати кабул килишни судга хавола килишини маълум килди. Суд мажлисида иштирок этган низонинг предметига нисбатан мустакил талаблар билан арз килмайдиган учинчи шахс Кашкадарё вилояти Курилиш ва уй-жой коммунал хужалиги бошкармаси вакили иш буйича тегишли суд хужжати кабул килишни судга хавола килишини маълум килди. Суд, ишдаги мавжуд ва суд мухокамаси жараёнида такдим этилган хужжатларни урганиб чикиб, ишда иштирок этувчи шахслар вакилларининг тушунтиришини тинглаб, куйидаги асосларга кура даъвогарнинг даъвосини каноатлантиришни лозим топади. Узбекистан Республикаси Конституцияси 68-моддасига кура, ер, ер ости бойликлари, сув, усимлик ва хайвонот дунёси хамда бошка табиий ресурслар умуммиллий бойликдир, улардан окилона фойдаланиш зарур ва улар давлат мухофазасидадир. Ер конунда назарда тутилган хамда ундан окилона фойдаланишни ва уни умуммиллий бойлик сифатида мухофаза килишни таъминловчи шартлар асосида ва тартибда хусусий мулк булиши мумкин. Узбекистан Республикасининг Ер кодекси (бундан буён матнда ЕК деб юритилади) 8-моддасига кура, Узбекистан Республикасида ер фонди ерлардан фойдаланишнинг белгиланган асосий максадига кура куйидаги тоифаларга булинади: 1) кишлок хужалигига мулжалланган ерлар — кишлок хужалиги эхтиёжлари учун берилган ёки ана шу максадга мулжалланган ерлар. Кишлок хужалигига мулжалланган ерлар ушбу Кодекснинг 43-моддасига мувофик турларга булинади; 2) ахоли пунктларининг (шахарлар, посёлкалар ва кишлок ахоли пунктларининг) ерлари - шахарлар ва посёлкалар, шунингдек кишлок ахоли пунктлари чегараси доирасидаги ерлар; 3) саноат, транспорт, алока, мудофаа ва бошка максадларга мулжалланган ерлар - курсатилган максадларда фойдаланиш учун юридик шахсларга берилган ерлар; 4) табиатни мухофаза килиш, согломлаштириш ва рекреация максадларига мулжалланган ерлар - мухофаза этиладиган табиий худудлар эгаллаган, устувор экологик, илмий, маданий, эстетик, рекреация ва санитария-согломлаштириш ахамиятига молик ерлар; 3 5) тарихий-маданий ахамиятга молик ерлар - моддий маданий мерос объектлари жойлашган ерлар; 6) урмон фонди ерлари - урмон билан копланган, шунингдек урмон билан копланмаган булса хам, урмон хужалиги эхтиёжлари учун берилган ерлар; 7) сув фонди ерлари - сув объектлари, сув хужалиги иншоотлари эгаллаган ерлар ва сув объектларининг киргокдари буйлаб ажратилган минтакадаги ерлар; 8) захира ерлар. Ушбу кодекснинг 9-моддасига кура, ерлар асосий фойдаланиш максадига караб ер фонди тоифаларига булинади. Ерлардан асосий фойдаланиш максади - ерлардан ер-кадастр хужжатларида акс эттириладиган аник максадларни кузлаб фойдаланишнинг конунчиликда белгиланган тартиби ва шартларидир. Ерлардан асосий фойдаланиш максади ер участкаларидан рухсат этилган фойдаланишнинг асосий турларини белгилаш йули билан аниклаштирилади. Ер участкаларининг хукукий режими уларнинг ер фондининг муайян тоифасига мансублигидан ва рухсат этилган фойдаланишнинг асосий туридан келиб чиккан холда белгиланади. Ерларни ер фондининг бир тоифасидан бошкасига утказиш ерлардан асосий фойдаланиш максади узгарган такдирда амалга оширилади. Ерларни ер фонди тоифаларига булиш ва бир тоифадан бошкасига утказиш вилоятлар хамда Тошкент шахар хокимлари томонидан амалга оширилади, бундан кишлок хужалигига мулжалланган ерларни ер фондининг бошка тоифасига утказиш мустасно. Сугорилмайдиган ерларни кишлок хужалигига мулжалланган ерлар тоифасидан ер фондининг бошка тоифасига утказиш ушбу модда олтинчи кисмининг талабларини инобатга олган холда Узбекистан Республикаси Вазирлар Махкамаси томонидан амалга оширилади, сугориладиган ерларни кишлок