Решение #2847534 economic_new

****4-****/****-сонли иш кўрган судья – **** Биринчи инстанцияда ишни Апелляция инстанцияси судида маърузачи судья –**** СУРХОНДАРЁ ВИЛОЯТСУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** **** йил13 ноябрь Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати **** раислигида, ҳайъат аъзолари **** ва ****лардан иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** суд **** котиблигида,“***”**** раҳбари****, адвокати **** (ишончнома ва ордер асосида), учинчи шахс “***” фермер хўжалиги раҳбари **** иштирокида,даъвогар“***”масъулияти чекланган жамиятининг Қумқўрғон туманида хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус ****томонидан**** йил 2 октябрдаААТ№****-реестр **** билан қайд этилганҚумқўрғон тумани, ***”биносига нисбатан тузилган ипотека шартномасини **** эмас деб топиштўғрисидагидаъво аризаси бўйича қабул қилинган Қумқўрғон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 18 сентябрдаги ҳал қилув қарори устидан даъвогар “***” **** томонидан берилган апелляция шикоятиа сосида ишни, Сурхондарё вилоят суди биносида, видеоконференцалоқа режимидаги очиқ суд **** муҳокамасида кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: “***”масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матндадаъвогар деб юритилади)жавобгарларҚумқўрғон туманида хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус ****, “*** ****”ҚумқўрғонБХМваАТ “*** ****”га нисбатанҚумқўрғон туманлараро иқтисодийсудига даъво аризаси билан мурожаат қилиб,даъво талабидаҚумқўрғон туманида хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус **** томонидан **** йил 2 октябрда ААТ № ****реестр **** билан қайд этилган **” биносига нисбатан тузилган ипотека шартномасини **** эмас деб топишни сўраган. Қумқўрғон туманлараро иқтисодий судининг**** йил 12 сентябрдаги**** билан ишга жавобгар сифатида “*** **” фермер хўжалиги, мутахассис сифатида Кадастр агентлигининг Давлат кадастрларпалатаси Сурхондарё вилояти бошқармаси Қумқўрғон туман филиалижалб қилинган. Қумқўрғон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 18 сентябрдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризасини қаноатлантириш рад этилиб, олдиндан тўланган давлат божи ва почта **** даъвогар зиммасида қолдирилган ваАТ “*** ****”ҚумқўрғонБХМга нисбатан иш юритиш тугатилган. 2 Ҳал қилув қароридан норози бўлган даъвогарсудлов ҳайъатигаапелляция шикоятибилан мурожаат қилиб,ҳал қилув қарорини бекор қилишни, даъво аризасини қаноатлантириш **** янги қарор қабул қилишнисўраган. Бунга асос қилиб, шикоятдабиринчи инстанция суди томонидан даъвогар ва АТ“*** ****”Қумқўрғон филиали билан **** йил 2 октябрда тузилган ипотека шартномаси давлат рўйхатидан ўтказилмаганлиги ҳолатига эътибор қаратилмаганлиги, ипотека тўғрисидаги шартнома давлат рўйхатидан ўтказилган пайтдан эътиборан тузилган деб ҳисобланиши ва кучга кириши,ипотека тўғрисидагишартномани нотариал тартибда тасдиқлаш ва давлат рўйхатидан ўтказиш қоидаларига риоя этмаслик унинг **** эмаслигини келтириб чиқиши, бундай шартнома ўз-ўзидан **** бўлмаслиги, қонун нормаларида давлат рўйхатидан ўтказилмаган ипотека шартномаси **** эмаслиги қатъий белгиланган бўлса-да, биринчи инстанция суди нотариус томонидан кўчмас мулкка таъқиқ қўйилганлигиниасос қилиб даъвони рад этиш тўғрисида асоссиз ҳал қилув қарори қабул қилганлиги, ваҳоланки Давлат кадастрлар палатаси Сурхондарё вилоят бошқармаси Қумқўрғон