Решение #2847629 Экономические

****3-2501/****-сонли иш Биринчиинстанциясудида ишни кўргансудьяҒ.Игамов Кассацияинстанциясида маърузачи судья**** ҚАШҚАДАРЁ ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИНИНГ ҚАРОРИ Қарши шаҳри ****5 йил 13 ноябрь Қашқадарё вилоятсудииқтисодий ишлар бўйичакассацияинстанцияси судлов ҳайъатисудья**** раислигида,ҳайъат аъзолари судьялар **** ва **** иборат таркибда, судьякатта ёрдамчиси Ҳ.Абсатторовнинг котиблигида,даъвогар вакиллари ****,****,жавобгар раҳбари **** иштирокида,жавобгар“****Tim ”хусусий **** томонидан Косон туманлараро иқтисодий судининг****йил10июнда қабул қилинган ҳал қилув қарорига нисбатан берилганкассацияшикоятини вилоятсудибиносида очиқсуд**** видеоконференцалока режимида кўриб чиқиб,қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Савдо-саноат Палатаси Қашқадарё вилоят бошқармаси“****” ҚКмасъулияти чекланган жамияти манфаатида(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади)Косон туманлараро иқтисодий судига мурожаат қилиб,жавобгар“****Tim ”хусусий ****(бундан буён матнда жавобгар деб юритилади) ****сўм закалат суммаси, ****сўмпеняундириш ва тарафлар ўртасида17.09.****йилда тузилган****-сонлишартномани бекор қилишни сўраган. Биринчиинстанциясудининг****йил10июндаги ҳал қилув қарорибиландаъво талаблари қисман қаноатлантирилиб,жавобгардан даъвогар фойдасига****сўм закалат суммаси, ****сўмпенява****сўмпочта**** ундириш белгиланган. Ушбуҳал қилув қароридан норози бўлиб, “****Tim ”хусусий **** томониданкассацияшикояти берилган. Кассацияшикоятида,жавобгарсуд**** **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор бўлмаганлиги, ****сўм ундирув тўғрисида****ҳисоб ****инкассоқўйилганидан кейингинахабартопганлиги,бироқсуд**** **** этиш учун етарлича асослантирувчи далиллар мавжуд эканлиги,шунингдек даъвогарнинг телеграм ижтимоий тармоқдаги номерларига учхилкўзойнак маҳсулот фотосуратларини **** этганлиги,бироқ даъвогар ушбу маҳсулотларнирадэтиб келганликларини,даъвогарбиланбоғланишга бирнечамаротаба ҳаракат қилинганига қарамасдан, телефон**** кўтармаганликларини маълум қилиб,биринчиинстанция судиҳал қилув қароринингреспубликабюджетига****сўм давлат божи ундиришга оид қисмини бекор қилишни сўраган. Суд**** ўтказилиш **** ва жойи тўғрисидаПалатақонунда белгиланган тартибда хабардор қилинган бўлса-да,унинг вакили иштирок этмадикассацияшикояти юзасидан фикр билдирмади. Бундай ҳолатдасудишни Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси(кейинги матндаИПКдеб юритилади) ****моддасигаасосансуд****Палатавакили иштирокисиз кўриб чиқишни лозим деб ҳисоблайди. Суд**** муҳокамасида иштирок этган жавобгар раҳбари,даъвогарбиланшартнома тузганлигини,ушбу шартномага асосан маҳсулотни етказиб бериш учун телеграмдан маҳсулотларни расмини юборганлигини,бироқ даъвогар томонидан ушбу маҳсулотлар қабул қилинмаганлигини, кассацияшикоятини қаноатлантириб,суддан давлат божи ундириш қисмини бекор қилиш юзасидан ёрдам қилишни сўради. Суд**** иштирок этган даъвогар вакиллари ўз кўрсатмаларида,жавобгар томонидан шартнома шартларига асосан маҳсулотлар ўз **** етказиб берилмаганлигини,шартномага асосан сотиб олиш назарда тутилган махсус кўз ойнаклар эмасбалки,Ўзбекистонда ишлаб чиқарилган кўз ойнаклар жавобгар томонидан етказиб бериш назарда тутилганлигини,бундай маҳсулотлар қабул қилинмаслиги,чунки ушбу кўз ойнаклар махсусчетдавлатда ишлаб чиқарилиши ва хизматда фойдаланилиши назарда тутилганлигини,келтирилганкассацияшикоятига қўшилмаслигини,биринчиинстанциясудининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз, кассацияшикоятини