Решение #2847760 economic_new

4-1904-****4/2690-сонли иқтисодийиш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛҚИЛУВҚАРОРИ Қумқўрғон тумани ****5йил13 ноябрь Қумқўрғон туманлараро иқтисодий суди судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси **** котиблигида, Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сурхондарё вилояти ҳудудий бошқармасининг даъвогар АТ “Халқ ****" манфаатида, жавобгар “G` r tb k Y shl r M hn t Guz ri” хусусий **** нисбатан берилган даъво аризасини даъвогар вакили **** (**** йил 17 февралдаги ****-сонли ишончнома асосида), жавобгарраҳбари**** (паспортасосида)лар иштирокида, Қумқўрғон туманлараро иқтисодий суди маъмурий биносида, очиқ суд ****, иш ҳужжатлари билан биргакўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Ўзбекистон Савдо-саноат палатаси Сурхондарё вилояти ҳудудий бошқармаси (кейинги ўринларда матнда палата-деб юритилади) даъвогар АТ “Халқ ****" (кейинги ўринларда матнда даъвогар-деб юритилади) манфаатида судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар “G` r tb k Y shl r M hn t Guz ri” хусусий **** (кейинги ўринларда матндажавобгар -деб юритилади) ҳисобидан **** сўм муддати ўтган кредит қарзи ҳамда **** сўм кредит фоиз қарзини ҳамда олдиндан тўланган **** сўм почта **** ундириш ва ундирувни гаров мулки бўлган Қизириқ тумани Пахтакор ҚФЙ “Заробод” маҳалласи ҳудудида жойлашган “Маъмурий бино”га тегишли умумий фойдаланиш майдони ****,23 кв.метрга, қурилиш ости майдони ****,31 кв.метр бўлган “Маъмурий бино” унга тегишли ердан фойдаланиш ҳуқуқи билан бирга мавжуд асбоб ускуналари билан биргаликда (Кадастр ****: № 19:06:03:01:01:****:****) кадастр хизмати томонидан ердан фойдаланиш ҳуқуқи билан бирга берилган мулкга қаратишни сўраган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили жавобгар томонидан кредит қарздорлиги ва фоиз қарздорлиги бартараф этилмаганлигини маълум қилиб, даъвони аризасини тўлиқ қаноатлантиришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгарраҳбаридаъвони тан олиб, солиқ органи томонидан молиявий жарима қўлланилганлиги сабабли тўловни амалга оширишни имкони бўлмаганлигини билдириб, суддан қонуний енгиллик беришни сўради. Палата суд **** **** ва жойи **** тегишли тарзда хабардор этилган бўлсада, суд **** иштирок этмади. Бироқ,Палата ўзинингдаъво аризасида ишнипалата вакили иштирокисиз кўришни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринларда матндаИПК-деб юритилади)нинг****-моддасига кўра,ишмуҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган даъвогар суд **** келмаса, даъвогарнинг ишни унинг йўқлигида кўриш тўғрисидаги аризаси бўлган ****, низо унинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Шу боисдан,суд ишни палата вакили иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Суд,ишда иштирок этувчидаъвогарвакилива жавобгарраҳбаринингтушунтиришларини тинглаб, ишда тўпланган ҳужжатлар ва далилларни атрофлича ўрганиб чиқиб, уларга ҳуқуқий баҳо бериб, қуйидагиларга кўра, даъвониқисманқаноатлантиришни лозим деб ҳисоблайди. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси 55-моддасининг учинчи қисмида ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддаларига кўра, **** - фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса - қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлади. **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади. Иш ҳужжатлари ва судда аниқланган ҳолатларга кўра,даъвогар ва жавобгар ўртасида2021йил 3 июнда 21-сонликредит шартномаситузилган бўлиб, шартномага асосан **** (даъвогар), “Қарз олувчи” (жавобгар)га36ой муддатга6ойлик имтиёзли даври билан йиллик21фоиз устама **** тўлаш шарти билан******** **** сўм миқдоридамакарон маҳсулотлари, новвот ишлаб чиқариш ҳамда пайпоқ ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш****асбоб ускуналар сотиб олиш учункредит маблағи ****, “Қарз олувчи” эса ўз навбатида олинган кредитни белгиланган муддатда қайтариш ва кредитдан фойдаланганлик учун фоизлар тўлаш **** олган. Шартноманинг1.1бандида **** қарздорга мазкур шартномада кўрсатиб ўтилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағларини (кредит) бериш ****, қарздор эса ўз навбатида олинган пул маблағларини белгиланган муддатда қайтариш ва пул маблағларидан фойдаланганлиги учун фоизлар тўлаш **** олган. Кредит таъминоти сифатида****1йил 3 июндаги “Ипотека шартномаси”га асосан“G` r tb k Y shl r M hn t Guz ri” хусусий ****гаЎзбекистон Республикаси давлат активларини бошқариш агентлиги Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармасининг 02.03.