Решение #2847123 Экономические

****-санлыэкономикалық ис Биринши инстанцияда исти көрген судья –**** Апелляция инстанциясында баянатшы судья– **** **** РЕСПУБЛИКАСЫ СУДЫ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ИСЛЕРИ БОЙЫНША СУДЛАЎ КОЛЛЕГИЯСЫ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСЫНЫҢ ҚАРАРЫ Нөкис қаласы **** жыл 14 ноябрь **** Республикасы судының экономикалық ислери бойынша судлаў коллегиясы судьясы ****ң басшылығында, коллегияағзалары **** ҳәм ****лардан ибарат қурамда, судьяаға жәрдемшиси ****ң хаткерлигинде,**** Республикасы прокуратурасы бөлимпрокуроры****, даўагер ўәкили – жәмийет директоры ****, жуўапкер ўәкили –****(**** жыл 16 сентябрь күнги****-санлы исеним хат тийкарында), үшинши шахслар Финанс министрлиги ўәкили ****(****жыл18 декабрь күнги****-санлы исеним хат тийкарында), Қазнашылық хызмети басқармасыўәкили **** (**** жыл 13 ноябрь күнги ********-санлы исеним хат тийкарында)лердиң қатнасыўында,Өзбекстан Саўдасанаат палатасы Ташкент қаласы **** басқармасының даўагер “****”жуўапкершилиги шекленген жәмийетиниң мәпинде, жуўапкер **** районы ҳәкимлигинен **** ****, 91сом қарыз өндириўди сораған даўа арзасы бойынша қабыл етилген **** районлар аралық экономикалық судының **** жыл 14 декабрь күнги шешиўши қарарына **** районыпрокуратурасының наразы болып берген апелляциялық протести тийкарында исти суд имәратында, видеоконференциялық байланыс режиминдеги ашық суд мәжилисинде көрип шығып,төмендегилерди А Н Ы Қ Л А Д Ы: Өзбекстан Саўда-санаат палатасы **** қаласы **** басқармасы(кейинги орынларда– Палатадеп жүргизиледи) даўагер "****"жуўапкершилиги шекленген жәмийетиниң(кейинги орынларда-даўагер деп жүргизиледи)мәпинде экономикалық судына мүрәжат қылып, жуўапкер **** районы ҳәкимлигинен(кейинги орынларда–жуўапкер деп жүргизиледи)**** ****,91сом қарыз өндириўди сораған. **** районлар аралық экономикалық судының **** жыл 14 декабрьдеги уйғарыўы менен **** Республикасы Экономика ҳәм Финанс министрлиги ҳәм Ғазначилик комитети даўа предметине өз алдына ғарезсиз талаплар менен арз қылмайтуғын үшинши шахслар сыпатында тартылған. Биринши интанция судының **** жыл 20 декабрь шешиўши қарары менен даўа арза қысман қанаатландырылып, жуўапкерден даўагер пайдасына 3************ сом қарыз, **** сом почта қәрежетин өндириў, Республика бюджетине жуўапкерден 64**** ****,40 сом, даўагерден ****,92 сом мәмлекетлик **** өндириў белгиленген. **** районы прокуроры шешиўши қарарға наразы болып апелляциялық протест берген. Протестинде тәреплер ортасында дүзилген пудрат шәртнамасы мәмлекетлик дизимнен өтпегенлигин, Ɵзбекстан Республикасы “Мәмлекетлик сатып алыўлар ****”ғы нызам талапларына көре тендер өткерилместен шәртнама дүзилгенлигин көрсетип, шешиўши қарарды бийкар етип, даўа арзаны қанаатландырыўсыз қалдырыў **** жаңа шешим қабыл етиўди сораған. Суд мәжилисинде қатнасқан прокурор апелляциялық протестти қоллапқуўатлайтуғынлығын, қала берсе Мәмлекетлик финанслық қадағалаў инспекциясы тәрепинен қайта қадағалаў өлшеўи өткерилгенлиги, акт дүзилгенлигин, актке тийкар даўагер тәрепинен **** сомлық