Решение #2847319 Экономические

****-2501/****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5йил13 ноябрь Когонтуманлараро иқтисодий суди,судья****нинг раислигида,****нинг котиблигида,Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси вакили ****(ишончнома асосида)нинг иштирокида,даъвогар“BUXARA NEFT KAPITAL” масъулияти чекланган жамиятиманфаатидаЎзбекистон Савдо-саноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармасининг жавобгар“NAVRO`ZAKMALSTROYINVEST”масъулияти чекланган жамиятидан18.****.****сўм асосий қарз, 9.****.****сўм пеняундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “BUXARA NEFT KAPITAL” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матндадаъвогарёки жамиятдеб юритилади)манфаатидаЎзбекистон Савдосаноат палатаси Бухоро вилояти ҳудудий бошқармаси(бундан буён матнда Палата деб юритилади)судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“NAVRO`ZAKMALSTROYINVEST”масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар деб юритилади)дан18.****.****сўм асосий қарз, 9.****.****сўм пеняундиришни сўраган. Суд **** иштирок этганПалата вакилидаъвони қувватлаб,унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб,судга даъво аризаси билан мурожаат қилингандан сўнгҳамжавобгар томонидан қарздорликтўлаб берилмаганлигинибилдириб, даъвони тўлиққаноатлантириб беришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганжамият ҳамдажавобгар, вакил иштирокини таъминлашмади.Шу сабабли суд, ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг****, ****-моддаларига асосануларнинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,Палата вакилинингтушунтиришларини тинглаб,қуйидаги асосларга кўра даъвони қисман қаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишни лозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,жамият ҳамда жавобгарўртасида****3 йил5 августда ****-сонлитўғридан-тўғри нефт маҳсулотлариолди-сотдишартномаси(бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, шартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Шартноманинг1.1-бандига кўра,истеъмолчи(жавобгар) нефт маҳсулотларини ушбу шартнома бўйича кўрсатилган ****, шартноматузилган 2 ҳафтадагинархлари бўйича ҳамда ушбу шартнома бўйича келишилган шартларда маҳсулот етказиб берилишига **** тўлайди ва уни қабул қилиб олади, таъминотчи (даъвогар) эса маҳсулотни шартномада кўрсатилган келишилган муддатда етказиб бериш **** олади. Жамияттомонидан жавобгаргаэлектрон ****-фактураларга асосанжами бўлиб****.****.****сўмликнефт маҳсулотлариетказиб берилган бўлиб,ушбу маҳсулотлар учун жавобгар томонидан ****.****.**** сўмлик пул маблағлари кўчириб берилган.Натижада жавобгарнинг даъвогар олдидаги қарздорлиги18.****.**** сўмни ташкил этган. Даъвогарнинг мавжудқарздорликни3 **** иш кунимуддат ичида тўлаб бериш **** 10.10.**** йилдаги ****-сонлиогоҳлантириш хатижавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган. Шу сабабли даъвогарманфаатида Палатасудга жавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмигаасосан**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади.Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** шартномадан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддасида**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** кераклиги белгилаб қўйилган. ФКнинг****-моддасигабиноанмаҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи — сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий, оилавий ****, рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланиш билан боғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш, сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, сотиб олувчи етказиб бериладиган товарлар **** шартномада назарда тутилган ҳисоб-китоблар тартиби ва шаклига амал қилган ҳолда тўлаши лозим. ФК ****-моддасининг биринчи қисмидаагар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмаслиги белгиланган. Жавобгарнингмавжудқарзи иш материалларидаги шартнома,огоҳлантириш хати,электрон****-фактуралар, Палата вакилинингсуд муҳокамасидаги тушунтиришлари билан тасдиқланади. Маълум бўлишича, судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнгҳамжавобгар томониданқарздорликбартараф этилмаган. Шу сабабли суд, даъвонингасосий қарз ундириш**** талабиниқаноатлантиришнилозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгарданшартномага асосан9.****.****сўм миқдорда пеняундиришталаби билдирилган. 3 ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Шартноманинг6.1-бандидатўлов талабномасини асоссиз равишда тўлиқ ёки қисман рад этганлик учун истеъмолчи таъминотчига рад этган ўша сумманинг 15 фоизи миқдорида жарима тўлаши, етказиб берилган нефт маҳсулотини **** **** тўламаганлик ва дебиторлик қарзи 60 кунлик муддатини кечиктириб юборганлик учун истеъмолчи таъминотчига ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган тўлов суммасининг 0,4 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлашикўрсатилган. Даъвогар томонидан пеня суммасиасосий қарзни тўлашмуддатикечиктирилган****кун учун (20.02.****4йилдан20.10.****5йилгача)9.****.****сўм миқдорида ҳисобланган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмигаасосанқарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ,агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарори 4-бандинингбиринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд,тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини,тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириштўғрисидагиталабини қисман,яъни4.****.****сўмга қаноатлантиришни,қолган қисмини рад қилишни лозим топади. ИПК****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогартомонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд 4 томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. Суд,даъво қисман қаноатлантирилганлигисабабли суд **** жавобгарнингзиммасига юклашниваундан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****, шунингдек Республика бюджетига****.****сўмдавлат божиундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг ****,****, ****,****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъво қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“NAVRO`Z-AKMALSTROYINVEST”масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар“BUXARA NEFT KAPITAL” масъулияти чекланган жамияти фойдасига18.****.****сўм асосий қарз,4.****.****сўмпеняҳамда олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш радэтилсин. Жавобгар“NAVRO`Z-AKMALSTROYINVEST”масъулияти чекланган жамиятидан Республика бюджетига****.****сўм давлат божиундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро ****лари берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****