хужалигига мулжалланган ерлар тоифасидан ер фондининг бошка тоифасига ёки сугорилмайдиган ерларга утказиш эса ушбу Кодекснинг 441моддасида белгиланган тартибда амалга оширилади. Эгаликда, фойдаланишда ёки ижарада булган кишлок хужалигига мулжалланган ерларни ер фондининг бошка тоифасига утказиш мазкур ер участкаларига булган хукуклар ушбу Кодекснинг 36-моддасида белгиланган тартибда бекор килинганидан кейин ва улар такроран берилгунига (реализация килингунига) кадар амалга оширилади, бундан узбошимчалик билан эгаллаб олинган ер участкаларига хамда уларда курилган бинолар ва иншоотларга булган хукуклар конунда белгиланган тартибда эътироф этилган ерларни ер фондининг бошка тоифасига утказиш холлари мустасно. Ер фондининг тоифаси ер участкаларини бериш (реализация килиш) тугрисидаги хужжатларда, ер участкаларига булган хукукларнинг бошка шахсга утишини белгиловчи хужжатларда хамда давлат ер кадастри 4 хужжатларида, шунингдек Кучмас мулк объектларига булган хукукларнинг давлат реестридан электрон кучирмаларда курсатилади. Ердарни бир тоифадан бошкасига утказишнинг белгиланган тартибини бузиш бундай утказиш фактларини гайриконуний деб ва улар асосида тузилган ер участкаларига доир битимларни хакикий эмас деб топишга, шунингдек ер участкаларига булган хукукларни давлат руйхатига олишни рад этишга асос булади. Кашкадарё вилоятида тадбиркорликни куллаб-кувватлаш, буш турган давлат активлари, мавжуд табиий ресурслар захиралари, кишлок хужалигига мулжалланган ерлар тоифасидаги ер майдонлари ва сув ресурсларидан самарали фойдаланиш хамда инвестицияларни жалб килиш хисобига кушилган киймат занжирини яратиш, янги иш уринларини ташкил этиш ва ахоли даромадларини ошириш максадида Узбекистон Республикаси Президенти томонидан 2023 йил 3 февралда “2023-2025 йилларда Кашкадарё вилоятини комплекс ижтимоий-иктисодий ривожлантириш ва ахоли турмуш даражасини янада яхшилашга доир кушимча чора-тадбирлар тугрисида”ги ПК-44-сонли карори (бундан буён матнда карор деб юритилади)и кабул килинган. Мазкур карорнинг 7 ва 8-бандига кура, Вазирлар Махкамаси, Кашкадарё вилояти хокимлиги, Кишлок хужалиги вазирлиги, Инвестициялар, саноат ва савдо вазирлигининг Кашкадарё вилояти туманларида кичик саноат зоналари, савдо ва маиший хизмат курсатиш мажмуалари ва бошка саноат объектларини барпо этиш максадида 8-иловага мувофик жами 206,0 гектар, шундан 32,1 гектар кишлок хужалигида фойдаланилмаётган сугориладиган ерларни кишлок хужалигига мулжалланган ерлар тоифасидан саноат, транспорт, алока, мудофаа ва бошка максадларга мулжалланган ерлар тоифасига утказиш тугрисидаги таклифи маъкулланган ва Кадастр агентлиги Кишлок хужалиги вазирлиги билан биргаликда мазкур карорга 8-иловада белгиланган ер участкаларининг ер фонди тоифаси узгартирилиши муносабати билан ер ресурсларининг холати тугрисидаги миллий хисоботга тегишли узгартиришлар киритиши белгиланган. ЕКнинг 441моддасига кура, сугориладиган ерлар махсус мухофаза килиниши лозим. Ушбу ерларни ер фондининг бошка тоифасига ёки сугорилмайдиган ерларга утказиш алохида холларда, тупрок-мелиоратив ва иктисодий шароитлар, ерларнинг сув билан таъминланганлиги даражаси, шунингдек сув ресурсларининг мавжудлиги хамда уларга доир лимитлар хисобга олинган холда, Узбекистон Республикаси Кишлок хужалиги вазирлигининг, Узбекистон Республикаси Сув хужалиги вазирлигининг хамда Узбекистон Республикаси Иктисодиёт ва молия вазирлиги хузуридаги Кадастр агентлигининг хулосаларига мувофик Узбекистон Республикаси Президентининг фармойиши билан амалга оширилади. Карорнинг 8-иловасига кура, Шахрисабз тумани, Шаматон МФЙ худудидаги 29к-даги 0,551 га ер фонди тоифаси кишлок хужалигига 5 мулжалланган ерлар тоифасидан саноат, транспорт, алока, мудофаа ва бошка максадларга мулжалланган ерлар тоифасига узгартирилган. Карор талабларига кура, кишлок хужалигида фойдаланилмаётган сугориладиган ерларни кишлок хужалигига мулжалланган ерлар тоифасидан саноат, транспорт, алока, мудофаа ва бошка максадларга мулжалланган ерлар тоифасига утказилган ер майдонлари аукцион савдога чикарилиши белгиланган. Иш хужжатлари ва аникланган холатларга кура, “Электрон-онлайн аукционларни ташкил этиш маркази” ДУКнинг 2023 йил 31 июлдаги “Электрон-онлайн аукцион натижалари тугрисида”ги YU-122-956598-сонли баённомасига асосан лот раками: 6199824 булган Кашкадарё вилояти, Шахрисабз тумани, Шаматон МФЙ худудидаги 29к даги 0,1102 га ер майдонида “МДФ эшик ромларини ишлаб чикариш цехи” учун, “Электрононлайн аукционларни ташкил этиш маркази” ДУКнинг 2023 йил 31 июлдаги “Электрон-онлайн аукцион натижалари тугрисида”ги YU-122956599-сонли баённомасига асосан лот раками: 6169759 булган Кашкадарё вилояти, Шахрисабз тумани, Шаматон МФЙ худудидаги 29к даги 0,1102 га ер майдонида “Курилиш моллари, ёгочни кайта ишлаш цехи” учун, “Электрононлайн аукционларни ташкил этиш маркази” ДУКнинг 2023 йил 31 июлдаги “Электрон-онлайн аукцион натижалари тугрисида”ги YU-122956600-сонли баённомасига асосан лот раками: 6169755 булган Кашкадарё вилояти, Шахрисабз тумани, Шаматон МФЙ, худудидаги 29к даги 0,1102 га ер майдонида “Курилиш моллари, ёгочни кайта ишлаш цехи” учун, “Электрононлайн аукционларни ташкил этиш маркази” ДУКнинг 2023 йил 31 июлдаги “Электрон-онлайн аукцион натижалари тугрисида”ги YU-122956601-сонли баённомасига асосан лот раками: 6169756 булган Кашкадарё вилояти, Шахрисабз тумани, Шаматон МФЙ, худудидаги 29к даги 0,1102 га ер майдонида “Курилиш моллари, ёгочни кайта ишлаш цехи” учун ва “Электрон-онлайн аукционларни ташкил этиш маркази” ДУКнинг 2023 йил 31 июлдаги “Электрон-онлайн аукцион натижалари тугрисида”ги YU-122956602-сонли баённомасига асосан лот раками: 6169758 булган Кашкадарё вилояти, Шахрисабз тумани, Шаматон МФЙ, худудидаги 29к даги 0,1102 га ер майдонида “Темир пайвандлаш цехи” учун сотиб олган. Карорнинг 9-бандига кура, ер участкаларининг ер фонди тоифаси узгартирилиши натижасида кишлок хужалиги ва урмон хужалиги ишлаб чикариши нобудгарчиликларининг урни белгиланган тартибда копланишини белгиланган. Узбекистан Республикаси Вазирлар Махкамасининг 2011 йил 25 майдаги “Шахарсозлик фаолиятини амалга ошириш хамда кишлок хужалигига оид булмаган бошка эхтиёжлар учун ер участкалари бериш тартибини такомиллаштириш чора-тадбирлари тугрисида”ги 146-сонли Карори билан тасдикданган “Ер участкалари эгалари, фойдаланувчилари, ижарачилари ва мулкдорларига етказилган зарарлар, кишлок хужалиги ва урмон хужалиги ишлаб чикариши нобудгарчиликларига, шунингдек, ерларнинг кишлок хужалиги муомаласидан чикишига сабаб булган холларда 6 етказилган зарар урнини коплаш тартиби тугрисида”ги Низом (бундан буён матнда Низом деб юритилади) нинг 17 ва 18-бандига кура, кишлок хужалиги ва урмон хужалиги ишлаб чикариши нобудгарчиликларининг урнини ер участкалари эгалари, фойдаланувчилари, ижарачилари ва мулкдорларининг зарарларини коплашдан ташкари янги ерларни узлаштириш ёки мавжуд ерларнинг махсулдорлигини ошириш учун мелиорация ва агромелиорация тадбирларини амалга ошириш йули билан кишлок хужалиги ерлари ва урмонзорлар ишлаб чикариш фаолиятидан чикарилиши муносабати билан тармокда ишлаб чикарилмайдиган кишлок хужалиги ва урмон хужалиги махсулотлари ишлаб чикаришни тиклаш максадида