туман филиалининг **** йил 29 июлдаги ДК-****-сонли маълумотномасига кўра, мазкур ипотека шартномаси давлат рўйхатидан ўтказилмаганлиги кўрсатилган. Сурхондарё вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати апелляция инстанциясининг **** йил 4 ноябрдаги **** билан ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўришга ўтилиб, ишга низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида “***” фермер хўжалиги жалб этилган. Суд муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганжавобгарларнотариус ****, АТ “*** ****” ва АТ “*** ****”ҚумқўрғонБХМ,учинчи шахс сифатида жалб қилинган“*** h rv si” фермер хўжалиги вамутахассис сифатида жалб қилинганКадастр агентлигининг Давлат кадастрлар палатаси Сурхондарё вилояти бошқармаси Қумқўрғон туман филиалисуд муҳокамасида вакили иштирокини таъминламади. Қумқўрғон туманида хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус **** судга илтимоснома билан мурожаат қилиб, суд муҳокамасини ўзининг иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади) 274-моддасининг тўртинчи қисмига кўра,апелляция инстанцияси судининг суд **** суд муҳокамасини ўтказиш **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор қилинган апелляция шикоятини (протестини) берган шахснинг ва ишда иштирок этувчи бошқа шахсларнинг келмаганлиги ишни уларнинг иштирокисиз кўришга тўсқинлик қилмайди. Шу сабабли, судлов ҳайъати ишни уларнинг иштирокисиз кўриб чиқишни лозимдебтопди. Суд **** иштирок этган даъвогар вакиллариапелляцияшикоятини қўллабқувватлаб,ундаги **** такрорлаб, апелляцияшикоятини қаноатлантиришни, биринчи инстанция судининг ҳал қилувқарорини бекор қилиб, даъво аризасини қаноатлантириш **** янги қарор қабул қилишни сўради. 3 Суд **** иштирок этганучинчи шахс“***” фермер хўжалиги раҳбари апелляция шикоятини қувватлаб, судлов ҳайъатидан уни қаноатлантиришни сўради. Судлов ҳайъатисуд муҳокамасида иштирок этган иштирокчиларнинг тушунтиришларини тинглаб,олдинги суд муҳокамаларида иштирок этганбошқатарафлар вакилларининг тушунтиришлариниинобатга олиб, апелляция шикоятида келтирилган **** иш ҳужжатлари билан биргаўрганиб чиқиб, уларнимуҳокама қилиб, қуйидагиларга кўра апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришнилозимдеб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасининг иккинчи ва учинчи қисмларига мувофиқ, ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади.Ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига мувофиқ суд ишни апелляция инстанциясида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Ишдаги мавжуд ҳужжатлардананиқланишича,АТ “*** ****”Қумқўрғон филиали (бундан буён матнда **** деб юритилади)ва “*** h rv si”фермер хўжалиги(бундан буён матнда қарз олувчи деб юритилади)ўртасида **** йил 02 октябрда ****-сонли кредит шартномаси тузилиб, **** томонидан қарз олувчига **** **** Евро миқдорида кредит маблағи ****. Ушбу кредит таъминоти сифатида АТ “*** ****”Қумқўрғон филиали, “*******”фермер хўжалиги,“***” фермер хўжалигива “***”**** ўртасида тузилган ҳамда Қумқўрғон туманида хусусий амалиёт билан шуғулланувчи нотариус **** томонидан**** йил 2 октябрда нотариал тасдиқланганва №****-**** биланқайд этилган ипотека шартномасига асосан“***” фермер хўжалигига тегишли бўлган, Қумқўрғон тумани Жалоир маҳалласида жойлашган, умумий ер майдони ****,0 кв.