Решение #2847693 economic_new

4-1905-2501/****4-сонли иш Денов тумани ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ ****йил13ноябрь Денов туманлараро иқтисодий судининг судьяси **** раислигида, **** котиблигида, даъвогар вакили **** (**** йил 16 октябрдаги 1-сонли ишончномага асосан) иштирокида, даъвогар “ХХХ” масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “ХХХ” масъулияти чекланган жамиятидан 20.****.**** сўм асосий қарз, 10.****.**** сўм пеня ундириш **** даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни Денов туманлараро иқтисодий судининг биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни АНИҚЛАДИ: Даъвогар “ХХХ” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогар ёки **** деб юритилади) жавобгар “ХХХ” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгар ёки Буюртмачи деб юритилади)га нисбатан судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб, даъво аризасида тарафлар ўртасида **** йил 25 апрелда 55-сонли шартномага кўра, даъвогар жавобгарга **** йил 25 апрелда жами 20.****.**** сўмлик спиртли ичимликлар етказиб берилганлиги, олинган маҳсулот учун бир сўм ҳам тўлаб бермаганлиги, қарздорлик 20.****.**** сўмни ташкил қилиши, шартноманинг 5.4-бандига асосан буюртмачи маҳсулотни қабул қилиб олгандан сўнг 15 кун муддатдан кечиктирмасдан маҳсулот пулини тўлаши лозимлиги, лекин жавобгар шартнома шартларига амал қилмасдан олинган маҳсулотлар учун 20.****.**** сўмни тўламасдан келаётганлиги, жавобгарга юборилган талабнома жавобсиз қолдирилганлиги, шартноманинг 7.4-бандига асосланиб жавобгарга **** кунга асосий қарз суммасининг 50 фоизидан ошмаган ҳолда 10.****.**** сўм пеня ҳисобланганлигини билдириб, жавобгардан даъвогар фойдасига 20.****.**** сўм асосий қарз, 10.****.**** сўм пеня ундиришни сўраган. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тартибда хабардор қилинган жавобгар суд **** вакили иштирокини таъминламади. Иш ҳужжатларида уларнинг суднинг суд муҳокамаси **** ва жойи **** **** олганлигини тасдиқловчи гибрид почта маълумотномаси мавжуд. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра агар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган **** кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд **** бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. ИПКнинг ****-моддаси учинчи қисмига кўра иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Шу сабабли, суд ишни жавобгар иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили судга маълумотнома **** этиб, даъво аризадаги **** такрорлаб, даъво талабини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд даъвогар вакилининг фикрини тинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга мувофиқ даъвони қисман қаноатлантиришни лозим топади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 15-моддаси биринчи қисмига кўра Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддаси биринчи қисмига кўра ҳар ким ўз ҳуқуқ ва эркинликларини қонунда **** барча усуллар билан ҳимоя қилишга ****. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддаси иккинчи қисмига кўра ҳар кимга ўз ҳуқуқ ва эркинликларини суд орқали ҳимоя қилиш, давлат органларининг ҳамда бошқа ташкилотларнинг, улар мансабдор шахсларининг қонунга хилоф қарорлари, ҳаракатлари ва ҳаракатсизлиги устидан судга шикоят қилиш ҳуқуқи кафолатланади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддаси учинчи қисмига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланади. Ишдаги мавжуд ҳужжатлардан кўринишича даъвогар жавобгар ўртасида **** йил 25 апрелда 55-сонли шартнома тузилган. Шартномаларга кўра, **** маҳсулот етказиб бериш Буюртмачи эса унинг **** тўлаш **** ўз зиммасига олган. **** йил 27 апрелдаги 55-сонли шартномага ва **** йил 28 апрелдаги ****-фактураларга асосан жами 20.****.**** сўмлик маҳсулот етказиб берилган. Ушбу шартнома бўйича ҳисоб китобдан сўнг, жами 20.****.**** сўмлик қарздорлик вужудга келган. Жавобгар даъвогардан 20.****.**** сўм қарздор бўлиб қолганлиги ишдаги, шартнома, ишончнома, электрон ****-фактура ва даъвогарнинг судга берган тушунтиришлари билан ўз тасдиғини топган. Тарафлар ўртасида тузилган шартномаларнинг 5.4-бандига кўра “маҳсулот” қабул қилиб олинган **** бошлаб ўн беш кун муддат давомида қабул қилиб олинган маҳсулот учун барча якуний ҳисоб-китоблар тўлиқ амалга оширилиши лозимлиги белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси(бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасига кўра **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса — иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Судга **** этилган даъвода жавобгарнинг даъвогар олдидаги асосий қарздорлиги 20.