жумыслар кемис орынланғанлығы анықланғанлығын, бул бойынша жынаят иси қозғатылғанлығын билдирип, апелляциялық протестти қанаатландырыўды сорады. Суд мәжилисинде қатнасқан даўагер ўәкили жәмийет директоры **** протесттеги ўәжлерди қысман тән алатуғынлығын, кемис орынланған жумыслар бойынша **** сом қәрежетлерди прокуратураның депозитине өткерип бергенлигин, биринши инстанция судының шешиўши қарарына тийкар өндирилген мәмлекетлик **** да төлеп бергенлигин, жынаят иси қысқартылғанлығын билдирип, нызамлы шешим қабыл етиўди сорады. Суд мәжилисинде қатнасқан даўагер ўәкили ******** да жумыслар кемис орынланғанлығы акт пенен тастыйықланатуғынлығын, орынланған жумыслар бойынша пул қаржыларлары толығы менен даўагерге төлеп берилгенлигин, биринши инстанция судының шешиўши қарарына тийкар өндириў белгиленген мәмлекетлик **** ҳәм почта қәрежетлерин төлеп берилгенлигин билдирип, нызамлы шешим қабыл етиўди сорады. Суд мәжилисинде қатнасқан үшинши шахс**** Республикасы Экономика ҳәмФинансминистрлигиўәкили ******** да орынланған жумыслар бойынша пул қаржылары төлеп берилгенлигин билдирип, нызамлы шешим қабыл етиўди сорады. Суд мәжилисинде қатнасқан үшинши шахс**** Республикасы Қазнашылық хызмети басқармасы ўәкили****тәреплер ортасында дүзилген шәртнама мәмлекетлик дизимнен өткерилмегенлигин билдирип, нызамлы шешим қабыл етиўди сорады. Палата суд мәжилисиниң **** ҳәм орны **** хабардар қылынған, ****, суд мәжилисине келмеди. Өзбекстан Республикасы Экономикалық процессуаллық кодекси (кейинги орынларда ЭПК деп жүргизиледи)ниң ****-статьясының төртинши бөлиминемуўапық, апелляция инстанция судының суд мәжилисине суд додалаўын өткериў **** ҳәм орны **** тийисли тәризде хабардар қылынған апелляциялық арзаны (протестти) берген шахстың ҳәм исте қатнасыўшы басқа шахслардың келмегенлиги исти олардың қатнасыўысыз көриўге тосқынлық қылмайды.Сонлықтан, судлаў коллегиясы исти Палата ўәкилиниң қатнасыўысыз көрип шығыўды лазым тапты. Судлаў коллегиясы тәреплердиң ис бойынша түсиндирмелерин, прокурордың пикирин, баянатшы судьяның баянатын тыңлап, апелляциялық протестте билдирилген ўәжлерди ис ҳүжжетлери менен бирге үйренип шығып, төмендегилерге тийкар биринши инстанция судының шешиўши қарарын өзгертиўди, апелляциялық протестти қысман қанаатландырыўды лазым тапты. Топланған исҳүжжетлериҳәм суд процесинде анықланған жағдайлардананықланыўынша, даўагер ҳәм жуўапкер арасында 19.07.**** жылы 01-санлыкесип алыпислеў шәртнамасыимзаланған. Шәртнамаға тийкар, **** районы ҳәкимлигиниң үлкен мәжилислер залы, дем алыў ҳәм жуўыныў бөлмелерин оңлаў жумыслары алып барылған болып, даўагер тәрепинен жәми баҳасы **** ****,91 сомлық жумыслар орынланған.Орынланған жумыслар есабынан жуўапкердиң даўагер алдында 3******** ****,91 сомлық қарызыжүзеге келген.