Решение #2847398 Экономические

****/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Денов тумани **** йил21 октябрь Денов туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида,судья ёрдамчиси****нинг суд **** котиблигида,Денов туманпрокурори ёрдамчиси **** қатнашувида,даъвогар вакили****(**** йил21 октябрдаги****9-сонли ишончнома) иштирокида, ХХХ тумани ****даъвогар “ХХХ” акциядорлик жамиятиманфаатидажавобгар "**** ****"фермер хўжалигиданфойдаланган электр энергиясидан мавжуд бўлган ****сўмасосий қарз, **** сўм пеня ва почта ****ундириш****ҳал қилув қарори чиқаришсўралгандаъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишДенов шаҳар, **** кўчаси **** жойлашган “ХХХ” акциядорлик жамияти Энергосавдо филиали Денов шаҳар бўлимининг биносида, очиқсайёрсуд**** муҳокамасида кўриб чиқилганда, қуйидагилар аниқланди: ХХХ тумани ****“ХХХ” акциядорлик жамиятиманфаатида(кейинги ўринларда - даъвогар) Денов туманлараро иқтисодий судига даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар "**** ****"фермер хўжалиги(кейинги ўринларда - жавобгар)данфойдаланган электр энергиясидан мавжуд бўлган ****сўм асосий қарз, **** сўм пеня ва почта **** ундириштўғрисида ҳал қилув қарори чиқаришни сўраган. Суд **** муҳокамасининг **** ва жойи **** белгиланган тартибда хабардор қилинган жавобгар суд **** иштирок этмади. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринларда - ИПК) ****-моддаси учинчи қисмига кўра иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили ўз тушунтиришида, даъво аризасидаги **** такрорлаб, даъво талабини қувватлаб, жавобгарнинг **** йил21 октябрьҳолатига даъвогар олдидаги қарздорлиги юзасидан маълумотнома **** қилиб, суддан даъвони қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этганПрокурорёрдамчиси даъво талабини қувватлаб, суддан даъвони қаноатлантиришни сўради. Суд, даъвогар вакилининг тушунтиришларинивапрокурорнинг фикринитинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидагиларга асосан даъвогарнинг даъво талабиниқисманқаноатлантириш лозим деб ҳисоблайди. 1 Ишдаги ҳужжатлардан ва суд жараёнида аниқланган ҳолатлардан маълум бўлишича, тарафлар ўртасида **** йил5 январда ****-сонли “Электр энергиясини якуний юридик **** эга бўлмаган истеъмолчиларга сотиш” шартномаси имзоланган. Шартнома шартларига кўра даъвогар (****) электр энергияси етказиб бериши, жавобгар (истеъмолчи) эса истеъмол қилинган энергия **** ўз **** тўлаб бериш **** ўз зиммасига олган. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддаси биринчи қисмига кўра ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг “Одил судловни амалга оширишда Ўзбекистон Республикаси Конституцияси нормаларини тўғридан-тўғри қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги **** йил 23 июндаги 16-сонли қарорининг 1-бандига кўра, Ўзбекистон Республикаси Конституцияси (кейинги ўринларда - Конституция) 15-моддасининг иккинчи қисмига кўра, Конституция мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади.Шунга кўра, судлар кўриб чиқилаётган ҳуқуқий муносабатларни тартибга солувчи қонун ва бошқа норматив-ҳуқуқий ҳужжатнинг мазмунини баҳолаши ва Конституция нормаларини тўғридан-тўғри амал қилувчи олий юридик кучга эга норматив-ҳуқуқий асос сифатида қўллаши лозим деб кўрсатилган. Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 1 ноябрдаги “Электр энергиясидан фойдаланганлик учун ҳисоб-китоб қилиш механизмини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ****-сон қарорининг 2-бандида барча юридик шахслар - электр энергияси истеъмолчилари истеъмол қилинган электр энергияси учун қонунчиликда белгиланган тартибда, электр таъминоти шартномасига мувофиқ ҳар ойда тўлиқ ҳисоб-китоб қилишлари шартлиги, ҳисоб-китоб ойидан кейинги календарь ой тугагач қарз тўлов муддати ўтган ҳисобланади ва тўлов муддати ўтган ҳар бир кун учун тўлов муддати ўтган сумманинг 0,1 фоизи миқдорида пеня ҳисоблаб ёзилади деб кўрсатилган. Даъвогар томонидан шартнома шартлари ўз **** ****, электр энергияси етказиб берилган.