метрдан иборат бўлган “Молхона” биноси ердан фойдаланиш ҳуқуқи билан, шунингдек “***” ****га тегишли бўлган, **”биноси ердан фойдаланиш ҳуқуқи билан гаровга қўйилган. Мазкур ипотека шартномаси Давлат кадастрлар палатаси Сурхондарё вилояти бошқармаси Қумқўрғон туман филиалининг**** йил 29 июлдаги DK-****-сонли маълумотномасига кўра, давлат рўйхатидан ўтказилмаган. Кредит ва унга ҳисобланган фоизлар ўз **** тўланмаганлиги сабабли, кредит қарздорлигини ундириш бўйича Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сурхондарё вилояти ҳудудий бошқармаси томонидан****манфаатида судга даъво аризаси билан мурожаат қилинган. Қумқўрғон туманлараро иқтисодий судининг****-сонли иш бўйича**** йил 7 мартдаги ҳал қилув қарори билан даъво аризаси тўлиқ қаноатлантирилиб, жавобгар“*** h rv si” фермер хўжалиги ва қўшимча жавобгар“***” ****дан 4 солидар тартибда даъвогар АТ “*** ****” ҳисобига **** евро миқдоридаги асосий кредит қарздорлиги,**** евро миқдоридаги муддати ўтган кредит қарзи, **** евро миқдоридаги кредит фоизи қарзи, жами **** евро миқдоридаги кредит қарзи ундирилган ваундирув гаров мулкларига қаратилган. Ушбуҳал қилув қарорибўйича**** йил 10 апрелдаберилганижро ****га асосанижро ҳаракатлари амалга оширилганва ижро ҳаракатларини амалга ошириш давомида гаров мулки аукцион шаклидаги ким ошди савдоларида реализация қилинмаганлигини сабабли,МИБ Қумқўрғон туман бўлимининг **** йил 03 февралдаги ****-сонли таклиф хати билан сотилмаган гаров мулклари ундирувчига таклиф этилган. Гаров мулки ҳисобланган“***” ****га тегишли бўлган,Қумқўрғон тумани, Жийдали маҳалласида жойлашган,умумий ер майдони ****.9 кв.м.дан иборатбўлган “Автомобилларга ва аҳоли газ баллонларига суюлтирилган газ қуйиш шахобчаси”биноси **** балансига олиниб, **** йил 2 майда 19:07:43:01:08:**** **** кадастр ҳужжати расмийлаштирилган. **** балансига олинган ушбу мулк **** томонидан - uksi nсавдо платформаси орқали савдога қўйилган. Шундан сўнг, даъвогар**** йил 2 октябрда нотариал тасдиқланганва №****-**** биланқайд этилганипотека шартномасини **** эмас деб топиш тўғрисида судга даъво аризаси билан мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)****-моддасининг биринчи қисмига кўра, битим ушбу Кодексда ва бошқа қонунларда белгилаб қўйилган асосларга кўра, суд **** эмас деб топганлиги сабабли (низоли битим) ёки бундай деб топилишидан қатъи назар, **** эмас деб ҳисобланади (ўз-ўзидан **** бўлмаган битим). ФК****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қонунчиликнинг талабларига мувофиқ келмайдиган мазмундаги битим, шунингдек ҳуқуқтартибот ёки ахлоқ асосларига атайин қарши **** тузилган битим ўз-ўзидан **** эмасдир.Бундай битимга нисбатан ушбу Кодекс ****-моддасинингиккинчи қисмиданазарда тутилган қоидалар қўлланилади. ФК****-моддасининг олтинчи қисмига кўра, ипотека тўғрисидаги шартнома тегишли мол-мулкка доир битимларни рўйхатдан ўтказиш учун белгиланган тартибда рўйхатдан ўтказилиши керак, еттинчи қисмига кўра, ушбумодданинг тўртинчи, бешинчи ва олтинчи қисмларидаги қоидаларга риоя қилмаслик гаров тўғрисидаги шартноманинг **** эмаслигини келтириб чиқаради. Ўзбекистон Республикасининг “Ипотека тўғрисида”ги Қонуни 12-моддасига кўра,ипотека тўғрисидаги шартнома нотариал тартибда тасдиқланиши керак (бундан бирламчи бозордан кўчмас мулк олиш чоғидаги ипотека тўғрисидаги шартнома мустасно) ва давлат рўйхатидан ўтказилиши лозим. Ипотека тўғрисидаги шартнома давлат рўйхатидан ўтказилган пайтдан эътиборан тузилган деб ҳисобланади ва кучга киради. Ипотека тўғрисидаги шартномани нотариал тартибда тасдиқлаш ва давлат рўйхатидан ўтказиш қоидаларига риоя этмаслик унинг **** эмаслигини келтириб чиқаради.