қаноатлантиришсиз қолдиришни сўрашди. Судлов ҳайъатикассацияшикояти юзасидан тарафларнинг тушунтиришларини тинглаб ва берган фикрларини муҳокама қилиб,ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб,биринчиинстанция судиҳал қилув қарорининг қонуний ва асослантирилганлигини текшириб, кассацияшикоятини қаноатлантирмасдан,суднинг****йил10июндаги ҳал қилув қарорини ўз кучида қолдиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг15моддасибиринчи,иккинчи қисмларига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади.Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнингбутунҳудудида олий юридик кучга эга,тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг55-моддасииккинчи қисмига асосан ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларинисудорқали ҳимоя қилиш,давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улармансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари,ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси(бундан буён матндаФКдеб юритилади)нинг****-моддасигакўра **** шартномадан,зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. ФКнинг****-моддасигаасосан **** **** бир томонламабоштортиш ва шартнома шартларини бир томонлама ўзгартиришга йўл қўйилмайди. ФКнинг****-моддасигакўраагарқонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса,**** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмайди. УшбуКодекснинг****-моддасигаасосан маҳсулот етказиб бериш шартномасига мувофиқ тадбиркорлик фаолиятибиланшуғулланаётган маҳсулот етказиб берувчи сотувчи шартлашилган муддатда ёки муддатларда ўзи ишлаб чиқарадиган ёхуд сотиб оладиган товарларни сотиб олувчига тадбиркорлик фаолиятида фойдаланиш учун ёки шахсий,оилавий ****,рўзғорда ва шунга ўхшаш бошқа **** фойдаланишбиланбоғлиқ бўлмаган бошқа **** фойдаланиш учун топшириш,сотиб олувчи эса товарларни қабул қилиш ва уларнинг **** тўлаш **** олади. Иш ҳужжатлари васудмуҳокамасида аниқланган ҳолатларга асосан шартнома талаблари жавобгар томонидан ****,яъни товарлар етказиб берилмаган ва шартномани жиддий равишда бузишга йўл қуйилган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг4.1-бандигакўра,буюртмачи ва **** ушбу шартноманинг шартларини **** ва бузганлиги учун қонун ҳужжатларига мувофиқ жавобгар бўлиши келишилган. Даъвогар тарафлар ўртасида17.09.****йилда тузилган****сонлишартномани муддатидан олдин бекор қилиш бўйича жавобгарга04.02.****йилда таклифлар юборган. Ушбутаклифларга жавобгар томониданраджавоби берилган. Ўзбекистон РеспубликасиОлийхўжаликсудиПленумининг****йил18декабрдаги“Хўжали к шартномаларини тузиш,ўзгартириш ва бекор қилишни тартибга солувчи фуқаролик қонун ҳужжатлари нормаларини қўллашнинг айрим масалалари тўғрисида”ги****-сонлиқарорининг18-бандида,шартноманинг амал қилиш даврида тарафлар ўзаро келишувга мувофиқ уни амалдаги қонун ҳужжатларида назарда тутилган тартибда ўзгартиришга ҳам,бекор қилишга ҳам ****.ФК ****-моддасининг иккинчи қисми қоидаларидан келиб чиқиб, шартнома суднинг ҳал қилувқарорига биноан иккинчи тараф шартномани жиддий равишда бузса бекор қилиниши мумкинлиги қайд этилган. ФК ****-моддасининг 2-қисмига кўра, бир тараф шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** таклифга иккинчи тарафдан рад жавоби олганидан кейингина ёки таклифда кўрсатилган ёхуд қонунда ёинки шартномада белгиланган муддатда, бундай муддат бўлмаганида эса — ўттиз кунлик муддатда жавоб олмаганидан кейин, шартномани ўзгартириш ёки бекор қилиш **** талабни судга **** этиши мумкин. Юқорида қайд этилган асосларга кўра, биринчи инстанция суди даъвогарнинг тарафлар ўртасида 17.09.