Решение #2847538 Экономические

****-сонлииқтисодий иш Биринчи инстанция судида ишни кўрган судья **** Апелляция инстанцияси маърузачи судья**** судида БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ **** **** йил13ноябрь Бухоровилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси ****нинг раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар **** ва****евлардан иборат таркибда,судья каттаёрдамчиси****внинг котиблигида, даъвогар “O’z ’lk ’ rik” кластерининг Бухоро филиали давлат муассасаси вакили **** (**** йил 30 апрелдаги ****-сонли ишончномага асосан), жавобгар “ kb r Xum un bdull ziz” масъулияти чекланган жамияти вакили адвокат **** (**** йил 21 августдаги 15-сонли ордер ва ****-сонли ишончномага асосан)лариштирокида, даъвогар “O’z ’lk ’ rik” кластерининг Бухоро филиали давлат муассасасинингжавобгар “ kb r Xum un bdull ziz” масъулияти чекланган жамиятидан ****,**** асосий қарз, ****,**** пеня ва **** сўм етказилган зарарни ундириш тўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қабул қилинганБухоротуманлараро иқтисодий судининг **** йил 16 сентябрдаги ҳал қилув қарорига нисбатан жавобгар “ kb r Xum un bdull ziz” масъулияти чекланган жамиятининг берган апелляция шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйид гил рни аниқлади: Даъвогар “O’z ’lk ’ rik” кластерининг Бухоро филиали давлат муассасаси(матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, жавобгар“**** **** ****” масъулияти чекланган жамияти (матнда жавобгар деб юритилади)дан ****,**** асосий қарз, ****,**** пеня ва **** сўм етказилган зарарни ундиришни сўраган. Бухоро туманлараро иқтисодий судининг **** йил 16 сентябрдаги ҳал қилув қарори билан жавобгарнинг даъво муддатини қўллаш тўғрисидаги илтимосномасини қаноатлантириш рад этилиб, даъво қисман қаноатлантирилган, жавобгардан даъвогар фойдасига ****,**** асосий қарз, **** сўм пеня ва олдиндан тўланган **** сўм почта **** ундирилган.Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилган. Жавобгар мазкур ҳал қилув қароридан норози бўлиб, апелляция шикоятиберган.Апелляция шикоятида тарафлар ўртасида тузилган **** йил 26 июндаги шартномага асосан ****-фактурага асосан қарздорликлар тан олинган бўлсада, даъво муддати ўтиб кетганлиги, даъво муддатини қўллаш **** ариза суд томонидан асоссиз рад этилганлиги, **** йил 14 ноябрдаги **** сўмлик тўлов бошқа шартномага асосан аванс тариқасида тўлаб берилганлиги, низодаги шартномага алоқаси йўқлиги, суд иш ҳолатларини тўлиқ ўрганмаганлиги,**** баҳо бермаганлиги маълум қилиниб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво муддати ўтганлигини инобатга олиб даъво муддатини қўллаш **** янги қарор чиқариш сўралган. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили апелляция шикоятида келтирган **** таъкидлаб, даъво муддати ўтганлигини, **** йилда **** фактуралари икки томонлама тасдиқланган бўлсада, даъвогар уч йил мобайнида судга мурожаат қилмаганлиги сабабли даъво муддатини ўтказиб юборганлигини, суд даъво муддатини қўллаш ****аризани асоссиз рад қилганлигини, **** йилда амалга оширилган тўлов бошқа шартнома бўйича эканлигини маълум қилиб, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиб, даъво муддати ўтганлигини инобатга олиб даъво муддатини қўллаш **** янги қарор чиқариш сўради. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили жавобгарнинг апелляция шикоятига эътироз билдириб, суд қарори тўғри чиқарилганлигини, шикоятдаги **** асоссиз эканлигини, **** йилдаги шартнома асфальт етказиб бериш ****, **** йилдаги шартнома транспорт хизмати кўрсатиш **** эканлигини, **** йил 14 ноябрда **** сўм тўловни жавобгар асфальт маҳсулот етказиб берилганлиги учун амалга оширганлигини, даъво муддати узилганлигини, **** йилдаги шартнома бўйича тўлов умуман амалга оширилмаганлигини, **** обороткасидан нусхаси **** қилишинимаълум қилиб, жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни сўради. Судлов ҳайъати иш бўйича маърузачи судьянинг маърузасини, тарафлар вакилларининг тушунтиришларини тинглаб, апелляция шикоятидаги **** ва иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, қуйида келтирилган асосларга кўра,жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиршишни лозим топади. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,тарафлар ўртасида **** йил 26 июнь куни 96-сонлишартнома тузилган.Шартноманинг 1.1-бандига кўра, шартнома суммаси ****.****.**** сўмни ташкил қилиши белгиланган. Шартнома шартларига асосандаъвогар давал хом-ашёси асосида асфальт маҳсулотини тайёрлаб бериш,жавобгар кўрсатилган хизматлар **** тўлаш **** олган. Шартноманинг 2.1-бандига кўра, сотиб олувчи (жавобгар) тайёрлаб бериладиган маҳсулот бўйича кўрсатиладиган хизмат учун **** фоизи миқдорида олдиндан тўловни амалга ошириши лозимлиги келишилган. Шунингдек, тарафлар ўртасида****2йил10 январда 12-сонли машина механизмва автотранспорт хизматини кўрсатиш **** шартнома тузилган. Шартномаларга асосан тарафлар ўртасида **** йил 20 августдаги 58-сонли****,****лик, **** йил 29 октябрдаги 71-сонли ****,****ликва **** йил 26 январдаги 2-сонли****,****лик****-фактураларикки томонламарасмийлаштирилган. Жавобгартомониданкўрсатилган хизматлар **** учун **** йил 6 сентябрда **** сўм, **** йил 15 ноябрда **** сўм ва **** йил 14 ноябрда **** сўм,жами 31.****.**** сўмлик тўловларни амалга оширилиб, қолган тўловларни шартномада келишилган муддатда ўз **** тўлаб берилмаган Даъвогар томонидан88.****.****,**** қарздорлик ҳисобланиб,ушбу қарздорликни тўлаб бериш **** **** йил 22 майда 53-сонли талабнома хати жавобгарга юборилган. Жавобгартомонидан оқибатсиз қолдирилганлиги сабаблидаъвогар даъво аризасидаги талаб билан судга мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, пудрат шартномаси бўйича бир тараф (пудратчи) иккинчи тараф (буюртмачи)нинг топшириғига биноан маълум бир ишни **** ва унинг натижасини буюртмачига белгиланган муддатда топшириш **** олади, буюртмачи эса иш натижасини қабул қилиб олиш ва бунинг учун **** тўлаш **** олади. Даъвогар томонидан шартнома шартларига мувофиқ жавобгарга шартномада келишилган маҳсулот жами88********,****лик етказиб берилган. Бироқ, тарафлар ўртасида тузилган 96-сонли шартноманинг 1.1- бандида етказиб берилган маҳсулот қисманининг 10 фоизи миқдорида бошқа **** ҳисобланиши келишилган бўлсада, тарафлар ўртасидаги **** йил 20 августдаги 58-сонли ****-фактурада шартнома шарти келишувига кўра **** (даъвогар)нинг бошқа **** учун 46********,****лик кўрсатилган хизматлар учун 10 фоиз, яъни 4********,**** ҳисобланмасдан, 9********,****, яъни 19,72 фоиз, 4******** сўм ортиқча ҳисобланган. Демак,жавобгарнинг қолдиқ қарздорлиги (88********,35–4********) жами 84********,****ни ташкил қиладива даъво талабининг 84********,****лик қисми асосли, даъво талабининг қолган қисми асоссиз ҳисобланади. Судлов ҳайъати жавобгарнинг апелляция шикоятида келтирган даъво муддати суд томонидан асоссиз қўлланилмаганлиги, **** йилдаги шартнома бўйича даъво муддати ўтганлиги **** келтирган****лари биланкелишмайди. Чунки,ФКнинг ****-моддасига асосан умумий даъво муддати уч йил. ФКнинг ****-моддасига кўра, даъво муддатининг ўтиши белгиланган тартибда даъво қўзғатилиши билан, шунингдек **** шахс қарзни тан олганлигини кўрсатувчи ҳаракатларни қилиши билан узилади.Узилишдан кейин даъво муддатининг ўтиши янгидан бошланади, узилишгача ўтган **** эса - янги муддатга қўшилмайди. Иш ҳужжатларидан кўринишича, жавобгар томонидан **** йил 6 сентябрда **** сўм, **** йил 15 ноябрда **** сўм ва **** йил 14 ноябрда **** сўм тўлов амалга оширилган. Жавобгар шикоятида **** йил 14 ноябрдаги **** сўм тўлов бошқа **** йилдаги шартнома асосида амалга оширилганлигини билдирган бўлсада, унинг бу **** асоссиз. Чунки, судлов ҳайъатида **** этилган **** айланмасидан кўчирмада тўлов **** даваль хом ашёсидан майдаланган асфальт тайёрлаб тўғрисидаги шартнома бўйича эканлиги қайд этилган.