копланади. Олинмаган махсулотни тиклаш буйича давр сифатида турт йил кабул килинади, шу давр ичида янги ерларни узлаштириш ёки мавжуд сугориладиган ерларни мелиоратив жихатдан яхшилаш учун ер участкаси танланиши, лойихалаштириш, курилиш ва мелиорация ишлари, шунингдек агромелиорация тадбирлари амалга оширилиши керак. Кишлок хужалиги ва урмон хужалиги ишлаб чикариши нобудгарчиликлари куйидаги холларда аникланади ва копланади: кишлок хужалиги ва урмон ерлари, шу жумладан, дехкон ва хужалигини юритиш учун жисмоний шахсларга берилган ер участкаларидаги кишлок хужалиги ерларини олиб куйиш, хак тулаб олиш ёки вактинча эгаллаб туриш хамда уларни кишлок ва урмон хужалигини юритиш билан боглик булмаган ёки кишлок ва урмон хужалигини юритиш билан боглик булган, лекин сугориладиган кишлок хужалиги ва урмон ерларининг оборотдан чикариб юборилишига олиб келадиган максадлар учун бериш; курилаётган сув омборлари, сув таъминоти манбалари, курортлар, магистрал каналлар ва коллекторлар, йуллар, кувурлар, электр энергияси узатиш ва алока линиялари, шунингдек, бошка объектлар атрофидаги мухофаза килинадиган табиий худудлар, куриклаш, санитария ва химоя зоналари чегараларини белгилаган, кишлок хужалиги ва урмон ерларини оборотдан чикарган ёки уларни камрок кийматли ерга утказган холда ер участкалари эгалари, фойдаланувчилари, ижарачилари ва мулкдорларининг хукукдарини чеклаш; юридик ва жисмоний шахслар фаолиятининг таъсири натижасида ер сифатининг ёмонлашиши. Кишлок хужалиги ва урмон хужалиги ишлаб чикариши нобудгарчиликларининг урни ер участкалари куйидагилар учун олиб куйилган холатларда копланмайди: якка тартибдаги ва куп квартирали уйлар куриш ва уларга хизмат курсатиш; дафн этиш жойларини ташкил килиш, давлат (мактабгача, умумий урта, урта махсус, касб-хунар) таълим ва даволаш муассасалари, болалар уйлари, “Мехрибонлик” уйлари, Ижтимоий куллаб-кувватлаш маркази ва “Мурувват” уйлари курилиши учун; сув хужалиги учун мелиорация объектлари ва гидротехника иншоотлари куриш; 7 мухофаза килинадиган табиий худудлар барпо этиш; ер каъри участкаларида геологик кидирув ишларини амалга ошириш; мудофаа эхтиёжлари; Узбекистон Республикаси Давлат чегарасини жихозлаш эхтиёжлари. ^онунчилик хужжатлари ва Узбекистон Республикаси Вазирлар Махкамасининг карорлари билан юридик ва жисмоний шахслар кишлок хужалиги ва урмон хужалиги ишлаб чикариши нобудгарчиликларини коплашдан озод килинадиган бошка холатлар хам белгиланиши мумкин. Ер фонди тоифаси узгартирилган ва электрон-онлайн аукцион савдосида жавобгар томонидан сотиб олинган ер майдонини нобудгарчилиги “Уздаверлойиха” Давлат илмий-лойихалаш институти “Кашвилерлойиха” Кашкадарё вилоят булими томонидан Низом талаблари асосида хисоб китоб килинган ва нобудгарчилик микдори 411 628 773 сумни ташкил килиши аникланган. Даъвогарнинг 411 628 773 сум нобудгарчилик микдорини тулаш юзасидан юборилган талабномаси жавобгар томонидан окибатсиз колдирилган. Шу муносабат билан даъвогар Низомнинг 22-бандидан келиб чиккан холда жавобгардан ер фонди тоифаси узгартирилган ва электрон-онлайн аукцион савдосидан сотиб олган ер участкаси буйича юзага келган ва хисобланган 411 628 773 сум нобудгарчиликларини урнини коплаш буйича маблагни ундиришни сураган. Иш хужжатлари билан жавобгарнинг 411 628 773 сум кцшлок хужалиги ишлаб чикариш нобудгарчиликларини урнини коплаш буйича маблаг (компенсация тулови)ни копламаганлиги аникданди. Узбекистон Республикаси Фукаролик кодексининг 333-моддасига мувофик карздор айби булган такдирда мажбуриятни бажармаганлиги ёки лозим даражада бажармаганлиги учун, агар конун