Решение #2847774 Экономические

****2-2501/****-сонли иқтисодий иш Биринчиинстанциясудида ишни кўргансудья –**** Кассация инстанцияси судида маърузачисудья –**** БУХОРО ВИЛОЯТ СУДИНИНГ ИҚТИСОДИЙ ИШЛАР БЎЙИЧА СУДЛОВ ҲАЙЪАТИ КАССАЦИЯИНСТАНЦИЯСИСУДИНИНГ Қ АР О Р И Бухорошаҳри****5 йил 13 ноябрь Бухоро вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъати М.Кодированинг раислигида, ҳайъат аъзолари судьялар****ва ****иборат таркибда, судья катта ёрдамчиси****нинг котиблигида,видеоконференцалоқа оператори **** кўмагида, “En rg Limit d” масъулияти чекланган жамияти вакили****(****5йил 20 октябрдаги 1-сонли ишончнома асосида),“**** qurilish m nt j t ’mir” масъулияти чекланган жамияти вакиллари**** ва **** (**** йил 6 октябрдаги 10-сонли ишончнома асосида)лар иштирокида, даъвогар“En rg Limit d” масъулияти чекланган жамиятитугатиш бошқарувчисининг жавобгар**** qurilish m nt j t ’mir” масъулияти чекланган жамиятидан ****сўмасосий қарзниундириш тўғрисидагидаъвоаризаси юзасидан қабул қилинганҚоракўлтуманлараро иқтисодий судининг ****5йил 11 июндаги ҳал қилув қарори устидандаъвогар “En rg Limit d” масъулияти чекланган жамиятининг берганкассацияшикоятини иш ҳужжатлари билан бирга Бухоро вилоят суди биносидавидеоконференцалоқа режимидаўтказилган очиқ суд **** кўрибчиқиб, қуйидагиларни аниқлади: “En rg Limit d” масъулияти чекланган жамиятитугатиш бошқарувчиси(бундан буён матнда даъвогар деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“**** qurilish m nt j t ’mir” масъулияти чекланган жамияти(бундан буёнматнда жавобгар деб юритилади)дан****сўмасосий қарзундиришни сўраган. Қоракўлтуманлараро иқтисодий судининг ****5йил11июндаги ҳал қилув қарори биландаъвогарнинг даъво талабини қаноатлантириш рад этилган. Даъвогарҳал қилув қароридан норози бўлиб, унинг устиданкассацияшикояти билан мурожаат қилган.Шикоятдабиринчи инстанция суди тарафлар ўртасида расмийлаштирилган **** йил 30 декабрдаги 6-сонли электрон ****-фактурасини инобатга олмаганлиги, ваҳоланки, Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 25 июндаги “Ўзаро ҳисобкитоблар тизимида электрон шаклдаги ****-актураларидан фойдаланишни такомиллаштириш чора-тадбирларитўғрисида”ги ****-сонли Қарорибилан тасдиқланган Низомнинг 2-бандига кўра, электрон ****-фактураси реалиация қилиш ва сотиб олишни тасдиқлайдиган ҳужжат саналиши **** қилибкўрсатилиб, суднинг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ва даъво талабни тўлиққаноатлантириштўғрисида янги қарор қабул қилиш сўралган. Суд **** иштирок этгандаъвогарвакиликассацияшикоятида келтирган **** такрорлаб,суднинг ҳал қилув қарорига асосан даъвогар **** деб топилганлиги ва унга нисбатан тугатишга доир иш юритиш бошланганлигини, жамиятнинг фаолияти таҳлил қилинганда тарафлар ўртасида **** йил 30 декабрдаги 6-сонли электрон ****-фактурасига асосан маҳсулот етказиб берилганлиги аниқланганлигини, етказиб берилган маҳсулот учун жавобгар томонидан тўловлар амалга оширилмаганлигини маълум қилиб, даъвогарнинг кассация шикоятини қаноатлантиришни,биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ва даъво аризасини қаноатлантириш**** янги қарор қабул қилиш сўради. Суд **** иштирок этганжавобгарвакилларитарафлар ўртасида шартнома имзоланмаганлигини, расмийлаштирилган ****-фактараси хатолик туфайли ҳисобчи томонидан қабул қилинганлигини, аммо даъвогарнинг гувоҳномаси нофаол бўлганлиги сабабли тузатишнинг имконияти бўлмаганлигини, бироқ мазкур ****-фактураси нотўғри юборилганлиги ва шакллантирилганлиги **** икки томонлама ёзма ҳужжатда қайд этишганлигини, жавобгарнинг фаолияти қурилиш соҳасига ихтисослашганлиги сабабли уларга китоблар керак эмаслигинибилдиришиб,даъвогарнингкассацияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни, биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришнисўрашди. Судлов