Решение #2847099 economic_new

4-2****-2****/****-сонли иқтисодий иш ишни кўрган судья –**** Биринчи инстанция судида Апелляцияинстанциясисудида маърузачи судья –**** Тафтишинстанциясисудида маърузачи судья–**** **** СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ ТАФТИШ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Нукусшаҳри ****5 йил 14 ноябрь **** судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолари **** ва **** иборат таркибда, **** котиблигида, даъвогар вакиллари⎼А.****(**** йил 07 январь кунги ****5-сонли ишончнома асосида),**** (**** йил 07 январь кунги ****-сонли ишончнома асосида)жавобгар⎼**** раҳбари ****, унинг вакили⎼адвокат **** (**** йил 8 октябрь кунги79-сонли ордер ҳамда **** йил 13 майдаги 9-сонли ишончнома асосида), Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси **** вилояти ҳудудий бошқармаси даъвогар АТБ “****” манфаатида, жавобгар “****” хусусий **** нисбатан даъво аризаси бўйича юритилган иш юзасидан қабул қилинган **** туманлараро иқтисодий судининг **** йил 6 мартдаги ҳал қилув қарори ва **** вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 22 июлдаги қарорига норози бўлиб жавобгар “****” хусусий **** томонидан берилган тафтиш тартибидаги шикоят ва унга илова қилинган ҳужжатларини **** суди биносида очиқ суд **** видеоконференцалоқа режимида кўриб чиқиб, қуйидагиларни А НИҚ Л А ДИ: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси **** вилояти ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда палата деб юритилади) АТБ “****” (бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) манфаатида, “****” хусусий **** (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан **** йил 27 августдаги 1-сонли кредит шартномасига асосан **** кредит эвазига сотиб олинган жавобгарга тегишли ****, Қиёт қишлоғи ҳудудидаги ер харитасининг ****-қисм контурларидаги 57 балл бонитетли, 2,4 гектар ер майдонида жойлашган Иссиқхона биносини ердан фойдаланиш ҳуқуқи билан биргаликда мулкий **** сифатида гаровга қўйиш учун гаров шартномасини тузишга **** қилишни сўраган. **** туманлараро иқтисодий судининг **** йил 6 мартдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси тўлиқ қаноатлантирилиб, жавобгарга тегишли ****, Қиёт қишлоғида Қишлоқ хўжалик ер харитасининг ****-қисм контурларидаги 2,4 гектарда жойлашган Иссиқхона биносини ердан фойдаланиш ҳуқуқи билан биргаликда гаровга қўйиш учун даъвогар билан гаров шартномасини тузишга **** қилинган. 2 Биринчи инстанция судининг ҳал қилув қароридан норози бўлиб жавобгарнинг берган кассация шикояти **** вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 16 октябрдаги қарори билан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори бекор қилиниб, даъвони қаноатлантириш рад этилган. Иш юзасидан қабул қилинган **** вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 16 октябрдаги қарори устидан палата тафтиш тартибида шикоят бериб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўз кучида қолдиришни сўраган. **** вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати тафтиш инстанциясининг **** йил 14 майдаги қарори билан даъвогар манфаатида берилган палатанинг тафтиш шикояти қисман қаноатлантирилиб, **** вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 16 октябрдаги қарори бекор қилиниб, иш янгидан кўриш учун **** вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясига юборилган. Ўзбекистон Республикаси Олий судининг **** йил 13 июндаги ИСҲ-****сонли хатига асосан иқтисодий ишни кассация тартибида кўриб чиқиш учун **** вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига ўтказилган. **** вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил10 июлдаги****ибилан ишга **** шаҳар ҳокимлиги ва Давлат Кадастрлари палатаси **** вилоят бошқармаси низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахслар сифатида жалб қилинган. **** вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 22 июлдаги қарори билан жавобгарнинг тафтиш шикоятини қаноатлантириш рад этилиб, **** туманлараро иқтисодий судининг **** йил 6 мартдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилган. Жавобгар суд қарорларидан норози бўлиб тафтиш тартибида шикоят берган. Шикоятида биринчи инстанция судиҳал қилув қарори вакассация инстанциясининг қарорини бекор қилиб, даъво талабини тўлиқ рад этиш тўғрисида янги қарор қабул қилишни сўраган. Жавобгар **** раҳбари ва унинг вакили суд **** **** ва хусусий **** ўртасида замонавий типдаги иссиқхона ташкил қилиш **** Хитой давлатидан 2 гектар ер майдонга “Иссиқхона ****” ускуналарини сотиб олиш **** **** йил 27 августдаги 1-сонли кредит шартномаси тузилганлигини, кредит шартномасининг 7.12-бандига мувофиқ кредит таъминоти сифатида жавобгарга тегишли **** шаҳар, **** қишлоғида жойлашган 2,4 гектар ер майдонини ердан фойдаланиш ҳуқуқи билан биргаликда мулкий **** сифатида 1 ой муддат мобайнида гаровга **** қилиш, кредит ҳисобига сотиб олинадиган иссиқхона **** гаровгақўйилгунча суғурта компаниясининг **** **** сўмлик кредит қайтмаслиги хатари суғурта полисини гаровга **** қилиш **** олганлигини, Фуқаролик кодексининг ****-моддасида**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади деб белгиланганлигини, тарафлар ўртасида тузилган кредит шартномасида 3 жавобгар томонидан кредит эвазига сотиб олинадиган мулк, яъни иссиқхона комплекси қанча баҳода гаровга олиниши тарафлар ўртасида келишилмаганлигини, агар кредит шартномасида бундай шартлар кўрсатилмаган бўлса, кредит шартномасини даслабки шартнома деб ҳисобланадиган бўлса, тарафлар келгусида мол-мулк бериш бўйича Фуқаролик кодексининг ****-моддасига мувофиқ даслабки шартномада назарда тутилганшартларасосида шартнома тузиш **** олиши, бундан ташқари кредит маблағи **** **** долларида олинганлигини, лекин ипотека шартномасида **** бўйича гаровга **** қилиниши талаб қилинаётган иссиқхона **** **** **** **** сўмга баҳолаб қабул қилишини билдирганлигини, ҳорижий валюта (**** доллари)да олинган кредит маблағи бўйича гаров мулкининг баҳоси шу ҳорижий валюта (**** доллари)да белгиланиши лозимлигини, бундан ташқари тарафлар ўртасида **** йил 7 апрелда тузилган келишув далолатномасига кўра кредит эвазига сотиб олинган иссиқхона **** **** **** сўмга гаровга олиниши белгиланган бўлса-да, кейинчалик даъвогарнинг жавобгарга таклиф қилган ипотека шартномасига мувофиқ, гаров мулкининг баҳоси ерга эгалик қилиш ҳуқуқи билан **** **** сўмда гаровга **** қилиниши кўрсатилганлигини, мазкур ҳолат бўйичаушбу сумма**** иссиқхона **** баҳоси ёки ерга эгалик қилиш ҳуқуқи билан биргаликдаги баҳоси эканлиги бўйича Бухоро вилоят судининг кассация инстанцияси суди томонидан ишнинг ҳолатларига аниқлик киритилмаганлигини билдириб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори ва кассация инстанция судининг қарорини бекор қилишни сўради. Даъвогар вакиллари суд **** биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорида гаровга қўйилиши лозим бўлган мулкнинг нархи кўрсатилмаганлигини, **** гаров шартномасини тузишга **** юкланганлигини, сабаби,Ўзбекистон Республикасининг ****-сонли Қонунига мувофиқ суднинг қарори билан гаровга қаратилган мулкнинг баҳосига норози бўлган **** қайта баҳоланиши белгилаб қўйилганлигини билдириб, суд қарорларини ўзгаришсиз қолдиришни, тафтиш тартибидаги шикоятни қаноатлантиришни рад қилишни сўради. Ишга учинчи шахслар сифатида жалб қилинган **** шаҳар ҳокимлиги ва Давлат Кадастрлари палатаси **** вилоят бошқармаси вакили суд муҳокамасига келмади, лекин суд **** ўз вакили иштирокисиз қонуний кўриб чиқишни сўраган аризалари судга **** қилинди. Суд******** ва жойитўғрисида тегишли тартибда қилинган палатасуд муҳокамасида вакил иштирокини таъминламади. Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси биринчи қисмига мувофиқ, тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) берган шахс, шунингдек ишдаиштирок этувчи шахслар ишни кўриш **** ва жойи тўғрисида ушбу Кодекснинг****-моддасиданазарда тутилган тартибда хабардор қилинади.Иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган мазкур шахсларнинг келмаганлиги ишни тафтиш тартибида кўриб чиқишга тўсқинлик қилмайди. 