Қарызды төлеп бериў **** буйыртпашы ескертилген болып, бар қарыздарлық төлеп берилмеген. Өзбекстан Республикасы Пуқаралық кодекси (буннан билай текстте Пуқаралық кодекси деп жүргизиледи)ниң****-статьясында,миннетлемелер миннетлеме шәртлерине ҳәм нызамшылық талапларына муўапық, бундай шәртлер ҳәм талаплар болмаған жағдайда болса - исқатнасықларыәдетлерине яки әдетте қойылатуғын басқа талапларға муўапық түрде орынланыўы керекдеп белгиленген. ПКниң ****-статьясына муўапық, нотариал тастыйықланыўы ямаса мәмлекетлик дизимнен өткерилиўи шәрт болған шәртнама нотариал тастыйықланған ямаса дизимнен өткерилген **** баслап, нотариал тастыйықланыўы ҳәм дизимнен өткерилиўи зәрүр болғанда болса - шәртнама дизимнен өткерилген **** баслап дүзилген болып есапланады. Тәреплер ортасында 19.07.****-жылда 01-санлыкесипалып ислеў шәртнамасы нызамшылық ҳүжжетлерине муўапық ғазнашылық бөлиминен дизимнен өткерилмеген. Бул жағдайда шәртнама ғазнашылық бөлиминен дизимнен өткерилиўи шәрт. Өзбекстан Республикасы Бюджет кодексиниң ****-статьясы биринши бөлиминде,юридикалық миннетлемелер экономикалық классификация кодлары бойынша бюджеттен **** қаржылар шеңберинде бюджет шөлкемлери ҳәм бюджет қаржылары алыўшылар тәрепинен қабыл етилиўи ҳәм ғазначилик бөлимлери тәрепинен дизимнен өткерилиўи, үшинши бөлиминде болса бюджет шөлкемлери ҳәм бюджет қаржылары алыўшыларының бюджеттен **** қаржылар бойынша товарларды (жумысларды, хызметлерди) жеткерип бериўшилер менен дүзген шәртнамалары, сондай-****, оларғакиргизилген өзгерислер ҳәм қосымшалар олар ғазначилик бөлимлеринде дизимнен өткерилгеннен кейин күшке кириўи белгиленген. Бундай жағдайда, тәреплер ортасында дүзилген кесип алып ислеў шәртнамасы дүзилмеген болып есапланады. ПКниң ****-статьясына муўапық, миннетлеме- пуқаралық ҳуқықый қатнасық болып, оған тийкарланып бир шахс (қарыздар) басқа шахс (кредитор) пайдасына белгили бир ҳәрекетти әмелге асырыўға, атап айтқанда: мүлкти тапсырыў, жумысты орынлаў, хызметлер көрсетиў, пул төлеў ҳәм басқалар ямаса белгили бир ҳәрекеттен өзин **** мәжбүр болады, кредитор болса - қарыздардан өзиниң миннетлемелерин орынлаўды талап етиў ҳуқықына ийе болады. Өзбекстан Республикасы Жоқары хожалық суды Пленумының **** жыл 23 декабрьдеги "Экономикалық судлар тәрепинен қурылыскесипалып ислеў шәртнамасынан келип шығатуғындаўалардышешиўде нызам ҳүжжетлерин қолланыўдың айырым мәселелери ****"ғы ****-санлы қарарының 2-бәнтинде қурылыс жумыстыкесипалып ислеў шәртнамасы буйыртпашы ҳәм жумыстыкесипалып ислеўшиортасындағықатнасықларды тәртипке салыўшы тийкарғы ҳүжжет есапланыўы, 2.3-бәнтинде қурылыскесипалып ислеў шәртнамасында әҳмийетли шәртлердиң болмағанлығы ҳәм соған бола шәртнама дүзилмеген деп есапланыўы, егер бундай жумыслардың орынланғанлығы жағдайы усынылған дәлиллер менен дәлилленсе, орынланған жумыслардың баҳасын өндириў **** талапты қанаатландырыўсыз қалдырылыўы,3-бәнтинде болса, Өзбекстан Республикасы Бюджет кодексиниң ****-статьясы үшинши бөлимине муўапық, бюджет шөлкемлери ҳәм бюджет қаржылары алыўшыларының бюджеттен **** қаржылар бойынша товарларды (жумысларды, хызметлерди) жеткерип бериўшилер менен дүзген шәртнамалары, сондай-****, оларға киргизилген өзгерислер ҳәм қосымшалар оларқазнашылықбөлимлеринде дизимнен өткерилгеннен кейин күшке кириўи, соған бола, егерқазнашылықбөлиминде дизимнен өткерилиўи керек болған қурылысты кесипалып ислеў шәртнамасынан