Решение #2847801 Экономические

****2-2501/4****-сонлииқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН Ҳ Л ҚИЛУВ Қ Р РИ **** ****5йил13 ноябрь Когонтуманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нинг котиблигида,жавобгар вакили **** (ишончнома асосида)нинг иштирокида,даъвогар“RUSSKIY REGISTR-SREDNAYA AZIA”масъулияти чекланган жамиятининг жавобгар “**** **** ****” масъулияти чекланган жамиятидан28.****.****сўмасосий қарз,14.****.****сўм пеняундириштўғрисидаги даъво аризаси юзасидан қўзғатилган ишниўзбиносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: “RUSSKIY REGISTR-SREDNAYA AZIA” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда даъвогарёки ****деб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,“**** **** ****” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгарёкижамият деб юритилади)дан28.****.****сўм асосий қарз,14.****.****сўм пеня ундиришни сўраган. Суд **** иштирок этган жамият вакили даъвони тан олиб, **** ҳам **** олдида қарздорлик мавжудлигини, ушбу қарзни тўлаб беришларини билдириб,жамиятнинг молиявий аҳволи оғирлигини инобатга олган ҳолдапеняни қонуний камайтиришни сўради. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилингандаъвогар, вакил иштирокини таъминламади.Бироқ, суд муҳокамасига қадар ишни ўзининг иштирокисиз кўриб чиқиш тўғрисида13.11.**** йилдагиёзма ариза **** этилган.Шу сабабли суд,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****-моддаларини қўллаб, ишниунинг иштирокисизкўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,жавобгар вакилининг тушунтиришларини тинглаб,қуйидаги асосларга кўра даъвониқисманқаноатлантиришни, қолган қисмини рад қилишнилозим топади. Даъво аризаси ва иш ҳужжатларидан кўринишича, тарафлар ўртасида****2йил22 апрелда№****-сонлихизмат кўрсатиш шартномаси(бундан буён матнда шартнома деб юритилади) тузилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади) ****-моддасининг биринчи қисмигаасосаншартнома тузилган пайтидан бошлаб кучга киради ва тарафлар учун **** бўлиб қолади. Шартномашартларига кўра,****жамиятнинг топшириғига кўра хизмат кўрсатиш ****,жавобгар эса ушбухизматларни қабул қилиб олиш ва**** тўлаш ****ўззиммасига олган. Шартномага асосандаъвогар томонидан жавобгарга**** йил6 июндаги****-сонлиэлектрон****-фактураҳамда ишларни 2 топширишдалолатномасига асосан жами28.****.****сўмликсертификациялаш хизматикўрсатилганбўлса-да,бироқжавобгар томонидан тўловларлозим ****амалга оширилмаган. Натижададаъво аризаси киритилган санада жавобгарнинг даъвогар олдида асосий қарзи28.****.****сўмниташкил этган. Ушбу қарздорлик ихтиёрий равишда тўланмаганлигисабабли даъвогар судга жавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаббилан мурожаат қилишга **** бўлган. ФК ****-моддасининг иккинчи қисмигабиноан**** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу Кодексда кўрсатилган бошқа асослардан келиб чиқади.Ушбу ҳолатда тарафлар ўртасидаги **** шартномадан келиб чиққан. ФКнинг ****-моддасигаасосан**** **** шартларига ва қонунчилик талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига асосан **** эвазига хизмат кўрсатиш шартномаси бўйича ижрочи буюртмачининг топшириғи билан ашёвий шаклда бўлмаган хизматни **** (муайян ҳаракатларни қилиш ёки муайян фаолиятни амалга ошириш), буюртмачи эса бу хизмат учун **** тўлаш **** олади. ФК ****-моддасининг биринчи қисмида буюртмачи ўзига кўрсатилган хизматлар **** **** эвазига хизмат кўрсатиш шартномасида кўрсатилган муддатларда ва тартибда тўлаши шартлиги белгиланган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, агар қонунчилик ёки шартномада бошқача тартиб назарда тутилган бўлмаса, **** **** кечиктиришга ёки уни бўлиб-бўлиб **** йўл қўйилмайди. Жавобгарнингмавжудқарзи ишматериалларидагишартнома,электрон****фактура,ишларни **** далолатномаси,солиштирмадалолатнома, жавобгар вакилининг суд муҳокамасидаги тушунтиришларибилантасдиқланади. Маълум бўлишича,судга даъво аризаси билан мурожаат қилинганидан сўнгҳамжавобгар томонидан қарздорлик тўлаб берилмаган.