Решение #2847843 economic_new

4-1904-2504/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қумқўрғон тумани ****5йил13 ноябрь Қумқўрғон туманлараро иқтисодий суди судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогар Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармасининг, жавобгар "AL DON ROGRESS"масъулияти чекланган жамиятига нисбатан берилган даъво аризасини даъвогар вакили Ф.Тоғаев (****5 йил21 октябрдаги7-сонли ишончнома асосида), жавобгарвакили **** (**** йил 13 ноябрдаги 1/2-сонли ишочнома асосида), “Сурхондарёдонмаҳсулотлари” акциядорлик жамияти вакили **** (**** йил 20 октябрдаги ****-сонли ишончнома асосида)лар иштирокида, суд биносида,видеоконференцалоқа режимиорқали бўлиб ўтганочиқ суд ****, иш ҳужжатлари билан биргакўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Даъвогар Ўзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармаси(кейинги ўринларда матнда даъвогар-деб юритилади)судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар "AL DON ROGRESS"масъулияти чекланган жамияти (кейинги ўринларда матнда жавобгар-деб юритилади)ҳисобидан**** ****сўмасосийқарз, **** ****,66сўм пеняҳамда **** ****,**** фоиз қарздорлигиниундиришни сўраган. Суднинг ****5йил6 октябрдаги**** билан ишганизонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилувчи учинчи шахс сифатидаДавлат мулки объектларидан самарали фойдаланиш маркази Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармаси ва “Сурхондарёдонмаҳсулотлари” акциядорлик жамиятижалб этилган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакили судга даъво миқдорини кўпайтириш тўғрисида ариза **** этиб, унга кўра даъво аризасида жавобгардан **** ****сўмасосийқарз,**** ****,66сўм пеняҳамда **** ****,**** фоиз қарздорлигиниундиришсўралганлигини, бугунги кунда жавобгарнинг асосийқарзи **** ****сўмга, пеня**** ****,47сўмга ҳамда фоиз қарздорлиги **** ****,****га кўпайганлигидан келиб чиқиб, даъво миқдорини кўпайтириш тўғрисидаги аризани иш юритишга қабулқилишни ва даъво талабларини тўлиқ қаноатлантириб беришни сўради. Суд **** иштирок этган жавобгар вакили қарздорликни тан олишини,Сурхондарё вилояти ҳокимлигининг илтимосига кўраСурхондарё вилоятида фаолият юритаётган фермер хўжаликларига12 млрд сўмлик минерал ўғитлар етказиб берилганлигини, ушбу пул маблағининг **** млн сўмлик қисми қайтарилганлигини, 11,5 млрд сўм қарздорликлар тўлаб берилмаганлиги сабабли иқтисодий қийинчилик юзага келганлигини, бу **** Ўзбекистон Республикаси Инвестициялар, саноат ва савдо вазирига хат юборганлигини, ушбу мурожаат ижобий ҳал этилишини маълум қилиб, суддан қонуний қарор қабул қилишни сўради. Суд **** иштирок этган учинчи шахс“Сурхондарёдонмаҳсулотлари” акциядорлик жамиятивакили даъвони қаноатлантириб беришни сўради. Давлат мулки объектларидан самарали фойдаланиш маркази Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармаси судмуҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган бўлсада,бошқармаданвакил суд **** келмади ҳамда даъво юзасидан ўз фикр-мулоҳазаларини **** этмади. Шу боисдан,судЎзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (кейинги ўринлардаматнда ИПК деб юритилади)нинг ****,****-моддаларига асосан ишнибошқармавакилининг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топди. Суд, даъвогар, жавобгарва учинчи шахс вакилларинингтушунтиришларинитинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб,далилларгаўз ички ишончи бўйичаҳуқуқийбаҳо бериб,қуйидагиларга