4 Шунга кўра, судлов ҳайъати ишнипалатава учинчи шахслар вакилларинингиштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Судлов ҳайъати,тарафлар вакилларинингтушунтиришларини тинглаб,тафтиш шикоятида баён этилган **** иш ҳужжатлари билан биргаликда муҳокама қилиб,қуйидагиларга кўра биринчи инстанция судинингҳал қилув қароривакассация инстанциясининг қароринибекор қилиб,даъвони қаноатлантиришни рад қилиш **** янги қарор қабул қилишни, тафтиш тартибидаги шикоятни қаноатлантиришнилозим топади. Иш ҳужжатларидан аниқланишича, АТБ “****”(ҳозирги “****”) **** филиали (бундан буён матнда **** филиали деб юритилади) ва жавобгар ўртасида **** йил 27 августда 1-сонли суб-кредит шартномаси тузилиб, унга кўра **** филиалижавобгаргазамонавий типдаги иссиқхона ташкил қилиш **** Хитой Халқ Республикасидан 2 гектар майдонга “Иссиқхона ****”ускуналарини сотиб олиш**** йиллик 7 фоиз билан, шундан 3,5 фоизини Ўзбекистон ****ҳкамаси ҳузуридаги Тадбиркорлик фаолиятини ривожлантиришни қўллабқувватлаш давлат жамғармаси томонидан қоплаб бериш шарти билан7йилмуддатга******** доллари миқдорида кредит **** белгиланган. Ушбу кредит шартномасига асосан жавобгарга **** **** доллари миқдорида кредит маблағи ****.**** кредит маблағларининг ўз **** қайтарилишининг таъминоти сифатида**** филиали, жавобгар ва кафил “**** ****” оилавий **** ўртасида **** йил 27 августда кафиллик шартномаси расмийлаштирилган. Бундан ташқари, кредит маблағларининг ўз **** қайтарилишининг таъминоти сифатида**** филиали ва жавобгарўртасида ****1йил 22 январда нотариал тартибда ипотека шартномаси расмийлаштирилган. Кредит таъминоти сифатида кредит шартномасининг 7.12-бандида **** кредит эвазига сотиб олинадиган2 гектар майдонда ташкил қилинадиган иссиқхона **** олиб келиб ўрнатилгандан кейин жавобгар (хусусий ****)гатегишли ****, **** қишлоғи ҳудудидаги ер харитасининг ****-қисм контуридаги 57 балл бонитетли, 2,4 гектар ер майдонида жойлашган “Иссиқхона” биносини ердан фойдаланиш ҳуқуқи билан биргаликда мулкий **** сифатида бир ой муддат мобайнида гаровга **** қилиш **** олган. Бироқ, жавобгар мазкур мулкни гаровга қўйиш **** ****. Жавобгарга даъвогар томонидан юборилган талабнома оқибатсиз қолдирилган. Шундан кейин, палата даъвогар манфаатини кўзлаб юқоридаги даъво талаби билан судга мурожаат қилган. Биринчи инстанция суди **** этилган ҳужжатлар асосидахусусий **** нисбатан кредит шартномасининг ушбу бандига асосан Иссиқхона биносини ердан фойдаланиш ҳуқуқи билан биргаликда гаровга қўйиш учун даъвогар билан гаров шартномасини тузишга **** қилиш асосли эканлиги **** хулосага келган ва даъвони қаноатлантирган. Кассация инстанцияси суди биринчи инстанция судинингушбу хулосаси 5 билан келишган. Судлов ҳайъати қуйидаги асосларга кўрабиринчи инстанция судитомониданиш учун аҳамиятли ҳолатлар тўлиқ аниқланмасдан, моддий ҳуқуқ нормалари талабларини инобатга олмасдан хатоликка йўл қўйган ҳолда даъво талабини тўлиқ қаноатлантириш **** нотўғри хулосага келгандеб ҳисоблайди. Жумладан, Ўзбекистон Республикасининг Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасига кўра, дастлабки шартнома бўйича тарафлар келгусида мол-мулк бериш, ишлар **** ёки хизматлар кўрсатиш **** дастлабки шартномада назарда тутилган шартлар асосида шартнома тузиш (асосий шартнома) **** оладилар. Дастлабки шартнома асосий шартнома учун белгиланган шаклда, бордию, асосий шартноманинг шакли аниқланмаган бўлса, ёзма шаклда тузилади. Дастлабки шартноманинг шакли тўғрисидаги қоидаларга риоя қилмаслик унинг **** саналмаслигига сабаб бўлади. Дастлабки шартномада асосий шартноманинг нарсасини, шунингдек бошқа муҳим шартларини белгилаб қўйиш имконини берадиган шартлар бўлиши керак. Дастлабки шартномада тарафлар қанча муддатда асосий шартномани тузиш **** олиши кўрсатилади. Агар дастлабки шартномада бундай муддат белгилаб қўйилган бўлмаса,асосий шартнома дастлабки шартнома тузилган пайтдан бошлаб бир йил ичида тузилиши шарт. Дастлабки шартномани тузган тараф асосий шартномани тузишданбош тортган **** ушбуКодекс ****-моддасининг олтинчи ва еттинчи қисмларида назарда тутилган қоидалар