Бундай шартнома ўз-ўзидан **** бўлмайди. 5 Бироқ, ФК8-моддасининг биринчи қисмида,фуқаролик ҳуқуқ ва бурчлари қонунчиликда назарда тутилган асослардан, шунингдек фуқаролар ҳамда юридик шахсларнинг, гарчи қонунчиликда назарда тутилган бўлмаса-да, лекин фуқаролик қонунчилигининг умумий негизлари ва мазмунига кўра фуқаролик ҳуқуқ ҳамда бурчларни келтириб чиқарадиган ҳаракатларидан вужудга келадидеб,****-моддасида,м****-фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса-қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади. **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқадидеб белгиланган. Тарафлар ўртасида **** йил 2 октябрда тузилган ипотека шартномасининг 20-бандигаасосанушбу шартномани давлат рўйхатидан ўтказиш билан боғлиқ бўлган харакатларниипотекага қўювчилар, яъни “***”**** ва“***” фермер хўжалигиўз зиммасига олишган. Бироқ,ипотекага қўювчилартомонидан ипотека шартномаси белгиланган тартибда давлат рўйхатидан ўтказилмаган. Бундай ҳолатда, гаровга қўювчилар ипотека шартномаси бўйича ўз зиммасига олган **** ****ҳисобланади. ФК9-моддасининг учинчи қисмига кўра, фуқаролик ҳуқуқларини амалга ошириш бошқа шахсларнинг ҳуқуқларини ҳамда қонун билан қўриқланадиган манфаатларини бузмаслиги шарт.Фуқаролик ҳуқуқий муносабатлари иштирокчиларининг ҳалол, оқилона ва адолат билан ҳаракат қилиши назарда тутилади,бешинчи қисмига кўра,фуқаролар ва юридик шахсларнинг бошқа шахсга зарар етказишга, бошқача шаклларда ҳуқуқни суиистеъмол қилишга, шунингдек ҳуқуқни унинг **** зид тарзда амалга оширишга қаратилган ҳаракатларига йўл қўйилмайди, олтинчи қисмига кўра, ушбу модданингучинчи,тўртинчивабешинчиқисмларида назарда тутилган талабларга риоя қилинмаган ****, суд шахсга қарашли ҳуқуқни ҳимоя қилишни рад этиши мумкин. Бундай ҳолатда, даъвогарнинг шартнома бўйича ўз зиммасига олган **** **** ҳолда, шартномани **** эмас деб топиш тўғрисидаги даъво билан судга мурожаат қилиши ҳуқуқни суиистеъмол қилишҳисобланадиваҳуқуқни унинг **** зид тарзда амалга оширишга қаратилган ҳаракатларига йўл қўйилмаслиги лозим. Ваҳоланки, Давлат кадастрлар палатаси Сурхондарё вилояти бошқармаси Қумқўрғон туман филиали томонидан**** йил 05 августда берилган****-сонли маълумотнома расмийлаштирилган **** кўчмас мулк **** балансига олиниб, **** йил 2 майкунидаги 19:07:43:01:08:**** **** кадастр ҳужжати расмийлаштирилган бўлган. Юқорида баёнэтилганларга асосан,биринчи инстанция суди даъвогарнингипотека шартномасини **** эмас деб топиш **** даъво аризасини қаноатлантиришни рад қилиш **** асосли, қонуний ва тўғритўхтамга келган. Бундан кўринадики, даъвогарнинг апелляция шикоятида билдирилган ****лари асоссиз ҳисобланади. 6 ФК 47-моддасининг учинчи қисмига кўра, агар қонунда бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, ваколатхона ва филиаллар юридик шахс ҳисобланмайди. Даъвогар даъво талабиниюридик шахс ҳисобланмаган АТ “*** ****” Қумқўрғон БХМга нисбатан ҳам қаратган. Бироқ,даъвогарнинг жавобгарАТ “*** ****” Қумқўрғон БХМганисбатан киритган даъвоталаби иқтисодий судларга тааллуқли эмас. Чунки, ИПК 25-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига кўра, иқтисодий судга иқтисодиёт соҳасида юридик шахслар ҳамда юридик шахс ташкил этмаган ҳолда тадбиркорлик фаолиятини амалга ошираётган ва якка тартибдаги тадбиркор **** қонунда белгиланган