**** йилдаги №****-сонли мулк ҳуқуқини тасдиқловчи давлат ордерига асосан тегишли бўлган Сурхондарё вилояти, Қизириқ тумани (аввалги “Янгиобод” ҳозирги) “Заробод” маҳалласида жойлашган ер участкасининг умумий майдони ****,60 кв.м, умумий майдони****,31кв.м фойдаланиш майдони****,25кв.м бўлган “2 қаватли Маъмурий” биноси (Кадастр ****: № 19:06:03:01:01:****:****) ердан фойдаланиш ҳуқуқи билан бирга гаровга қўйилган. Гаровга қўйилган мулк тарафлар томонидан****1йил 3 июндатузилган баҳолаш далолатномасига асосан******** ****сўмга баҳоланган. Шартномага асосан даъвогар томонидан жавобгарга кредит маблағлари **** берилган.Лекин, жавобгар кредитни қайтариш жадвалига риоя 2 қилмасдан,кредитнингмуддати ўтган қарзидан ****сўм, кредит фоизидан ****сўмтўланмасдан келган. Кредитшартномаси шартларигакўра, жавобгар (қарздор) томонидан 30 кундан ортиқ муддатда кредит бўйича асосий қарз ва фоизлар тўланмаганда, **** кредит бўйича асосий қарз фоизларни муддатидан олдин, шунингдек ундирувни кредит таъминотига қаратиш орқали ундириши мумкинлиги белгиланган. Даъвогар томонидан жавобгарга ушбу қарздорликларни тўлаш **** қилган ёзма огоҳлантиришлари жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилган.Натижада тарафлар ўртасида низо келиб чиққан ва даъвогар судга даъво аризаси билан мурожаат қилган. ФКнинг ****-моддасига мувофиқ,кредит шартномаси бўйича бир тараф - **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади.Агар ушбу параграфнинг қоидаларида бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса ва у кредит шартномасининг моҳиятидан келиб чиқмаса, кредит шартномаси муносабатларига нисбатан қарзнинг қоидалари қўлланади. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига мувофиқ, қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтариши шарт. ФКнинг ****-моддаси иккинчи қисмига кўра, агарқарз шартномасида қарзни қисмлаб (бўлиб-бўлиб) қайтариш назарда тутилган бўлса, қарз олувчи қарзнинг навбатдаги қисмини қайтариш учун белгиланган муддатни бузган ****, қарз берувчи қарзнинг қолган барча суммасини тегишли фоизлар билан бирга муддатидан олдин қайтаришни талаб қилишга ****. Суд, жавобгарнинг даъвогар олдидаги кредит қарздорлиги **** этилган ҳужжатлар билан ўз тасдиғини топди деб ҳисоблайди. Шу сабабли,суддаъво талабиникредит қарздорлиги ва фоиз ундириш қисминиқаноатланлантириши, жавобгардан даъвогар ҳисобигакредитнинг муддати ўтган қарзидан **** сўм, кредит фоизидан **** сўмниундиришни лозим деб ҳисоблайди. Бундан ташқари,даъвогардаъво талабида ундирувни жавобгарга тегишли бўлгангаровга қўйилган мол-мулккақаратиш сўралган. ФКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, гаровга олувчининг (кредиторнинг) талабларини қондириш учун ундирувни қарздор гаров билан таъминланган **** ўзи жавобгар бўлган вазиятларда **** ёки лозим **** **** **** гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиш мумкин. Мазкур ҳолатда тарафлар ўртасида тузилган кредит шартномасининг ****ипотекашартномаси билан таъминланган. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Бироқ, даъвогар ўзининг даъво талабида ундирувни “G` r tb k Y shl r M hn t Guz ri” хусусий **** тегишли бўлган Қизириқ тумани Пахтакор ҚФЙ “Заробод” маҳалласи ҳудудида жойлашган “Маъмурий бино”га тегишли умумий фойдаланиш майдони ****,23 кв.метрга, қурилиш ости майдони ****,31 кв.