Жавобгар (истеъмолчи) томонидан шартнома шартларига риоя қилинмаганлиги натижасида жами****сўм қарздорликвужудга келган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринларда ФК)нинг ****-моддасида, энергия таъминоти шартномасига мувофиқ энергия билан таъминловчи ташкилот туташтирилган тармоқ орқали абонентга (истеъмолчига) энергия бериб туриш **** олади, абонент эса қабулқилинган энергия **** тўлаш, шунингдек шартномада назарда тутилган энергия истеъмол қилиш тартибига риоя этиш, тасарруфидаги энергетика шохобчаларидан фойдаланиш хавфсизлигини ҳамда ўзи фойдаланадиган энергия истеъмол қилувчи асбоб ва ускуналарнинг созлигини таъминлаш **** олади деб белгиланган. 2 ФКнинг ****-модасида, **** — фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса — қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади. ФКнинг ****-моддасига кўра, **** **** бир томонлама бош тортишга йўл қўйилмайди. Даъвогар вакили томонидан суд **** куни ҳолатига **** этилган маълумотномада жавобгар томонидан қарздорлик тўланмаганлиги маълум қилинган. ИПКнинг 68-моддасининг биринчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Жавобгарнинг даъвогар олдидаги асосий қарзи****сўмни ташкил этишлиги ва буни қопламасдан келганлиги даъвогарнинг тушунтиришлари, ишдаги мавжуд ҳужжатлар, жавобгарнинг суд муҳокамаисга келмасдан даъво талабига эътироз билдирмаганлиги билан ўз тасдиғини топди. ФК ва шартномага асосан жавобгардан даъвогарга****сўмасосийқарз ундирилиши лозим. Бундан ташқари, даъвогар тарафлар ўртасида тузилган шартномага асосан етказиб берилган электр энергияси бўйича тўловлар кечиктирилганлиги учун жавобгардан **** сўм пеня ундиришни ҳам сўраган. Шартноманинг 3.12-бандида ҳисоб-китоб ойидан кейинги календарь ой тугагач қарздорлик тўлов муддати ўтган деб ҳисобланади ва тўлов муддати ўтган ҳар бир кун учун Истеъмолчига тўлов муддати ўтган сумманинг 0,1 фоизи миқдорида, электр энергияси махсус тартибда етказиб бериладиган **** учун эса 0,2 фоиз миқдорида пеня ҳисоблаб ёзилади.Бунда пенянинг умумий миқдори муддати ўтган тўловнинг 50 фоизидан ошмаслиги лозим деб белгиланган. ФК ****-моддасига кўра, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бу ****, Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгаолик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари****” **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 4-бандида тушунтириш берилган. ФК талабларига асосан жавобгарнинг мулкий аҳволини, қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, даъво қилинган пеня миқдорини ****сўмга камайтириш лозим. ФК ва шартнома талабларига асосан жавобгардан даъвогарга ****сўм пеня ундирилиши лозим. 3 ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Даъвогарнинг даъво талаби қаноатлантирилаётганлиги, даъво қилинган пеня миқдори суднинг ташаббуси билан камайтирилаётганлиги сабабли, суд **** жавобгар зиммасига юкланади. Юқоридагиларга асосан, Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг****, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л д и: Даъвогарнинг даъво талаби қисман қаноатлантирилсин. "**** ****"фермер хўжалигидан“ХХХ” акциядорлик жамиятига****сўмасосийқарз,**** сўм пеня,**** сўм почта ****, жами****сўмундирилсин. Даъвонинг қолган талабини қаноатлантириш рад этилсин. "**** ****"фермер хўжалигиданЎзбекистон Республикаси бюджетига ҳамда суд ҳокимияти органларини ривожлантириш жамғармасига****,06сўм давлат божи ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози тарафлар ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ой ичида ушбу суд орқали Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция тартибда шикоят бериши (прокурор эса протест келтириши), ушбу муддатда апелляция тартибида шикоят (протест) берилмаса, олти ойлик муддатда кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья **** 4