ҳайъати иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб, иш юзасидан маърузачи судьянинг маърузаси ва ишда иштирок этувчи шахслар вакилларининг тушунтиришларини эшитиб, қуйидагиларга асосандаъвогарнингкассацияшикоятини қаноатлантиришни рад этишни ва биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришнилозим топди. Иш ҳужжатларидан аниқланишича,Зангиота туманлараро иқтисодий судининг**** йил 4 мартдаги****-сонли ҳал қилув қарори билан “En rg Limit d” масъулияти чекланган жамияти**** деб топилган ҳамда тугатишга доир иш юритиш очилган.Жамиятнингтугатиш бошқарувчиси этиб **** тайинланган. Тугатиш бошқарувчиси томонидан даъвогарнинг молиявийхўжаликфаолиятиҳамда **** айланмаси таҳлилиниўрганилганда,даъвогар томонидан жавобгарга**** йил 30 декабрдаги 20-сонли шартномага асосан**** йил 30 декабрдаги 6-сонли электрон ****-фактурабилан ******** **** сўмлик китоб маҳсулоти етказиб берилганлиги, жавобгар томонидан сотиб олинган маҳсулотлар бўйича даъвогарнинг ҳисоб **** пул маблағлари тўлаб берилмаганлиги аниқланган. Даъвогартомонидан****5йил8 апрелдажавобгарга4-сонли талабнома билан мурожаат қилиб,ушбу қарздорликни 3 иш куни давомида тўлаб беришмаълум қилинган. Жавобгартомонидан талабнома ижроси оқибатсиз қолдирилган.Шу боис, даъвогар даъво аризасидаги талаб билан судга мурожаат қилган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (матнда ИПК деб юритилади)****-моддасининг биринчива иккинчи қисмларига мувофиқ суд ишни кассация тартибида кўриш чоғида биринчи инстанция суди ҳал қилув қарорининг қонунийлиги ва асослилигини текширади.Суд янги далилларни текшириши ва янги фактларни аниқлаши мумкин. Кассация инстанцияси суди биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини тўлиқ **** текшириши шарт. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринларда матнда ФК деб юритилади) ****-моддасига кўра, **** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса - иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Ишдаги мавжуд ҳужжатларидан кўринишича, даъвогар томониданжавобгарга китоб маҳсулотларини етказиб берганлиги тасдиқловчи бирламчи ҳужжатлар мавжуд эмас. Даъвогар томонидан****-фактурасига асосан китоб маҳсулотлари етказиб берилганлигибилдириб ўтган бўлса-да,**** дона ҳар бирининг қиймати **** сўм бўлган китоб маҳсулотларинингтранспорт воситаларига берилган юк хати ва йўл ****оидрасмийлаштирилган ҳужжатларни судга **** этмаган. Бинобарин, ИПК 68-моддасининг биринчи қисмига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Шунингдек,товар-моддий бойликлар юклаб жўнатиш билан бир **** реализация қилинганлигини тасдиқловчитовар-транспорт юк хатимавжуд эмас.Ваҳоланки, даъвогарнинг юридик манзили Тошкент шаҳридабўлган. ИПКнинг 72-моддасига кўра, қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмас. Бундан ташқари, Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 14 августдаги “Қўшилган қиймат солиғи ҳамда чет эл юридик шахслари билан боғлиқ солиқ маъмурчилигини такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ****-сонли Қарорининг иловаси билан тасдиқланган “****-фактураларнинг шакллари ҳамда уларни тўлдириш, **** этиш ва қабул қилиш тартиби тўғрисида”ги Низомнинг 1 61 -бандига кўра, товар-моддий бойликлар юклаб жўнатиш билан бир **** реализация қилинган ҳолларда, электрон ****-фактура электрон товартранспорт юк хати билан бирлаштирилган ҳолда расмийлаштирилган ****фактура электрон тасдиқлагандан сўнг электрон ҳужжат айланиш тизими томонидан автоматик тарзда QR-коди бириктирилиб, иштирокчиларгаюборилади ва расмийлаштирилган электрон ****-фактура иштирокчиларнинг шахсий кабинетида акс этади. Юкни етказиб берувчи масъул шахс юкни олганда ва етказиб берганда, юк олувчи эса юк ташиш жараёни якунланганда