Решение #2847471 Экономические

****-2501/4287-сонлииқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИНОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** ****5 йил 13ноябрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****котиблигида,даъвогар вакили****(ваколатномаваадвокатлик ордериасосида),жавобгар вакили****(ишончнома, буйруқ ва адвокатлик ордериасосида)ларнинг иштирокида,даъвогар “BUXARA REAL MOTO” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “FIRST PROFITABLE STEP” масъулияти чекланган жамиятидан 10 дона ****.****.**** сўмлик етказиб берилган автомототранспорт воситаларининг қиймати (зарар) ва 63.****.**** сўмлик эҳтиёт қисмлар қиймати (зарар)ни ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни ўз биносидавидеоконференцалоқа режимида(тарафлар вакиллари ўз шахсий кабинетидан видеоеонференцалоқа режимида иштирок этишди)очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “BUXARA REAL MOTO” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда даъвогар, ****ёки завод деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“FIRST PROFITABLE STEP” масъулияти чекланган жамияти(бундан буён матнда жавобгарёки жамиятдеб юритилади)дан10 дона ****.****.**** сўмлик етказиб берилган автомототранспорт воситаларининг қиймати (зарар) ва 63.****.**** сўмлик эҳтиёт қисмлар қиймати (зарар)ни ундиришни сўраган. Ўз шахсий кабинетидан видеоконференцалоқа режимида суд **** иштирок этган****вакилидаъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб,**** ҳам жавобгар билан ўрталаридаги низо илгари суд томонидан кўриб чиқилганлигини, бироқ олдин кўрилган ишларда даъво талаби бошқа, яъни асосий қарзни ундириш ва мол-мулкни талаб қилиб олиш****бўлганлигини,завод томонидан ҳуқуқни ҳимоя қилиш усули нотўғри танланганлиги сабабли мазкур даъволари суд томониданрад қилинганлигини,бугунги даъво талаби эса зарарни ундириш эканлигини,жамият вакилининг **** асоссиз эканлигини,шартномада кўрсатилган автотранспорт воситаларининг нархига ўзгартириш киритиш **** тарафлар ўртасида ҳеч қандай ёзма келишув мавжуд эмаслигини,жавобгарга автотранспорт воситалари ва эҳтиёт қисмлар**** етказиб берилганлигини, ушбу ҳолат иш ҳужжатларига илова қилиб берилган далолатномалар билан тасдиқланишини,жавобгар билан ўрталарида тузилган дилерлик шартномаси **** томонидан **** йил август ойида бир томонлама бекор қилинганлигини,судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнг ҳам жамият томонидан зарар суммаси тўлаб берилмаганлигини билдириб, даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Ўз шахсий кабинетидан видеоконференцалоқа режимида суд **** иштирок этган жамият вакилидаъвони қисман тан олиб,**** ҳам даъвогар билан ўрталарида тузилган дилерлик шартномасига асосан автотранспорт воситалари етказиб 2 берилганлигини, бироқтоварнинг нархидан норозиэканликларини,чунки ҳозирги пайтга келиб автотранспорт воситаларининг нархи 10 фоизга тушиб кетганлигини,завод томонидан ўзининг расмий сайтида нарх тушганлиги **** эълон берилганлигини,эҳтиёт қисмлар даъвогар томонидан **** етказиб берилганлигини тасдиқловчи далиллар мавжуд эмаслигини,**** билан ўрталаридаги низо илгари судлар томонидан кўриб чиқилиб, даъвогарнинг даъво талаблари рад қилинганлигини,автотранспорт воситаларининг нархини20 фоизга тушириш кераклигини, қолган қисмига эътирозлари йўқлигини,шартномани бекор қилиш тўғрисидаги даъвогарнинг талабномаларини олмаганликларини билдириб, даъвони рад қилишни сўради. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, тарафларнинг тушунтиришларини тинглаб,қуйидагиларга асосан даъвониқаноатлантиришни лозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича,тарафларўртасида **** йил 5 декабрда 21-сонли ҳамда **** йил 3 январда 12-сонли диллерлик шартномалари тузилган бўлиб, унга кўразаводжамиятга харидорларга сотиш учун ўзида ишлаб чиқариладиган мотоцикл, квадроцикл ва бошқа товарларни етказиб бериш, жавобгар эса товарни реализация қилиш учун қабул қилиб олиш ва сотиш **** ўз зиммасига олган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмига асосан шартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Тарафлар ўртасида тузилган диллерлик шартномаси ўз табиатига кўра воситачилик шартномаси бўлиб ҳисобланади. ФКнинг ****-моддасига биноан воситачилик шартномаси бўйича бир тараф (воситачи) иккинчи тарафнинг (комитент) топшириғи бўйича ўз номидан, бироқ комитент ҳисобидан бир ёки бир неча битимни **** эвазига тузиш **** олади.