келип шыққан келиспеўшиликти шешиўде, шәртнама дизимнен өткерилмегенлиги анықланса, судлар усы қарардың 2.3-бәнтинде белгиленген қағыйдаларды қолланыўы зәрүр екенлиги көрсетилген. Пленум қарарының 2.3-бәнтиӨзбекстан Республикасы Жоқарғы суды Пленумының **** жыл 29 апрельдеги 10-санлы қарарына тийкар екинши абзац пенен толықтырылған. Шешиўши қарар қабыл етилген сәнеде Пленум қарырының 2.3-бәнти күшинде болған. Сонлықтан судлаў коллегиясы, биринши инстанция суды Пленум қарарының бул түсиндирмелериндурысқолланған деп есаплайды. Тәреплерортасында21.10.**** жылда дүзилген ****-санлы қадағалаў өлшеў актинекөре, даўагер тәрепинен 3******** **** сомлық қурылыс-**** жумыслары орынланғанлығы, орынланған жумыслар актиндегиқурылыс-**** жумысларына салыстырғанда 34**** **** сомлық жумыслар орынланбағанлығы анықланған. Тәреплер ўәкиллериниң қатнасында**** жылы 14 май күниМәмлекетлик финанслық қадағалаў инспекциясытәрепинен қайта қадағалаў өлшеўи өткерилип, акт рәсмийлестирилгенҳәмактке тийкар даўагер тәрепинен **** сомлық жумыслар кемис орынланғанлығы анықланған. Биринши инстанция суды тәрепиненқанша көлемде орынланғанжумыслар әмелге асырылғанлығына анықлық киритилместен, даўагердиңпайдасына **** **** сом өндириў, даўа талабын қысманқанаатландырыў ****асығыслық пенен**** келинген. Бул жағдайда, даўагердиң жуўапкерден**** **** сом қарыз өндириў талабы тийкарлы есапланады. Жуўапкер тәрепинен биринши инстанция судының шешиўши қарарына тийкар**** **** сом қарыздарлықдаўагергетөлеп берилген. ЭПК ****-статьясыныӊ биринши бөлимине муўапық, суд қәрежетлери исте қатнасыўшы шахслардың қанаатландырылған даўа талаплары муғдарына сәйкес түрде олардың мойнына жүклетиледи. Усы статьяның тоғызыншы бөлимине тийкар,исте қатнасыўшы шахслардың апелляция, кассация ҳәмревизияшағымын бериў менен байланыслықылғансуд қәрежетлери усы статьяда баян етилген қағыйдаларға муўапық бөлистириледи. ЭПК ****-статьясының үшинши бөлимине муўапық,суд қәрежетлерин бөлистириў мәселесиниң шешилмегенлиги ямаса надурыс шешилиўи судтың шешиўши қарарын бийкар етиў яки өзгертиў ушын тийкар болмайды.Бундай жағдайда қарардың **** бөлиминде суд қәрежетлери усы Кодекстиң ****статьясында нәзерде тутылған тәртипте бөлистирилиўи көрсетиледи. Сонлықтан, судлаў коллегиясы суд қәрежетлерин қайта бөлистириўди,ис биринши инстанция судында көрилиўи менен байланыслыдаўаның тийкарлы бөлеги бойынша (**** **** сом*2%=)61**** ****,08сом мәмлекетлик **** даўагерден, даўаның қанаатландырыўсыз қалдырылған бөлеги бойынша(**** **** ****,91сом *2%)3**** ****,24 сом мәмлекетлик **** жўапкерден Республика бюджетине өндириўди, ис апелляция инстанциясында көрилиўи менен байланыслы30**** ****,54сом мәмлекетлик **** даўагерден,1**** ****,12сом мәмлекетлик **** жуўапкерден Республика бюджетине өндириўди лазым табады. ****,биринши инстанция судының шешиўши қарарына тийкар даўагерден өндирилген ****,40 сом ҳәм жуўапкерден өндирилген ****,82 сом мәмлекетлик **** даўагер ҳәм жуўапкер тәрепинен төлеп берилген болып, биринши инстанция судының орынлаў хатлары толығы менен орынланған. Бул тәреплер