қўлланилади. Агар тарафлар асосий шартномани тузишлари лозим бўлган муддатнинг охиригачаутузилмаса ёки тарафларнинг биронтаси ҳам иккинчи тарафга ана шундай шартнома тузиш **** таклиф юбормаса,дастлабки шартномада назарда тутилган **** бекор бўлади. Бироқ,тарафлар ўртасида тузилганкредитшартномасининг7.12бандидагаров шартномасининг муҳим шарти бўлган тарафлар ўртасида гаров мулкини қанча сўм миқдорида гаровга **** қилиш шарти белгилаб қўйилмаган. Қолаверса, кредит шартномасининг мазкур бандида “иссиқхона” **** олиб келиб ўрнатилгандан кейин мулкий **** сифатида 1 (бир) ой муддат мобайнида гаровга **** қилиши назарда тутилган. Жавобгар томонидан олиб келиб ўрнатилган “иссиқхона” **** давлат қабул қилиш комиссиясининг **** йил 28 сентябрдаги ****сонлидалолатномасига асосан фойдаланишга қабул қилинган ва **** йил 31 майда давлат рўйхатидан ўтказилган. Бироқ, даъвогар томонидан мазкур муддатларга риоя қилмасдан дастлаб **** йил 3 февралда, сўнгра **** йил 26 октябрда жавобгарга “Иссиқхона” **** гаровга **** қилиш **** талабнома юборган. Шунингдек, тарафлар ўртасида **** йил 7 апрелда тузилган келишув далолатномасига кўра, “Иссиқхона” **** **** **** сўмга гаровга олинишига келишилган бўлса-да, даъвогарнинг жавобгарга таклиф қилган ипотека 6 шартномасига мувофиқ гаров мулкининг баҳоси ерга эгалик қилиш ҳуқуқи билан бирга **** **** сўмга гаровга **** қилиниши кўрсатилган. Шунга кўра, тарафлар ўртасида тузилган кредит шартномаси (дастлабки шартнома)да гаров шартномаси (асосий шартнома)нинг муҳим шартлари белгилаб қўйилмаган. Судлов ҳайъати юқорида қайд этилган ҳолатларкассация инстанцияси суди томонидан иш ҳолатлари тўлиқ ўрганилмасдан,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдириш **** **** хулосага келгандеб ҳисоблайди. ИПК ****7-моддаси биринчи қисмининг 2-бандига мувофиқ, ишни тафтиш тартибида кўрадиган суд тафтиш тартибидаги шикоятни (протестни) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини, қарорни тўлиқ ёки қисман бекор қилишга ва янги қарор қабул қилишга****. ИПК ****8-моддасибиринчи қисмига асосан, судҳужжатининг ноқонунийлиги ёки асоссизлиги ҳал қилув қарорини,қарорни ёки **** ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. Қайд этилганларга кўра,тафтиш судлов ҳайъати биринчиинстанциясудининг ҳал қилув қарорини вакассацияинстанциясининг қарорини бекор қилишни,даъвони қаноатлантиришнирадэтиш тўғрисида янги қарор қабул қилишни лозим топади. ИПК ****-моддасинингбиринчи қисмига асосан, суд**** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Юқоридагиларни инобатга олиб,ишни кўриш натижаси билан даъвогардан давлат фойдасига ишни биринчиинстанциява тафтиш инстанцияларида кўриш билан боғлиқ жами 68****сўм давлат божи, жавобгар фойдасига****сўм давлат божи, ****сўм почта****, Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозитига****сўм суд**** ундиришни лозим топади. Юқоридагиларга асосан,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг****, ****, ****7, ****8-моддалариниқўллаб,тафтиш судлов ҳайъати Қ А Р О Р Қ И Л А Д И: **** туманлараро иқтисодий судининг **** йил 6 мартдаги ҳал қилув қарори ва **** вилоят судининг иқтисодий ишлари бўйича судлов ҳайъати кассация инстанциясининг **** йил 22 июлдаги қарори бекор қилинсин. Янгиқарор қабул қилинсин. Даъвони қаноатлантириш рад этилсин. Тафтиш тартибидаги шикоят қаноатлантирилсин. Даъвогар АТБ “****”дан республика бюджетига: ⎼ ишни биринчи инстанциясида кўриш билан боғлиқ **** сўм давлат божи; ⎼ишни тафтиш инстанциясида кўриш билан боғлиқ **** сўм давлат божи ундирилсин. 7 Даъвогар АТБ “****”дан жавобгар “****” хусусий **** фойдасига **** сўм давлат божи, **** сўм почта **** ундирилсин. Даъвогар АТБ “****”дан Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозитига **** сўм суд **** ундирилсин. Қарор юзасидан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Қарорга норози тараф қарор устидан Ўзбекистон Республикаси Олий суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилишга (прокурор протест келтиришга) ****. Раислик қилувчи: **** ҳайъат аъзолари: **** ****