**** йилда тузилган ****-сонли шартномани муддатидан олдин бекор қилиш **** талабини қаноатлантириш тўғрисида асосли хулосага келган. Даъвогар жавобгар томон шартномани **** сабабли жавобгардан **** сўм миқдорида закалат пули ундиришни сўраган. Даъво аризасига илова қилинган ҳужжатлар ва даъвогар вакилининг келтирган **** кўра, жавобгар томонидан махсус ахборот портали орқали маҳсулот етказиб бериш тўғрисидаги шартномага асосан ҲККПдаги ҳисоб **** **** сўм миқдорида закалат суммаси ўтказиб берилган. ФКнинг ****-моддасига кўра, шартнома тузаётган тарафлардан бири шартнома тузилганлигини исботлаш ва унинг ижросини таъминлаш юзасидан берадиган пул суммаси закалат ҳисобланади. ФК ****-моддасида, агар шартноманинг **** учун закалат пули берган тараф жавобгар бўлса, закалат иккинчи тарафда қолади, агар шартноманинг **** учун закалат олган тараф жавобгар бўлса, у иккинчи тарафга закалатни икки баробар қилиб қайтариши шарт деб белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги томонидан **** йил 21 майда ****-сон билан рўйхатдан ўтказилган “Махсус ахборот портали операторининг давлат харидларини ташкил этиш ҳамда ўтказиш борасидаги фаолияти тўғрисидаги” низомнинг 34-бандида буюртмачи ва иштирокчи электрон давлат харидларида иштирок этиш учун ўзларининг ҲККПдаги ҳисоб **** закалат тўловларини ўтказадилар деб кўрсатилган.Ушбу бандга асосан савдода иштирок этиш учун шартнома миқдоридан келиб чиқиб жавобгар **** сўм закалат пулини ўзининг ҲККПдаги ҳисоб **** ўтказиб берган. Ушбу шартнома шартлари тарафларнинг бири томонидан бузилганда ҳуқуқи бузилган тарафнинг ҲККПдаги ҳисоб **** қўйилган закалат суммаси ўзига қайтарилади, шартномани бузган тарафнинг закалат пуллари эса суд қарори асосида ҳуқуқи бузилган тарафга ундириб берилади. Шу сабабдан биринчи инстанция суди даъвогарнинг **** сўм закалат суммаси ундириш талабини тўлиқ қаноатлантириб тўғри қарор қабул қилган. Шунингдек, даъвогар жавобгар шартнома шартларини **** сабабли жавобгардан Ўзбекистон Республикаси “Хўжалик юритувчи субъектлар фаолиятининг шартномавий-ҳуқуқий базаси тўғрисида”ги қонуннинг 25моддасига кўра, товарларни етказиб бериш муддати кечиктириб юборилганлиги учун кечиктирилган ҳар бир кун учун **** **** қисмининг 0,5 фоизи миқдорида пеня ҳисобланиши аммо пеня миқдори асосий қарз суммасининг 50 фоизидан ошмаслиги белгиланганлигидан келиб чиқиб, жавобгардан **** сўм миқдорида пеня ундиришни сўраган. Даъвогарнинг жавобгардан **** сўм пеня ундириш талаби ҳам асосли ҳисобланиб, биринчи инстанция суди томонидан мазкур талаб тўлиқ қаноатлантирилган. Шунингдек, жавобгар кассация тартибидаги шикоятида биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорининг республика бюджетига **** сўм ундиришга оид қисмини бекор қилишни сўраган. ИПКнинг ****-моддасига асосан суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Ўзбекистон Республикаси Олий суди Пленумининг **** йил 19 декабрдаги “Иқтисодий ишлар бўйича суд **** ундириш амалиёти тўғрисида”ги 36-сонли Қарорининг 10-банди иккинчи қисмида қонун бўйича судья давлат божини тўлашдан тўлиқ ёки қисман озод этиш ҳуқуқига эга эмаслигини назарда тутиш лозимлиги **** тушунтириш берилган. Шунингдек, ушбу Пленум қарорининг 20-бандида давлат божи билан боғлиқ масалалар бўйича қабул қилинган суд ҳужжатлари устидан умумий асосларда шикоят (протест) берилиши мумкин.