****.**** сўмни ташкил этган ва ушбу сумма жавобгар томонидан тан олинган. ИПК 68-моддасининг биринчи ва учинчи қисмларига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. 2 Ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган далилларни ишда иштирок этувчи бошқа шахслар олдида, агар ушбу Кодексда бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, суд **** бошлангунига қадар ёки суд белгилаган муддат доирасида очиб бериши лозим. Агар тараф суд томонидан талаб этилаётган далилни ўзида ушлаб турган ва суд сўрови билан белгиланган муддатда уни **** этмаётган бўлса, ундаги маълумотлар шу тараф манфаатларига қарши қаратилган деб тахмин қилинади ва у томонидан тан олинган деб ҳисобланади. Даъвогарнинг жавобгар олдидаги 20.****.**** сўм қарздорлик мавжудлигини судга **** этилган шартнома, ****-фактуралар билан исботлаган. Иш ҳужжатларида ушбу асосий қарздорликни рад этувчи ҳужжатлар мавжуд эмас.Шу сабабли суд даъвонинг 20.****.**** сўм қарзни ундириш талабини қаноатлантиришни, жавобгардан даъвогар фойдасига 20.****.**** сўм асосий қарзни ундиришни лозим топади. Бундан ташқари даъво аризасида шартноманинг 7.4-бандига асосан **** кунга асосий қарзнинг 50 фоизидан ошмаган ҳолда 10.****.**** сўм пеняни ундиришни сўраган. Шартноманинг 7.4-бандида Ҳисоб **** бўйича қабул қилиб олинган маҳсулот учун шартноманинг 5.4-бандида назарда тутилган тўлов муддатлари кечиктирилганлик учун ҳар бир кечиктирилган кун учун тўлови кечиктирилган сумманинг 0,5 фоизи миқдорида, аммо кечиктирилган тўлов суммасининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорида пеня тўлаши белгиланган. ФКнинг ****-моддасига асосан, қарздор айби бўлган **** **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФК ****-моддасига кўра агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарорининг 4-бандида, ФКнинг ****-моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок қилувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга ****, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****-моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлиги **** тушунтириш берилган. Шу сабабли суд, талаб қилинган пеняни камайтириб, 10.****.**** сўм пеня ундириш талабини 5.****.**** сўм қисмини қаноатлантириб, қолган қисмини рад этишни лозим топади. 3 Ўзбекистон Республикасининг “Давлат божи тўғрисида” **** йил 06 январдаги ЎРҚ-****-сонли Қонуни билан белгиланган Давлат божи ставкаларининг миқдорлари (бундан буён матнда Давлат божи ставкаларининг миқдорлари деб юритилади) 2-бандининг “а”-кичик бандида, давлат божи мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида давлат божи тўлашлиги белгиланган. ИПК ****-моддасининг 6 қисмида агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. Юқоридагилардан келиб чиқиб суд даъвогарнинг даъво аризаси талабини қисман қаноатлантириш, жавобгардан даъвогар фойдасига 20.****.**** сўм асосий қарз, 5.****.**** сўм пеня, олдиндан тўланган ****.**** сўм давлат божи, 41.**** сўм почта **** ундириш, даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Баён этилганларга ва Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг 68, ****, ****, ****-моддаларини қўллаб, суд Қ А Р О Р Қ И Л Д И: Даъво ариза талаби қисман қаноатлантирилсин. “ХХХ” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан “ХХХ” масъулияти чекланган жамияти фойдасига 20.****.**** сўм асосий қарз, 5.****.**** сўм пеня, жами 25.****.**** сўм ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. “ХХХ” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан “ХХХ” масъулияти чекланган жамияти фойдасига олдиндан тўланган ****.**** сўм давлат божи, 41.**** сўм почта **** ундирилсин. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Мазкур ҳал қилув қарори бир ой муддат ўтиб қонуний кучга киради, ҳал қилув қарори устидан Денов туманлараро иқтисодий суди орқали Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ойлик муддат ичида апелляция шикояти бериш (протест келтириш) ёки ушбу муддатда апелляция шикояти(протест) берилмаса, олти ойлик муддатда кассация шикояти бериш (протест келтириш) мумкин. Судья **** 4