Решение #2846986 economic_new

****1/****-сонлииқтисодий иш судья:А.Туракулов ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Боғот тумани ****5йил14 ноябрь Боғоттуманлараро иқтисодий суди, судьяА.Туракуловраислигида,судья ёрдамчиси****нинг котиблигида,даъвогар вакили **** (адвокат) (**** йил 09 октябрдаги адвокатлик ордериасосида), вакили **** (**** йил 01 ноябрдаги 3-сонли ишончнома асосида), жавобгар вакиллар иштирокисиз,даъвогар«*** ***»оилавий ****сининг жавобгар«***» масъулияти чекланган жамиятидан ************ сўмасосий қарз,**** сўм пеня ва адвокат хизмати учун тўланган **** сўмзарарундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишниБоғоттуманлараро иқтисодий судининг биносида бўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: «*** ***» оилавий **** (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) Боғоттуманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, «***» масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади)дан************сўм асосий қарз, **** сўм пеня ва адвокат хизмати учун тўланган **** сўм зарар ундиришни сўраган. Суд муҳокамасида иштирок этган даъвогар вакиллари даъво аризасини қўллаб-қувватлаб, уни тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Бугунги суд **** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисидажавобгарқонунда белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлсада, унинг вакили иштирок этмади, даъво ариза юзасидан фикр билдирмади. Бундай ҳолда суд ишни Ўзбекистон Республикаси иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****-моддасига асосанжавобгарвакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Суд,ишдаги ҳужжатларниўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўрадаъво талабинингқисманқаноатлантиришнилозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг 8 ва ****моддаларига асосан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Иш ҳужжатларидан аниқланган ҳолатларга кўра,«*** ***» оилавий **** ва жавобгар«***» масъулияти чекланган жамияти ўртасида“Мехмонхона ва бошқа сайёхлик хизматлари кўрсатиш тўғриси”да**** йил 19 декабрь куни****-сонлишартноматузилган. Мазкур шартномабўйича даъвогар томонидан жавобгарга **** йил январь ойидан**** йил декабрь ойига қадар жами ****,****лик хизматлар кўрсатилган ва бу **** қонунда белгилангантартибда электронҳисобфакутуралар расмийлаштирилган. Шартноманинг 3.3-бандига кўракўрсатилган хизматлар учун якуанийҳисоб-китоблар “Ижрочи”нингҳисоб-фактураси “Буюртмачи”га **** қилинганидан кейин 5 (беш) кун давомида амалга оширилиши қайд қилинган. Лекин, шартнома талабларининг даъвогар томонидан ****, хизматлар кўрсатилган бўлсада, аммо жавобгар жамият томонидан сўнги ҳисобкитоблар 01.12.**** йилга қадар тўлик ҳисоб-китоблар тўлиқ амалга оширилиши лозим бўлсада,**** **** томонидан кўрсатилган хизматлар учун жамият томонидан тўловлар тўлиқ амалга оширилмасдан кеплинган. Бироқ,жавобгар томониданкўрсатилган хизматларучун тўловларамалга оширилмаган ва натижада жавобгарнинг даъвогар олдида ************сўм қарздорлиги вужудга келган. Даъвогар томонидан жавобгарга қарз суммасини тўлаши юзасидан юборилган талабнома натижасиз қолдирилган. Шундан кейин, даъвогар судга юқоридаги талаблар билан мурожаат қилган. Ваҳоланки, ФКнинг ****-моддасида, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги, ****-моддасида эса қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, жавоб бериши белгиланган. Мазкур қарздорлик суммаси электрон ****-фактурава20.08.**** йилдагитарафлар ўртасида имзоланган№1сонлисолиштиришдалолатномасибилан ўз тасдиғини топди. Бундай ҳолатда суд даъвогарнинг талабини асосли деб ҳисоблаб, униқаноатлантиришнилозим топди. Шунингдек,жавобгаршартномада белгиланганқарздорликни ўз **** яъни 01.12.**** йилдан 10.10.**** йилгача бўлган муддат **** (уч юз ўн беш) кунга кечиктирганлиги учун (*****0,1%***** кун=**** сўм), лекин пеня миқдорини кечиктирилган тўловни 20% яъни****сўм миқдорида ундиришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодексининг ****, ****-моддасига кўра, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади.Неустойка тўғрисидаги келишув ёзма шаклда тузилиши керак. Мазкур ҳолатда, жавобгар томонидан тўловлар ўз **** амалга оширилмаганлиги сабабли, суд даъво талабининг пеня ундириш қисмини асосли деб ҳисоблайди. Бироқ, суд Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида келтирилган тушунтиришларни инобатга олиб ҳамда ФКнинг ****-моддасига мувофиқ **** иштирок қилувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, қарздор томонидан **** ****, пеня ундирилиши жавобгарнинг мулкий аҳволига таъсир қилиш **** эътиборга олиб, талаб қилинган пеняни****сўмга қаноатлантиришни, қолган қисмини эса қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Шунингдек, даъвогардаъво талабларидаадвокат хизмати учун тўланган5**** сўм зарарни ундиришни сўраган. ФКнинг 14-моддасига кўра, агар қонун ёки шартномада зарарни камроқ миқдорда тўлаш назарда тутилмаган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс ўзига етказилган зарарнинг тўла қопланишини талаб қилиши мумкин. Зарар деганда, ҳуқуқи бузилган шахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган ****, унинг мол-мулки йўқолиши ёки шикастланиши (**** зарар), шунингдек бу шахс ўз ҳуқуқлари бузилмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари (бой берилган фойда) тушунилади. Агар ҳуқуқни бузган шахс бунинг натижасида даромад олган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс бошқа зарар билан бир қаторда бой берилган фойда бундай даромаддан кам бўлмаган миқдорда тўланишини талаб қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 19-банди биринчи қисмига кўра, зарарни қоплаш билан боғлиқ низоларни ҳал этишда судлар шуни назарда тутишлари лозимки, зарарга шартнома **** **** ёки лозим **** **** муносабати билан тарафнинг қилган ****, мол-мулк йўқолиши ёки шикастланиши, шунингдек агар иккинчи тараф шартнома **** **** тараф олиши мумкин бўлган, лекин унинг ололмай қолган даромадлари, ҳуқуқи бузилган шахснинг ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган **** ҳам киради (ЎзР ФК 14моддасининг иккинчи қисми).Бундай **** зарурийлиги ва уларнинг тахминий миқдори асослантирилган ҳисоб-китоб, товар, иш, хизмат кўрсатишдаги камчиликларни бартараф этиш учун кетадиган **** сметаси (калькуляция) сифатидаги далиллар, **** бузганлик учун жавобгарлик **** белгиловчи шартнома ва бошқалар билан тасдиқланган бўлиши керак. Иш ҳужжатларидаги ****5йил09 октябрда юридик хизмат кўрсатиш тўғрисида “Химоя престиж” адвокатлик бюроси билан тузилган 19-сонли шартномасиҳамда **** йил09 октябрдаги тўлов ҳужжати билан даъво талабидаги адвокат хизмати учун тўланган5**** сўм зарар асосли эканлиги ўз тасдиғини топди. Шу сабабли, суд даъвогарнинг адвокат хизмати учун тўланган 5**** сўм зарарни ундириш тўғрисидаги талабини асосли деб ҳисоблаб, уни тўлиқ қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади Баён этилганларга асосан суд, даъвониқисманқаноатлантиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига************ сўм асосий қарздорлик, **** сўм пенява адвокат хизмати учун тўланган5**** сўмзарар ҳамда олдиндан тўланган****сўмдавлат божи ва **** сўмпочта ****ундиришнилозим топади. Юқоридагилардан келиб чиқиб ҳамда Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, ****,****, ****,****, ****моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л а д и: Даъво аризасиқисманқаноатлантирилсин. Жавобгар«***» масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар«*** ***» оилавий **** фойдасига**** сўм асосий қарздорлик, **** сўм пеня ва адвокат хизмати учун тўланган **** сўмзарар ҳамда олдиндан тўланган **** сўм давлат божи ва **** сўмпочта **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига шу суд орқали бир ой ичида апелляция тартибида, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья А.Туракулов