Воситачилик шартномаси ёзма равишда тузилиши шарт.Воситачи томонидан учинчи шахс билан тузилган битим бўйича, гарчи битимда комитентнинг номи тилга олинган ёки у битимни **** бўйича учинчи шахс билан бевосита муносабатларга киришган бўлса ҳам, воситачи ҳуқуқларга эга бўлади ва зиммасига **** олади.Воситачилик шартномаси муайян муддатга ёки амал қилиш муддати кўрсатилмаган ҳолда, қайси ҳудудда **** кўрсатилган ёки кўрсатилмаган ҳолда, комитент воситачига топширган комитентнинг манфаатларини кўзлаб ва унинг ҳисобидан битим тузиш ҳуқуқини учинчи шахсларга бермаслик **** **** олган ҳолда ёки бундай **** олмаган ҳолда, воситачилик нарсаси бўлган товарларнинг ассортименти хусусида шартлар қўйилган ёки қўйилмаган ҳолда тузилиши мумкин.Қонунчиликда айрим турдаги воситачилик шартномасининг хусусиятлари назарда тутилган бўлиши мумкин. Даъво аризасида баён этилишича,шартномага асосан жами 3.****.****.**** сўмлик товарлар ҳамда мтоцикллар учун 63.****.**** сўмлик эҳтиёт қисмлар етказиб берилган.Даъвогар томонидан 43 дона жами 1.****.****.**** сўмлик товар қолдиқлари28.08.**** йилдаги ва 25.10.**** йилдагидалолатномаларга асосан қайтариб олинган.Жавобгарнинг омборида 10 дона ****.****.**** сўмлик мотоцикл ва 63.****.**** сўмлик эҳтиёт қисмлар мавжуд эмаслиги аниқланган.Фарғона туманлараро иқтисодий судининг ****-сонли иши доирасида завод томониданетказиб берилган10 дона ****.****.**** сўмлик мотоциклларнинг 6 донаси сотилганлиги, 3 донаси бўйича жавобгарнинг контрагентлари томонидан товарлар олиб кетилиб, пуллари берилмаётганлиги 3 ҳолати бўйича Ички ишларбўлими томонидан тергов олди суриштирув ишлари олиб борилаётганлиги, 1 дона автомототранспорт воситаси жамиятда **** аниқланган.Даъвогар томонидан жавобгарга 07.08.**** йилда талабнома юборилиб, 1 дона автомототранспорт воситасини қайтариш, қолган мототранспорт воситаларининг нархини тўлаб бериш сўралган.Бироқ, бугунги кунга қадар жавобгар томонидан ушбу талабномага жавоб берилмасдан келинган.Шу сабабли даъвогар жамиятга нисбатан судга даъвода кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. ФК 14-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига биноан агар қонун ёки шартномада зарарни камроқ миқдорда тўлаш назарда тутилмаган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс ўзига етказилган зарарнинг тўла қопланишини талаб қилиши мумкин.Зарар деганда, ҳуқуқи бузилган шахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган ****, унинг мол-мулки йўқолиши ёки шикастланиши (**** зарар), шунингдек бу шахс ўз ҳуқуқлари бузилмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари (бой берилган фойда) тушунилади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмида ғайриқонуний ҳаракат (ҳаракатсизлик) туфайли фуқаронинг шахсига ёки мол-мулкига етказилган зарар, шунингдек юридик шахсга етказилган зарар, шу жумладан бой берилган фойда зарарни етказган шахс томонидан тўлиқ **** қопланиши лозимлиги қайд этилган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмига биноан **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг ****-моддасига асосан **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг 72-моддасида қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмаслиги белгиланган. ИПК 74-моддасининг биринчи ва иккинчи қисмларига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим. Тарафлар ўртасида тузилган дилерлик шартномасининг4.7бандидатоварнинг топширилганлик факти бўлиб, тарафларнинг ваколатли вакиллари иштирокида томонидан имзоланган товарларни топшириш-қабул қилиш далолатномаси ҳисобланиши қайд этилган. Иш ҳужжатларидаги**** ҳамда жамият вакиллари томонидан тузилиб, имзоланган11.12.**** йилдаги, 13.01.**** йилдаги 06.02.**** йилдагива 30.03.**** йилдаги юкларни топшириш-қабул қилиш далолатномалари, шунингдек ушбу кунларда расмийлаштирилган ишончномаларга асосанзавод томонидан берилган10 дона ****.****.**** сўмлик, яъни NS7EDEBAXP****, NS7E EBA2P****, NS7E DBA0P****, NS7E BA6P****, NS7E BA0P****, NS7E B7P****, NS7E AXP****, NS7E D A9P****, NS7EEABA1P****, 4 NS7E DBA8R**** вин кодли мотоцикллар жавобгар томонидан белгиланган тартибда қабул қилиб олинган.