Шу сабабли суд, даъвонинг асосий қарз ундириштўғрисидагиталабиниқаноатлантиришни лозим топади. Бундан ташқари, даъво аризасида жавобгарданшартномага асосан14.****.****сўм миқдоридапеня ундириш талаби билдирилган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмига биноан қонунчилик ёки шартнома билан белгиланган, қарздор **** **** ёки лозим **** **** **** кредиторга тўлаши шарт бўлган пул суммаси неустойка ҳисобланади. Шартноманинг 4.4-бандидаасосан**** ишлар учун буюртмачи томонидан ўз **** тўловлар амалга оширилмаганда,**** тўлов кечиктирилган сумманинг 0,4 фоизи миқдорида пеня тўлаши, бироқушбупеня тўланмаган сумманинг 50 фоизидан ортиқ бўлмаслигикераклигибелгилаб қўйилган. Даъвогар томонидан пеня суммасиасосий қарзни тўлаш муддати кечиктирилган **** кун учун (08.06.**** йилдан 16.10.**** йилга қадар)14.****.**** сўм миқдорида ҳисобланган. Ушбу ҳолатда даъвонинг пеня ундириш **** талаби асосли бўлиб ҳисобланади. 3 ФК ****-моддасининг биринчи қисмига кўра, қарздор айби бўлган ****, **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг ****-моддасига асосан агар тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблиги кўриниб турса, суд неустойкани камайтиришга ****.Бунда қарздор **** қай **** ****, **** иштирок этаётган тарафларнинг мулкий аҳволи, шунингдек кредиторнинг манфаатлари эътиборга олиниши керак.Суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга. Ўзбекистон Республикаси Олий хўжалик суди Пленумининг “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****” **** йил 15 июндаги ****сонли қарори 4-бандининг биринчи ва иккинчи қисмларида, ФКнинг ****моддасига мувофиқ суд қарздор томонидан **** **** ****, **** иштирок этувчи тарафларнинг мулкий аҳволини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, неустойка миқдорини камайтиришга **** эканлиги, шу билан бирга неустойканинг энг кам миқдори ФКнинг ****моддасида кўрсатилган фоизлар миқдоридан кам бўлмаслиги лозимлигини эътиборга олишлари тўғрисида судларга тушунтириш берилган. Суд, тўланиши лозим бўлган неустойка кредиторнинг **** бузиш оқибатларига номутаносиблигини, тарафларнинг мулкий аҳволини, ўз навбатида **** **** ҳам жавобгар томонидан кечиктирилганлигини, шунингдек кредиторнинг манфаатларини эътиборга олиб, даъвонинг пеня ундириш тўғрисидаги талабини қисман,яъни9.****.**** сўмга қаноатлантиришни,қолган қисмини рад қилишни лозим топади. ИПК****-моддасининг биринчи ва олтинчи қисмларида суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилиши, агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозимлиги белгиланган. Суд,даъво қисман қаноатлантирилганлигисабабли суд **** жавобгарнинг зиммасига юклашни ва ундан даъвогар фойдасига олдиндан тўланган41.**** сўм почта **** ҳамда****.****сўм давлат божиундиришни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг ****,****, ****,****, **** ва ****-моддаларини қўллаб, суд ҚАРОР ҚИЛДИ: Даъво аризаси қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар“**** **** ****” масъулияти чекланган жамиятидандаъвогар“RUSSKIY REGISTR-SREDNAYA AZIA” масъулияти чекланган жамиятифойдасига28.****.****сўм асосий қарз,9.****.****сўм пеня, 4 олдиндан тўланган 41.**** сўм почта **** ҳамда****.****сўм давлат божиундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори бир ойдан сўнг қонуний кучга киради ҳамда ижро **** берилади. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****