Решение #2847085 Экономические

****-сонлииқтисодий иш Судья:**** ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** **** Урганч туманлараро иқтисодий суди, судья****раислигида, судья ёрдамчиси****котиблигида, даъвогар вакиллари ***(раҳбар), адвокат ****(**** ишончномава 85-сонли ордерасосида), жавобгар вакиллари ***(ҳуқуқшунос)нинг иштирокидадаъвогар «***»масъулияти чекланган жамиятинингжавобгар«**** »масъулияти чекланган жамиятидан ****.****.****сўм асосий қарз ва .****.****сўм пеня ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича ишниУрганч туманлараро иқтисодий судининг биносида бўлиб ўтган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: «***»масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) Урганч туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,«****»масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади)дан****.****.****сўм асосий қарз ва36.****.****сўм пеня ундиришни сўраган. Суд **** даъвогар вакили билдирилган талабларни қўллабқувватлаб,жавобгаргабетон-плитава тайёр бетонмаҳсулотлари етказиб берилганлигини,бугунги суд **** кунига қадартўлов амалгаоширилмаганлигинимаълум қилиб, суддан даъвоталаблари тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд **** жавобгар вакили билдирилган талабларга ўз тушунтириши ва эътирозини билдириб, судданпеня ундириш талабини рад қилишнисўради. Суд, ишда иштирок этувчитарафларвакилларини тинглаб ҳамда ишдаги ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъвони қисман қаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси(бундан буён матнда – ФК деб юритилади)нинг 8 ва ****-моддаларига асосан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Мазкурҳолатда тарафларнинг **** маҳсулот етказиб бериш шартномасидан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддаси асосан, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Ишдаги ҳужжатлардан маълум бўлишича, «***»масъулияти чекланган жамиятива«****»масъулияти чекланган жамияти ўртасида****4йил5 июлда 23-сонлитайёр бетонмаҳсулотларини етказиб бериш шартномаси тузилган. Ушбу шартномага асосан даъвогар томонидан жавобгарга900.000.****сўмликтайёр бетон-плита ва тайёр бетонмаҳсулоти етказиб берилган ва жавобгар томонидан ҳисоб-фактуралар билан маҳсулотлар тўловга қабул қилиб олинган. Бироқ, жавобгар томонидан етказиб берилган маҳсулотлар учун 550.000.****сўмтўлов амалга оширилган ва натижада жавобгарнинг даъвогар олдида**** йил8 октябрьҳолатига****.****.****сўм кредиторлик қарздорлиги вужудга келган. Мазкур қарздорликни тўлаб беришни сўраб, даъвогарнинг жавобгарга юборган огоҳлантириш хати жавобгар томонидан ижросиз ва жавобсиз қолдирилган. ФКнинг****-моддасига кўра, агар **** **** муддати кўрсатилмаган ёки талаб қилиб олиш пайти билан белгилаб қўйилган бўлса, кредитор ҳар қачон ижрони талаб қилишга, қарздор эса — ижрони ҳар қачон амалга оширишга **** бўлади.**** дарҳол **** вазифаси қонун, шартнома ёки **** моҳиятидан англашилмаса, қарздор бундай **** кредитор талаб қилган кундан бошлаб етти кунлик муддат ичида **** шарт. ФКнинг****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Даъвогар томонидан жавобгарга маҳсулот етказиб берилганлиги ҳолати ишдаги ҳужжатлар ва судда аниқланган ҳолатлар билан тўлиқ тасдиқланади. Бундай ҳолатда, суд даъвогарнинг асосий қарз суммасини ундириш талабини асосли деб ҳисоблайди ва уни тўлиқ қаноатлантиришни лозим деб топади. Шунингдек, даъвогар ўзининг даъво талабида жавобгардан тўлов кечиктирилганлиги учуншартноманинг7.4-бандига асосан.****.****сўм пеня ундириб беришни сўраган. ФК ****, ****-моддасига кўра, қонун ҳужжатлари ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади.Неустойка тўғрисидаги келишув ёзма шаклда тузилиши керак. Шартноманинг 7.4-бандида, маҳсулот учун “Харидор” ўз **** ёки тўлиқ тўловни маблағ миқдоридан 0,5 фоиз пеня тўлайди, лекин 1,08 фоиз миқдоридан ошиб кетмаслиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 2-бандига асосан судлар неустойкани ундириш тўғрисидаги даъволарни ҳал қилишда неустойка миқдорининг қонун талабларига мувофиқ ҳисобланганлиги, унинг асослилиги, **** бузилиши оқибатларига мутаносиблиги каби ҳолатларни ҳар томонлама ва чуқур муҳокама қилиб, талаб қилинган неустойканинг адолатли миқдорини белгилашлари шарт. ФК ****-моддасига кўра, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Шунга кўра, суд даъвонинг кечиктирилган тўловлар учун ҳисобланган пеня ундириш талабини кўриб чиқиб, ушбу талабни асосли деб ҳисоблайди.Бироқ, даъвогар ўз **** асосий қарзни ундириш чораларини кўрмасдан, пеня суммасининг кўпайишига сабаб бўлганлигини инобатга олиб, пеня суммасини камайтириб,жавобгардан 5.****.**** сўм пеня ундиришни, пенянинг қолган қисмини рад қилишни лозим деб топади. ИПКнинг 68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПКнинг ****-моддасига кўра, суд **** ишда иштирокэтувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади Баён этилганларга асосан суд, даъвони қисман қаноатлантиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига ****.****.**** сўм асосий қарз, ****.**** сўм пеня ундиришни, даъво талабини қолган қисмини рад қилишни, суд **** тўлиқ **** жавобгар зиммасига юклашни, судга даъво ариза берилганда даъвогар томонидан тўлаб чиқилган.****.**** сўм давлат божи ва **** сўм почта **** жавобгардан даъвогар фойдасига ундиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси 68, ****,****,****, ****-моддаларини қўллаб, суд қарорқилди: Даъво қисман қаноатлантирилсин. «****»масъулияти чекланган жамиятидан«***»масъулияти чекланган жамиятифойдасига****.****.****сўм асосий қарз,****.****сўм пеня,.****.****сўм давлат божи, .****сўм почта **** ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан Хоразм вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига шу суд орқали бир ой ичида апелляция тартибида, ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****