метр бўлган “Маъмурий бино” унга тегишли ердан фойдаланиш ҳуқуқи 3 билан бирга мавжуд асбоб ускуналари билан биргаликда (Кадастр ****: № 19:06:03:01:01:****:****) қаратишни сўраган. Ваҳоланки, тарафлар ўртасида тузилган ипотека шартномасига асосангаровга“G` r tb k Y shl r M hn t Guz ri” хусусий **** Ўзбекистон Республикаси давлат активларини бошқариш агентлиги Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармасининг 02.03.**** йилдаги №****-сонли мулк ҳуқуқини тасдиқловчи давлат ордерига асосан тегишли бўлган Сурхондарё вилояти, Қизириқ тумани (аввалги “Янгиобод” ҳозирги) “Заробод” маҳалласида жойлашган ер участкасининг умумий майдони ****,60 кв.м, умумий майдони ****,56 кв.м фойдаланиш майдони ****,34 кв.м бўлган “2 қаватли Маъмурий” биноси (Кадастр ****: № 19:06:03:01:01:****:****) ердан фойдаланиш ҳуқуқи билан бирга қўйилган. Ипотека шартномасига умумий фойдаланиш майдони ****,25 кв.м, қурилиш ости майдони ****,31 кв.м деб тузатиш киритилган. Шу боисдан, суд даъвогарнинг ундирувнигаровга қўйилган молмулккақаратиш талабинигаров шартномасидан келиб чиқиб қаноатлантиришнилозим топди. **** йил 15 майда бўлиб ўтган суд **** муҳокамаси давомида жавобгар гаров мулкини қайта баҳолашни сўраган. Суднинг **** йил 15 майдаги **** билан ишга **** баҳоловчи ташкилот сифатида“D n v b h l sh” масъулияти чекланган жамиятижалб этилган бўлиб, унинг баҳолаш ҳисоботига кўра гаровга қўйилган мол-мулк гаров шартномасига асосан****сўмга баҳоланган. ФКнинг ****-моддаси учинчи қисмида гаровга қўйилган мол-мулкнинг кимошди савдосидаги бошланғич сотиш нархи гаровга қўювчи ва гаровга олувчи ўртасидаги келишувга асосан белгиланади.Гаровга қўювчи ва гаровга олувчи ўртасида мол-мулк нархи бўйича келишмовчиликлар мавжуд бўлган ****, **** баҳоловчи ташкилот жалб этилади ва гаровнинг дастлабки қиймати бозор қийматидан келиб чиқиб белгиланади.Бунда баҳолаш билан боғлиқ барча **** **** баҳоловчи ташкилотни жалб қилган тараф томонидан қопланади деб белгиланган. ИПКнинг 74-моддасига мувофиқ суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Юқоридагиларга кўра, суд даъво аризаниқисманқаноатлантириб, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасигакредитнинг муддати ўтган қарзидан **** сўм, кредит фоизидан **** сўмваолдиндан тўланган 37 **** сўм почта **** ундиришни ҳамда ундирувнигаровга қўйилган мол-мулккақаратишни,гаровга қўйилган мол-мулкни бошланғич сотиш нархини ****сўм этиб белгилашни,жавобгар ҳисобидан республика бюджетига****,88 сўм давлат божи ундиришни, даъвони қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. Бинобарин, Ўзбекистон Республикасининг Иқтисодий процессуал кодекси74,****, ****, ****, ****, ****-моддаларига асосан, суд 4 қарорқилди: Даъво талаблариқисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“G` r tb k Y shl r M hn t Guz ri” хусусий **** ҳисобидан даъвогарАТ “Халқ ****" фойдасигакредитнинг муддати ўтган қарзидан **** сўм, кредит фоизидан **** сўм ва олдиндан тўланган **** сўм почта****ундирилсин. Ундирув“G` r tb k Y shl r M hn t Guz ri” хусусий **** Ўзбекистон Республикаси давлат активларини бошқариш агентлиги Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармасининг 02.03.**** йилдаги №****-сонли мулк ҳуқуқини тасдиқловчи давлат ордерига асосан тегишли бўлган Сурхондарё вилояти, Қизириқ тумани (аввалги “Янгиобод” ҳозирги) “Заробод” маҳалласида жойлашган ер участкасининг умумий майдони ****,60 кв.м, умумий майдони****,31кв.м фойдаланиш майдони****,25кв.м бўлган “2 қаватли Маъмурий” биноси (Кадастр ****: № 19:06:03:01:01:****:****)га ердан фойдаланиш ҳуқуқи билан биргақаратилсин. Гаровга қўйилган мол-мулкни бошланғич сотиш нархи ****сўм этиббелгилансин. Жавобгар“G` r tb k Y shl r M hn t Guz ri” хусусий **** ҳисобидан республика бюджетига****,88сўм давлат божи ундирилсин. Даъвони қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаси тарафларга юборилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач, ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарори устидан Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья **** 5