Ушбу товарларнинг сифати ёки нархи бўйичажамият томонидан заводга ҳеч қандайэътирозбилдирилмаган. Демак, шартнома шартларига асосан даъвогар томонидан жавобгарга ****.****.**** сўмлик товарлар етказиб берилган бўлиб, ушбу товарлар қиймати **** тўлаб берилиши лозим.Шу сабабли суд, даъвонинг10 дона ****.****.**** сўмлик етказиб берилган автомототранспорт воситаларининг қиймати (зарар)ни ундириш **** талабини қаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари,Фарғона шаҳридатарафлар вакиллари томониданимзоланиб, **** муҳрлари билан тасдиқланган **** йил 25 октябрдаги далолатномадазавод томонидан берилган эҳтиёт қисмлар жами суммаси 63.****.**** сўмни ташкил этиши,ушбу эҳтиёт қисмлар заводга қайтарилмаганлиги, агар **** йил 31 декабргача тўлиқ сотилса тўловлар амалга оширилиши ёки тўлиқ қайтарилиши маълум қилинганлиги кўрсатилган. Бинобарин,суд даъвогар томонидан жавобгарга умумий суммаси 63.****.**** сўм бўлган эҳтиёт қисмлар етказиб берилган деб ҳисоблайди ва даъвонинг ушбу талабини ҳам қаноатлантиришни лозим топади. Суд, жавобгар вакилининг суд муҳокамасидаги**** биланқуйидагиларга кўракелишмайди. Биринчидан, Когон туманлараро иқтисодий судининг ****-сонли иши бўйича қабул қилинган **** йил 6 мартдаги ҳал қилув қарори биландаъвогарнинг жавобгардан ****.****.**** сўм асосий қарз ундириш **** даъво аризаси рад қилинган.Ҳал қилув қарорида даъвогар томонидан ҳуқуқни ҳимоя қилиш усули нотўғри танланиб, асосий қарз ундириш сўралганлиги, дилерлик шартномасига асосан асосий қарз мавжуд эмаслиги баён этилган.Ушбу ҳал қилув қарори юқори инстанция судлари томонидан ўзгартирилмаган ёки бекор қилинмаган. Иккинчидан,Фарғона туманлараро иқтисодий судининг ****-сонли иши бўйича қабул қилинган **** йил 23 июндаги ҳал қилув қарори билан даъвогарнинг 10 дона ****.****.**** сўмлик мотоцикллар ва 63.****.**** сўмлик эҳтиёт қисмларни талаб қилиб олиш **** даъво аризасини қаноатлантириш рад этилган.Ҳал қилув қарорида тарафлар ўртасида тузилган дилерлик шартномасининг 4.8-бандига кўра, мижозларгаетказибберилгантоварлар қайтарилмаслиги белгиланганлиги, шунингдек даъвогар томонидан қанча миқдорда эҳтиёт қисмлар жавобгарга топширилганлиги ва ўз навбатида жавобгар томонидан қабул қилинганлиги **** тегишли тартибда товаларни топшириш ва қабул қилиш далолатномаси судга **** қилинмаганлиги кўрсатилган.Ушбу ҳал қилув қарори юқори инстанция судлари томонидан ўзгартирилмаган ёки бекор қилинмаган. Учинчидан,товарларнинг нархига ўзгартириш киритиш **** тарафлар ўртасидаҳеч қандайёзма келишув тузилмаган. Тўртинчидан,автомототранспорт воситалари ва эҳтиёт қисмлар даъвогар томонидан белгиланган тартибда топшириш-қабул қилиш далолатномаларига асосан жавобгаргатопширилганбўлиб, ушбу ҳолатни инкор этувчи далиллар судга **** этилмади. Мазкурҳолатда даъвони рад қилиш учун ҳеч қандай асос мавжуд эмас. ИПКнинг ****-моддасига биноан суд **** видеконференцалоқа режимида ўтказиш билан боғлиқ суд **** суммаси суд томонидан белгиланади ва ишда 5 иштирок этувчи шахслардан ишни кўриб чиқиш натижалари бўйича ушбу Кодекснинг ****-моддасига мувофиқ ундирилади. ИПК ****-моддасинингбиринчи қисмида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши белгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига кўра, мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд,даъво қаноатлантирилганлигисабабли суд ****жавобгарнинг зиммасига юклашниҳамда ундан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ва 7.****.**** сўм давлат божи, шунингдек Олий суд депозитига ****.**** сўм видеоконференцалоқа **** ундиришнилозим топади. Юқоридагиларга асосланиб ҳамда ИПКнинг72,74,****,****, ****, ****ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъвоаризасиқаноатлантирилсин. Жавобгар“FIRST PROFITABLE STEP” масъулияти чекланган жамиятидандаъвогар“BUXARA REAL MOTO” масъулияти чекланган жамиятифойдасига10 дона ****.****.**** сўмлик етказиб берилган автомототранспорт воситаларининг қиймати (зарар) ва 63.****.**** сўмлик эҳтиёт қисмлар қиймати (зарар),олдиндан тўланган41.****сўм почта ****ҳамда 7.****.**** сўм давлат божиундирилсин. Жавобгар“FIRST PROFITABLE STEP” масъулияти чекланган жамиятиданОлий суд депозитига ****.**** сўм видеоконференцалоқа ****ундирилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро **** берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья **** 6