тартибда олган фуқаролар, шунингдек корпоратив низолар бўйича ишлар кўрилаётганда тарафлар бўлган фуқаролар (бундан буён матнда фуқаролар деб юритилади) ўртасидаги фуқаровий, маъмурий ва бошқа ҳуқуқий муносабатлардан юзага келадиган низоларга доир ишлар тааллуқлидир. ИПК ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига кўра, иш иқтисодий судга, фуқаролик ишлари бўйича судга ёки маъмурий судга тааллуқли бўлмаса, суд иш юритишни тугатади. Ушбу ҳолатда, биринчи инстанция судидаъвонинг “*** ****”Қумқўрғон БХМга нисбатан иш юритишни тугатиш тўғрисида асосли ва қонуний тўхтамга келган. ИПК****-моддасининг биринчи қисмигамувофиқ,иш учун аҳамиятли ҳолатларнинг тўлиқ аниқланмаганлиги, суд аниқланган деб ҳисоблаган, иш учун аҳамиятли бўлган ҳолатларнинг исботланмаганлиги, ҳал қилув қарорида баён қилинган хулосаларнинг иш ҳолатларига мувофиқ эмаслиги ҳамда моддий ва (ёки) процессуал ҳуқуқ нормаларининг бузилганлиги ёхуд нотўғри қўлланилганлиги биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгартириш ёки бекор қилиш учун асос бўлади. Ҳал қилув қароридабундай асослар мавжуд эмас. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг**** йил 25 мартдаги “Судлар томонидан иқтисодий ишларни апелляция, кассация тартибида кўришнинг айрим масалалари тўғрисида”ги 10-сонли Қарорининги 29-бандида, судларга тушунтирилсинки, ишни биринчи инстанция судида иш юритиш қоидалари бўйича кўриб чиқилишига ўтишда биринчи инстанция судининг ҳужжати бекор қилинмаган ҳолда **** чиқарилади.Бунда, суд ҳужжатинингқонунийлигига ишни мазмунан кўриб чиқиш натижалари бўйича баҳо бериладидеб тушунтириш берилган. ИПК****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига кўра, апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади,тўққизинчи қисмига кўра,ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассация ва тафтиш шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. 7 Юқоридагиларни инобатга олиб,судлов ҳайъатиапелляцияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанцияси судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни, апелляцияшикоятиучунолдиндантўланган давлат божи ва почта ****ни даъвогар зиммасида қолдиришни, суд муҳокамасини видеоконференцалоқа режимида ўтказилиши билан боғлиқ **** сўм суд ****ни даъвогардан ундиришни лозимдеб топди. Ўзбекистон РеспубликасиИқтисодий процессуал кодексининг ****, ****,****,****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати Қ А Р О Р Қ И Л А Д И: “***”масъулияти чекланган жамиятининг апелляцияшикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Қумқўрғонтуманлараро иқтисодий судининг **** йил18 сентябрдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Апелляция шикояти учун олдиндан тўланган **** сўм давлат божи ва **** сўм почта **** даъвогар“****” масъулияти чекланган жамиятизиммасида қолдирилсин. Даъвогар“***”масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан Олий суд депозитига суд **** видеоконференцалоқа режимида кўриб чиқиш билан боғлиқ **** сўм суд ****ундирилсин. Мазкур қарорнинг тўртинчи қисми бўйича ижро ****сиберилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан бошлаб қонуний кучга киради. Мазкур қарор устидан биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан бошлаб бир йил муддат ичидаҚумқўрғонтуманлараро иқтисодий суди орқали Сурхондарё вилоят судинингиқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи *** ҳайъат аъзолари *** ***