Решение #2847264 Экономические

****-сонли иш судья **** Ўзбекистон Республикаси номидан ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Беруний тумани **** йил 13 ноябрь Беруний туманлараро иқтисодий суди судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогар раҳбари Ҳ.Ғофуровнинг иштирокида, даъвогар “FONTAN FOOD” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “SADULLAYEV-NODIRBEK ****” фермер хўжалигидан **** сўм қарздорликни ундиришни сўраган даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни суднинг ўз биносида очиқ суд **** видеоконференцалоқа режимида кўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Даъвогар “FONTAN FOOD” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда – даъвогар деб юритилади) судга ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар “SADULLAYEV-NODIRBEK ****” фермер хўжалиги (бундан буён матнда – жавобгар деб юритилади) дан **** сўм қарздорликни ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар раҳбари қонун талабига кўра Сотиб олувчи томонидан белгиланган муддатда тасдиқланмаган ёки рад этилмаган электрон ****-фактура тасдиқланган ҳисобланишини билдириб, даъво аризасини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Жавобгар вакиллари суд **** қатнашмади ва ўзларининг ёзма фикрларини судга **** қилишмади. Суд иш ҳужжатларида уларнинг суд муҳокамасининг **** ва жойи **** тегишли тартибда хабардор қилинганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд эканлигини ҳисобга олиб, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда – ИПК)нинг ****, **** ҳамда ****-моддаларига мувофиқ ишни уларнинг вакилларининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Суд, даъвогар раҳбарининг тушунтиришларини тинглаб, иш ҳужжатларини ўрганиб, қуйидаги асосларга кўра, даъвогарнинг даъво талабларини қаноатлантиришни рад этишни,ишни кўриш билан боғлиқ суд **** даъвогар зиммасига юклашни лозим топади: Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг 8 ҳамда ****-моддаларига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига кўра, маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказибберувчи – сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан сотиб олувчи етказиб бериладиган товарлар **** шартномада назарда тутилган ҳисоб-китоблар тартиби ва шаклига амал қилган ҳолда тўлайди. Иш ҳужжатларидан кўринишича,даъвогар томонидан жавобгарга **** йил 26 май кунги № Q-****-сонли шартнома (бундан буён матнда Шартнома деб юритилади) ни юборилган.Бироқ жавобгар томонидан мазкур шартнома имзоланмаган. Мазкур шартномага кўра, даъвогар томонидан жавобгарга картошка уруғи етказиб берилиши жавобгар эса маҳсулот **** тўлаши лозим бўлган. Даъвогар жавобгар томонидан шартномавий **** лозим **** **** деб ҳисоблаб жавобгар ҳисобидан **** сўм қарздорликни ундириш учун судга мурожаат этган. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Ўзбекистон Республикасининг “Бухгалтерия ҳисоби тўғрисида” Қонуни 14-моддаси биринчи, учинчи ва тўртинчи қисмларига асосан, операциялар амалга оширилганлигини қайд этувчи бошланғич ҳисоб ҳужжатлари ва уларни ўтказишга доир фармойишлар хўжалик операцияларининг бухгалтерия ҳисоби учун асос бўлади.