Бу эса **** йил 25 июндаги 96-сонли шартнома предметида кўрсатилган. Қолаверса, **** йил 10 январда тузилган 12-сонли шартнома машина механизм ва транспорт хизмати кўрсатиш тўғрисида бўлиб, тўлов ҳужжатида ушбу шартномага асосан тўлов амалга оширилганлиги қайд этилмаган. Шу боис,судлов ҳайъати биринчи инстанция судинингсолиштирма далолатномага кўра жавобгар томонидан даъвогарга кўрсатилган хизматлар учун **** йил 14 ноябрь куни қисман 10******** сўмлик тўлов амалга оширилганлигива мазкур ҳолат **** бир қисми **** (қарзнинг бир қисми тўланганлиги), яъни жавобгарнинг қарзни тан олганлигини кўрсатувчи ҳаракатлари сифатида баҳоланиши ва даъво муддати узилганлиги сабабли қарздорлик юзасидан қонунда белгиланган уч йиллик даъво муддати ўтмаганлиги **** хулосаси билан келишади. Биринчи инстанция суди жавобгарнинг даъвогар олдидаги 84********,**** қарздорлиги иш ҳужжатларидаги шартнома, ****фактуралар, бир томонлама тасдиқланган солиштирма далолатнома, талабнома хатибилан тасдиқланганлигини инобатга олиб даъво талабиниқисман 84********,**** миқдорида қаноатлантиришни, даъво талабининг қолган қисмини рад қилиш**** тўғри хулосага келган. Шунингдек, даъвогар даъво аризасида44********,**** пеня ундиришни сўраган.ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Тарафлар ўртасида тузилган 96-сонли шартноманинг 4.6-бандида шартноманинг 4.1-4.5-бандлари билан тартибга солинмаган жавобгарлик турлари“Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонунива Фуқаролик кодекси билан тартибга солиниши кўрсатилган. Шунингдек, **** йил 12 январь куни 12-сонли шартномадабуюртмачи ишлар хизматлар **** ўз **** тўламаганда ўтказиб юборилган ҳар бир кун учун кечиктирилган сумманинг 0,4 фоизи, аммо кечиктирилган сумманинг 10 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда пеня тўлаши кўрсатилган. Даъвогар томонидан пеня миқдори нотўғри ҳисобланган. Тарафлар ўртасидаги 25.06.**** йилдаги 96-сонли шартнома бўйича пеня миқдори ****.сўмни ва 12.01.**** йилдаги 12-сонли шартнома бўйича **** сўмни, жами31********сўмни ташкил қилади. Даъвогарнинг пеня ундириш даъво талабининг 31******** сўмлик қисми асосли, даъво талабининг қолган қисми асоссиз ҳисобланади. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ, агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****. Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Биринчи инстанция судитўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини, даъвогар қарзни ўз **** ундириш чорасини кўрмаганлиги учун пенянинг ошишига сабаб бўлганлиги ва тарафларнинг мулкий манфаатларини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириш талабини камайтириб қисман, яъни 12******** сўм миқдорида қаноатлантириб,қолган қисмини қаноатлантиришни рад қилиш**** асосли ва қонуний хулосага келган. Шунингдек, даъвогар даъво аризасидақарздорлик ўз **** тўланмаганлиги сабабли29******** сўм миқдорида етказилганзарарни ундиришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленуми “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****-сонли қарорининг 13-бандига кўра, шартномалардан келиб чиқувчи пул ****, хусусан қарздорнинг товарлар, ишлар, хизматлар тўловини амалга ошириш ёхуд пул маблағларини қайтариш, тўлов кечиктирилган суммани тўлаш шарти билан олинган **** ФКнинг ****-моддасига асосан фоизлар ҳисобланиши лозим.Қонунда ёхуд тарафлар келишувида пул **** **** кечиктирганлик учун қарздорнинг неустойка (пеня) тўлаш **** кўзда тутилиши мумкин.Бундай ҳолатларда суд шундан келиб чиқиши керакки, агар қонунда ёки шартномада тўғридан-тўғри бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, кредитор пул **** **** учун зарар етказилганлиги ҳолатини ва зарарнинг миқдориниисботламаса ҳам, ушбу чоралардан бирини қўллаш **** талабни қўйишга ****. Тарафлар ўртасида тузилган шартномада **** бузганлик учун пеня ундириш назарда тутилган.