хужжатларида ёки шартномада бошкача тартиб белгиланган булмаса, жавоб беради. ИПКнинг 74-моддасига кура, суд далилларга ишнинг барча холатларини жамлаб, уларни суд мажлисида конунга амал килган холда хар томонлама, тулик ва холис куриб чикишга асосланган уз ички ишончи буйича бахо беради. Х,ар бир далил ишга алокадорлиги, макбуллиги ва ишончлилиги нуктаи назаридан, далилларнинг йигиндиси эса, етарлилиги нуктаи назаридан бахоланиши лозим. Агар текшириш натижасида далилнинг хакикатга тугри келиши аникланса, у ишончли деб тан олинади. ИПКнинг 68-моддаси биринчи кцсмига асосан ишда иштирок этувчи хар бир шахс уз талаблари ва эътирозларига асос кцлиб келтираётган холатларни исботлаши керак. Иш буйича тупланган хужжатлар хамда ишда иштирок этувчи шахслар вакилларининг тушунтиришлари билан даъво асосли эканлиги аникланди. Юкорида кайд этилган асосларга кура, суд даъвогарнинг жавобгар хисобидан 411 628 773 сум кдшлок хужалиги ишлаб чикариш нобудгарчиликларини урнини коплаш буйича маблаг (компенсация тулови)ни ундириш талаби ишдаги мавжуд инкор этиб булмайдиган 8 далиллар билан уз тасдигини топиши муносабати билан асосли деб хисоблаб, даъвогарнинг даъво аризасини каноатлантиришни лозим топади. “Давлат божи тугрисида”ги Узбекистон Республикаси ^онунига илова сифатида тасдикдаган Давлат божи ставкаларининг микдорига кура, иктисодий судларга бериладиган мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво бахосининг 2 фоизи микдорида, бирок БХМнинг 1 бараваридан кам булмаган микдорда давлат божи ундирилиши белгиланган. Узбекистон Республикаси Президентининг 2025 йил 2 июндаги “Иттт хаки, пенсиялар ва нафакалар микдорини ошириш тугрисида”ги ПФ-91-сон Фармони 3-бандига асосан, 2025 йил 1 августдан бошлаб базавий хисоблаш микдори - 412 000 сум этиб белгиланди. ИПК 118-моддасининг биринчи кисмига мувофик суд харажатлари ишда иштирок этувчи шахсларнинг каноатлантирилган даъво талаблари микдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Даъвогарнинг даъво талаблари асосли деб топилганлиги сабабли ИПКнинг 118-моддаси ва “Давлат божи тугрисида”ги Узбекистон Республикаси ^онунига асосан 411 628 773 сум карздорлик буйича (411 628 773 х 2%=8 232 575,46) 8 232 575,46 сум давлат божи ва даъвогар томонидан олдиндан тулаб чикцлган 41 200 сум почта харажатлари ва ишни видеконференцалока режимида куриш билан боглик харажат 103 000 сумни жавобгар зиммасига юклашни лозим топади Юкоридагиларга асосан хамда Узбекистон Республикасининг Иктисодий процессуал кодекси 66, 68, 118, 127, 128, 170, 176-180, 186моддаларини куллаб, суд Кароркилди: Даъво тулик каноатлантирилсин. “Su r v J ngir” хусусий корхонаси хисобидан Кдшкадарё вилояти кишлок хужалиги бошкармасига давлат бюджетига туланиши лозим булган 411 628 773 сум кцшлок хужалиги ишлаб чикариш нобудгарчиликларини урнини коплаш буйича маблаг (компенсация тулови) ва 41 200 сум почта харажатлари ундирилсин. “Su r v J ngir” хусусий корхонаси хисобидан республика бюджетига 8 232 575,46 сум давлат божи ундирилсин. “Su r v J ngir” хусусий корхонасидан Узбекистон Республикаси Олий суди депозит хцсобварагига ишни видеконференцалока режимида куриш билан боглик 103 000 сум харажат ундирилсин. ^ал килув карори конуний кучга киргач, ижро варакаси берилсин. ^ал килув карори устидан у кабул килинган кундан эътиборан бир ойлик муддатда шу суд оркали _ Кашкадарё вилоят судига апелляция тартибида ёки конуний куч v lL J ВВДИл л я ц и я тартибида курилмаган хал рган кундан эътиборан олти ой килув карори устидан у (отест келтириш) мумкин. ичида кассация тартибда Раислик килувчи, ^ В З.Эшмирзаев 1 9