Агар апелляция шикояти берилганда суд ҳужжатининг **** ундириш ёки ундиришни рад этиш қисми шикоят қилинаётган бўлса, давлат божи низолашилаётган суммадан келиб чиқиб ҳисобланиши **** тушунтириш берилган. Ўзбекистон Республикаси “Давлат божи тўғрисида”ги Қонунида давлат божи ставкаларининг миқдори белгиланган бўлиб, хўжалик шартномаларини тузиш, ўзгартириш ёки бекор қилиш **** келиб чиқувчи низолар бўйича даъво аризаларидан БҲМнинг 10 баравари миқдорида давлат божи ундирилиши лозим. Юқорида қайд этилган қонун ва пленум қарорлари талабларидан келиб чиқиб биринчи инстанция суди республика бюджетига **** сўм давлат божи ундириш тўғрисида асосли хулосага келган. ИПК 68-моддаси биринчи қисмига биноан, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши шарт. ИПКнинг72-моддасигакўра қонунчиликка мувофиқ муайян далилларбилантасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далилларбилантасдиқланиши мумкин эмас. ИПКнинг74-моддасибиринчи қисмига асосансуддалилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб,уларнисуд**** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама,тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўзичкиишончи бўйича баҳо беради. ИПКнинг****-моддасибиринчи қисмига кўрасудишникассациятартибида кўриш чоғида биринчиинстанция судиҳал қилув қарорининг қонунийлигини ва асослигини текширади.Судянги далилларни текшириш ва янги фактларни аниқлаш мумкин. ИПКнинги****-моддасибиринчи қисмини биринчи бандидакассацияинстанциясисуди кассацияшикоятини(протестини)кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга **** белгиланган. ИПКнинг****-моддасибиринчи қисмидасуд**** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши,мазкур модданинг тўққизинчи қисмида ишда иштирок этувчи шахсларнингапелляция, кассациява тафтиш шикояти беришбиланбоғлиқ ҳолда қилгансуд**** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ **** белгиланган. Шунингдек,ИПКнинг****-моддасигакўра, суд**** видеконференцалоқа режимида ўтказишбиланбоғлиқсуд**** суммасисудтомонидан белгиланади ва ишда иштирок этувчи шахслардан ишни кўриб чиқиш натижалари бўйича ушбу Кодекснинг****моддасигамувофиқ ундирилади. Судлов ҳайъатикассацияшикояти юзасидан тарафларнинг **** тинглаб,ишдаги ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, “****Tim ”хусусий ****кассацияшикоятини қаноатлантиришнирадэтишни,Косон туманлараро иқтисодий судининг****йил10июндаги ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни,олдиндан тўлаб чиқилган****сўмпочта**** жавобгар зиммасига қолдиришни,давлат божидан норози бўлибкассациятартибида шикоят келтирилганлиги боис жавобгардан давлат божи ундирмасликни ҳамда жавобгар ҳисобиданОлий суддепозитига****сўм видеоконфренцалоқа **** ундиришни ва бу **** ижро **** беришни лозим топади. Юқоридагиларга кўра,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг66, 74, ****, ****, ****-моддаларигаасосланиб,судлов ҳайъати қ а р о р қ и л а д и: “**** Tim ”хусусий **** томонидан келтирилганкассацияшикоятини қаноатлантиришрадэтилсин. Косон туманлараро иқтисодий судининг****йил10 июндаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Кассацияинстанцияси учун олдиндан тўлаб чиқилган41****сўмпочта****“**** Tim ”хусусий **** зиммасига қолдирилсин. “**** Tim ”хусусий **** ҳисобиданОлий суддепозитига ****сўм видеоконфренцалоқа **** ундирилсин. Ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган кундан бошлаб қонуний кучга кирган. Мазкур қарор устидан биринчиинстанция судиорқали вилоят судининг Иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиш(протесткелтириш)мумкин. раислик этувчи **** ҳайъат аъзолари **** ****