Даъвогар томонидан даъво аризасида пеня ундириш талаби қўйилган. Бундай ҳолатдадаъвогарнинг Ўзбекистон Республикаси Марказий **** 14 фоиз молиялаштириш ставкасидан келиб чиқиб қарздорлик ўз **** тўланмаганлиги учун ҳисобланган 29******** сўм зарар ундириш **** даъво талаби асоссиздир. Чунки, жавобгардан даъвогар фойдасигақарздорлик кечиктирганлик учун пеня ундирилганлиги боис,қонунда ва шартномада бошқача тартиб белгиланмаганлиги учунбитта **** бузилганлиги учун иккита мулкий жавобгарлик чораси қўлланилмайди. Қолаверса,ИПК 68-моддасининг биринчи қисмига биноан, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Биринчи инстанция судидаъвогарнинг29******** сўм зарар ундиришталабини қаноатлантиришни рад этиш**** тўғри тўхтамга келган. Жавобгарнинг апелляция шикоятида келтирган **** суднинг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун асос бўла олмайди. Судлов ҳайъати мазкур ҳолатда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ИПКнинг ****-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. ИПК ****-моддасибиринчи қисмининг 1-бандига мувофиқ, апелляция инстанцияси суди апелляция шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Қайд этилганларга асосан судлов ҳайъати ишда аниқланган ҳолатлар ва қонунчиликталабидан келиб чиқиб, жавобгарнинг апелляция шикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўрасуд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ушбу модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция, кассацияватафтиш тартибидаги шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати, суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, апелляция шикоятини қаноатлантириш рад этилганлиги ва апелляция инстанцияси суди учунжавобгартомонидан олдиндан**** сўм давлат божи ва ****сўм почта **** тўланганлигини инобатга олиб, унинг зиммасида қолдиришни лозим топди. Юқоридаги баён этилганларга асосланиб,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қарорқилади: Жавобгар “**** **** ****” масъулияти чекланган жамиятинингапелляция шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Бухоротуманлараро иқтисодий судининг **** йил16 сентябрдаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Жавобгар “**** **** ****” масъулияти чекланган жамияти томониданапелляция инстанцияси суди учун олдиндан**** сўм давлат божи ва ****сўм почта **** тўланганлигини инобатга олиб, унинг зиммасида қолдирилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддат ичида биринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** **** ****-сонлииқтисодий иш БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ АПЕЛЛЯЦИЯ ИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ (Хулоса қисми) **** **** йил 13 ноябрь Бухоровилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати судьяси **** раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар **** ва **** иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогар “O’z ’lk ’ rik” кластерининг Бухоро филиали давлат муассасаси вакили ****(**** йил 30 апрелдаги ****-сонли ишончномага асосан), жавобгар “ kb r Xum un bdull ziz” масъулияти чекланган жамияти вакили адвокат **** (**** йил 21 августдаги 15-сонли ордер ва ****-сонли ишончномага асосан) иштирокида, даъвогар “O’z ’lk ’ rik” кластерининг Бухоро филиали давлат муассасасинингжавобгар “ kb r Xum un bdull ziz” масъулияти чекланган жамиятидан ****,**** асосий қарз, ****,**** пеня ва **** сўм етказилган зарарни ундириш тўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қабул қилинганБухоротуманлараро иқтисодий судининг **** йил 16 сентябрдаги ҳал қилув қарорига нисбатан жавобгар “ kb r Xum un bdull ziz” масъулияти чекланган жамиятининг берган апелляция шикоятини иқтисодий иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносида ўтказилган очиқ суд **** кўриб чиқиб,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****-моддаларини қўллаб, судлов ҳайъати қарорқилади: Жавобгар “ kb r Xum un bdull ziz” масъулияти чекланган жамиятинингапелляция шикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Бухоротуманлараро иқтисодий судининг **** йил 16 сентябрдаги ҳал қилув қарориўзгаришсиз қолдирилсин. Жавобгар “ kb r Xum un bdull ziz” масъулияти чекланган жамияти томониданапелляция инстанцияси суди учун олдиндан **** сўм давлат божи ва **** сўм почта **** тўланганлигини инобатга олиб, унинг зиммасида қолдирилсин. Қарор қабул қилинган кундан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддат ичида биринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи **** ҳайъат аъзолари **** ****