Хўжалик юритувчи субъектлар томонидан савдо ва сервис соҳасида олинадиган товарлар (ишлар, хизматлар) **** **** корпоратив пластик карталаридан фойдаланган ҳолда тўланганида тўлов терминалларининг чеклари ҳам бошланғич ҳисоб ҳужжатлари деб тан олинади. Ҳисобот даврига тегишли бўлган хўжалик операциялари, агар улар амалга оширилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар олинмаган бўлса, тегишли бошланғич ҳужжат расмийлаштирилиб, бухгалтерия ҳисобида акс эттирилади. Бошланғич ҳисоб ҳужжатларининг **** реквизитлари қуйидагилардир: бухгалтерия ҳисоби субъектининг номи; ҳужжатнинг номи ва ****, утузилгансанава жой; хўжалик операциясининг номи,мазмуни ва ўлчов бирликлари кўрсатилган миқдор ўлчови(натурава пулда ифодаланган ҳолда); хўжалик операциясини **** шахсларнинг(шахснинг) идентификацияқилиш учун зарур бўлган фамилияси ҳамда исми ва отаси исминингбошҳарфлари ёхуд бошқа реквизитлари кўрсатилган ҳолда лавозимлари номи ва имзолари. Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан****йил 30июлда****-сон биланрўйхатдан ўтказилган “Бухгалтерия ҳисобидаҳужжатлар ва ҳужжатлар айланиши тўғрисида” ги Низомнинг 2- бандига асосан, ташкилотлар томонидан амалга ошириладиган барча хўжалик операциялари тасдиқловчи ҳужжатлар билан расмийлаштирилиши лозим.Ушбу ҳужжатлар бошланғич ҳисоб ҳужжатлари бўлиб хизмат қилади ва улар асосида бухгалтерия ҳисоби юритилади. Мазкур ҳолатда, даъвогар томонидан жавобгарга маҳсулот етказиб берилганлигини тасдиқловчи бошқа ёзма далиллар, яъни хўжалик операциялари амалга оширилганлигини тасдиқловчи бошланғич ҳисоб ҳужжатлари **** қилинмади. ****-фактура хўжалик операциялари амалга оширилганлигини тасдиқловчи бошланғич ҳисоб ҳужжати ҳисобланмайди. Ўзбекистон ****ҳкамасининг 14 август **** йилдаги ****-сон қарори билан тасдиқланган “****-фактураларнинг шакллари ҳамда уларни тўлдириш, **** этиш ва қабул қилиш тартиби тўғрисида” ги Низом 2-бандининг учичнчи хатбошисига асосан, ****-фактура қўшилган қиймат солиғи бўйича солиқ солиш айланмаси ва реализацияни ҳисобга олиш учун юритиладиган ҳужжат ҳисобланади. Шунингдек, суд даъвогар раҳбарининг тушунтиришида келтирилган **** даъво аризасини қаноатлантиришга асос бўлмайди деб ҳисоблайди. ИПК нинг 68-моддаси биринчи ва бешинчи қисмларига асосан, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Агар тараф суд томонидан талаб этилаётган далилни ўзида ушлаб турган ва суд сўрови билан белгиланган муддатда уни **** этмаётган бўлса, ундаги маълумотлар шу тараф манфаатларига қарши қаратилган деб тахмин қилинади ва у томонидан тан олинган деб ҳисобланади. ИПКнинг 72-моддасига асосан, қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. Мазкур ҳолатда, даъво талаблари даъвогар томонидан судга **** қилинган ҳужжатлар билан ўз тасдиғини топмаганлиги сабабли суд даъво аризасини қаноатлантиришни рад этишни, ишни кўриш билан боғлиқ суд **** даъвогар зиммасига юклашни лозим топади. ИПКнинг ****-моддасига асосан ишни судда кўриш билан боғлиқ суд **** тарафлар ўртасида, уларнинг қаноатлантирилган даъво талабларига мутаносиб равишда юкланади. Бинобарин, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, 72, ****, ****, ****, ****, ****-моддаларига асосан, суд қарор қилади: Даъво аризасини қаноатлантириш рад этилсин. Почта **** даъвогар зиммасида қолдирилсин. Даъвогар “FONTAN FOOD” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан Республика бюджетига **** сўм давлат божи ундирилсин. Даъвогар “FONTAN FOOD” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан Ўзбекистон Республикаси Олий суди депозит ҳисоб **** ишни видеоконференцалоқа режимида кўриш билан боғлиқ **** сўм суд **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилингандан кейин бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори устидан қонунда белгиланган муддат ва тартибда шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи, судья Ж.Ж.Аманиязов