ўәкиллери тәрепинен усынылған төлеў тапсырықнамасы ҳәм Мәжбүрий орынлаў бюросыныңқарарлары менен тастыйықланады. Сол себепли, судлаў коллегиясы даўагер ҳәм жуўапкер тәрепинен төленген мәмлекетлик **** шегирген ҳалда, даўагерден ****,22 сом, жуўапкерден ****,44 сом мәмлекетлик **** өндириў **** орынлаўхат бериўди, мәмлекетлик **** төленген бөлеги бойынша орынлаў хат бермеўди лазым табады. ЭПК ****-статьясы биринши бөлими 1ҳәм 2-бәнтлерине тийкар,ис ушын әҳмийетли жағдайлардың толық анықланбағанлығы,суд анықланған деп есаплаған, ис ушин әҳмийетли болған жағдайлардың дәлилленбегенлиги, биринши инстанция судыныңшешиўшиқарарын өзгертиў ямаса бийкарлаў ушынтийкар болады. ЭПК ****-статьясының биринши бөлими 3-бәнтине муўапық апелляция инстанциясы суды апелляциялықшағымды(протестин) көрип шығыў нәтийжелери бойынша шешиўши қарарын өзгертиўге ****. Баян етилгенлерден келип шығып, апелляцияинстанциясысудлаў коллегиясы биринши инстанция судының шешиўши қарарын өзгертиўди, шешиўши қарарының жуўапкерден даўагер пайдасына**** ****сом қарыз өндириў бөлегин**** ****сом деп өзгертиўди, шешиўши қарарының қалған бөлегин өзгериссиз қалдырыўды,жуўапкер тәрепинен биринши инстанция судының шешиўши қарарына тийкардаўагерге**** **** сом қарыздарлық төлеп берилгенлигин есапқа алып орынлаўбермеўди,апелляциялықпротесттиқысман қанаатландырыўды, суд қәрежетлерин қайта бөлистириўди, жуўапкерден ****,22сом, даўагерден даўаның тийкарсыз бөлеги бойынша республика бюджетине****,44сом мәмлекетлик ****өндириў **** орынлаў хат бериўди, истиң апелляция инстанциясында көрилиўи ушын төленген****сом почта қәрежетин жуўапкерден **** районы прокуратурасыпайдасына өндириўди, истиң видеоконференциялық байланыс режиминде көрилиўи менен байланыслы **** сом суд қәрежетин жуўапкерден Ɵзбекстан Республикасы Жоқарғы суды депозитине өндириўдилазым тапты. Жоқарыдағыларға тийкарланып ҳәмде Өзбекстан Республикасы Экономикалық процессуаллық кодексиниң****,****-статьяларын қолланып, апелляция инстанция суды ҚАРАР ЕТТИ: **** районлар аралық экономикалық судының **** жыл14 декабрькүнги шешиўши қарары өзгертилсин. Шешиўши қарарының жуўапкер **** районы Ҳәкимлигинен даўагер “****” жуўапкершилиги шекленген жәмийетиниң пайдасына “**** ****сом” қарыз өндириў бөлеги “**** ****сом” деп өзгертилсин. Шешиўши қарарының қалған бөлеги өзгериссиз қалдырылсын. Апелляциялық протест қысман қанаатландырылсын. Суд қәрежетлери қайта бөлистирилсин. Даўагер “****” жуўапкершилиги шекленген жәмийетинен республика бюджетине****,44сом мәмлекетлик ****өндирилсин. Жуўапкер **** районы Ҳәкимлигинен: -республика бюджетине****,22сом мәмлекетлик ****; - **** районы прокуратурасы пайдасына **** сом почта қәрежети; - Ɵзбекстан Республикасы Жоқарғы суды депозитине **** сом суд қәрежети өндирилсин. Қарарға тийкар орынлаў хатлары берилсин. Қарар қабыл етилген күннен баслап нызамлы күшине киреди. Қарарға наразы тәреп қарар үстинен **** Республикасы судының экономикалық ислери бойынша судлаў коллегиясына ревизия тәртибинде шағым етиўге (протест келтириўге) ****. Басшылық етиўши: **** ағзалары: **** ****