ўз электрон **** имзолари билан тасдиқлайди ёки юкни олиш жараёнида аниқ сабаби кўрсатилган ҳолда электрон товар-транспорт юк хатини рад этиши мумкин. Юкни ташувчи юкни олганда ва етказиб берганда, сотиб олувчи эса юк ташиш жараёни якунланганда товар-транспорт юк хатини электрон тасдиқлайди ёки юкни олиш жараёнида аниқ сабаби кўрсатилган ҳолда рад этиши мумкин. Зеро, даъвогар томонидан **** этилган****-фактурасидаъво талабини қаноатлантириш учун асос бўлиб ҳисобланмайди. Қолаверса,Низомнинг 63-банди учинчи хатбошисида**** амалга оширилмаган хўжалик операциялари бўйича расмийлаштирилган ****-фактуралар товарлар жўнатилганлигини ёки хизматлар кўрсатилганлигини тасдиқловчи ҳужжат сифатида тан олинмайди. Судлов ҳайъати қуйидагиларга кўра, даъвогарнинг ****лари билан келишмайди. Биринчидан, даъвогарнинг даъво талабидаги асослари бирламчи ҳужжатлар билан исботланмаган. Иккинчидан, маҳсулот етказиб берилганлигини тасдиқловчи ҳужжатлар мавжуд эмас. Биргина ****-фактурасининг расмийлаштирилганлиги унинг **** маҳсулот етказиб берганлигини тасдиқламайди. Чунки, тарафлар ўртасидатовар-транспорт юк хатлари тузилмаган. Биринчи инстанция суди ишни мазмунан ҳал этишда моддий ва процессуал ҳуқуқ нормасини тўғри қўллаб, иш ҳолатларни тўлиқ ўрганиб, даъвогарнинг даъво талабини рад этиш **** тўғри хулосага келган. ИПКнинг ****-моддасига кўра кассация инстанцияси суди кассация шикоятини (протестини) кўриш натижалари бўйича ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришга ****. Судлов ҳайъати мазкур ҳолатда биринчи инстанция судининг ҳал қилув қарорини бекор қилиш ёки ўзгартириш учун ИПКнинг ****-моддасида кўрсатилган асослар мавжуд эмас деб ҳисоблайди. Қайд этилганларга асосан судлов ҳайъати ишда аниқланган ҳолатлар ва қонун талабидан келиб чиқиб, жавобгарнинг **** ҳал қилув қарорни бекор қилиш ёки ўзгартириш учун асослар мавжуд эмаслигини инобатга олиб, суднинг ҳал қилув қарорини ўзгаришсиз қолдиришни лозим топди. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади.Ушбу модданинг тўққизинчи қисмига кўра ишда иштирок этувчи шахсларнинг апелляция ва кассация ёки тафтиш тартибидаги шикояти бериш билан боғлиқ ҳолда қилган суд **** ушбу моддада баён этилган қоидаларга мувофиқ ****. Судлов ҳайъати, суд **** ундириш масаласини муҳокама қилиб, даъвогарнинг кассация шикояти рад этилганлиги боис, жавобгардан кассация шикоятини учун республика бюджетига ****,**** давлат божи ундиришни, олдиндан тўлаган **** сўм почта **** тўловлари унинг зиммасида қолдиришни.даъвогардан Ўзбекистон Республикаси Олий суд депозит ҳисоб **** **** сўм видеоконференцалоқа **** лозим топди. Юқоридагиларга кўра,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****, ****, ****-моддаларига асосланиб, судлов ҳайъати қарорқилади: Даъвогар“En rg Limit d” масъулияти чекланган жамиятинингкассацияшикоятини қаноатлантириш рад этилсин. Қоракўл туманлараро иқтисодий судининг **** йил 11 июндаги ҳал қилув қарори ўзгаришсиз қолдирилсин. Даъвогар“En rg Limit d” масъулияти чекланган жамиятиданкассация инстанция суди учун республика бюджетига****,5сўм давлат божи ундирилсин. Даъвогар“En rg Limit d” масъулияти чекланган жамиятининг кассация инстанция суди учун олдиндан тўлаган**** сўм почта **** инобатга олиниб, зиммасида қолдирилсин. Даъвогар“En rg Limit d” масъулияти чекланган жамиятидан Ўзбекистон Республикаси Олий суд депозит ҳисоб **** **** сўм видеоконференцалоқа **** ундирилсин. Қарор юзасидан ижро **** берилсин. Қарор қабул қилинган пайтдан эътиборан қонуний кучга киради. Қарор устидан бир йил муддатда биринчи инстанция суди орқали Бухоро вилоят суди иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига тафтиш тартибида шикоят қилиниши (протест келтирилиши) мумкин. Раислик қилувчи М.Кодирова ҳайъат аъзолари **** ****