кўрадаъвогарнинг даъво миқдорини кўпайтириш тўғрисидаги аризасини иш юритувга қабул қилиб,даъвониқисманқаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Иш хужжатларига кўра,даъвогар, жавобгар ҳамда Давлат мулки объектларидан самарали фойдаланиш маркази Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармаси ва “Сурхондарёдонмаҳсулотлари” акциядорлик жамияти ўртасида****4йил 5 апрелда 7-сонлиолди-сотдишартномаси тузилиб имзоланган. Шартномашартларига кўра даъвогар жавобгарга Давлат активларини хусусийлаштириш ва хусусийлаштириш жараёнларини мувофиқлаштириш комиссиясининг **** йил 7 мартдаги 14-сонйиғилишбаёнига асосанСурхондарё вилояти,Жарқўрғон тумани, Янгиобод маҳалласида жойлашган умумий ер майдони **** кв.метр бўлган “Сурхондарёдонмаҳсулотлари” акциядорлик жамиятининг “Алпомиш ун 2 тегирмон” филиалини харид қийматида сотиши, жавобгар эса шартномада белгиланган график асосида тўловларни ўз **** тўлаб бориш **** олган. Шартноманинг 3.1-бандида филиални сотиб олиш тўловлари **** **** сўм этиб белгиланиб, шундан заклат пули сифатида тўланиши лозим бўлган сумма **** **** сўмни ташкил этиб, қолган **** **** сўмни сотиб олувчи шартноманинг 3.3-бандида белгиланган график асосида тўлаб бериши лозим бўлган. Шартноманинг 3.4 бандида агар харидор томонидан сотиб олиш тўловларининг камида 35 фоизи миқдоридаги дастлабки тўлов**** йил 5 майга қадар амалга оширилмаган ****, Ўзбекистон Республикаси Президентининг **** йил 18 мартдаги ПҚ-****-сон қарори 9-бандининг тўққизинчи хатбошисига ҳамда Вазирлар Маҳкамасининг **** йил 6 октябрдаги ****-сон қарорининг 4-иловаси билан тасдиқланганНизомнинг 89-бандига мувофиқ, қолган сотиб олиш тўловлари суммасига Ўзбекистон Марказий **** асосий ставкаси миқдоридайиллик фоизлар ҳисобланади ва сотиб олиш тўловлари мазкур Шартноманинг 3.1-бандида кўрсатилган ҳисоб **** қуйидаги (шартноманинг 3.4-бандида кўрсатилган) график асосида амалга оширилади деб келишилган. Жавобгар томонидан шартномада белгиланган **** **** сўм заклат пули тўлаб берилиб, қолган **** **** сўм қарздорликшартноманинг 3.3-бандида белгиланган график асосида амалга оширилмаганлиги сабабли, қолган тўловлар шартнома шартидан келиб чиқиб шартноманинг 3.4-бандида белгиланган график асосида ҳисобланиб, жавобгарнинг даъвогар олдидаги асосий қарзи **** **** сўмни,фоиз қарздорлиги**** ****,****ни ташкил этган. Даъвогар томонидан жавобгарга қарздорликни ихтиёрий равишда тўлаб бериш бўйича юборилган талабномаси оқибатсиз қолирилган. Шу боисдан,даъвогар қарздорликни ундириш бўйича судга даъво аризаси билан мурожаат этган. Даъвогарнинг даъвосиқуйдагиларга кўраасослиҳисобланади. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринларда матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасини биринчи қисмига кўра, **** – фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс (кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо ёки муайян ҳаракатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса – қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлишлиги белгиланган. Ушбу модданинг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу кодексда кўрсатилган бошқа асосларда келиб чиқиши белгиланган. ФКнинг ****-моддасига асосан, **** **** шартларига ва қонунчиликталабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. 3 ФКнинг ****-моддасидаамалга оширилган тўлов суммаси пул **** батамом **** учун етарли бўлмаганда, бошқа келишув бўлмаса, у энг аввало, кредиторнинг ижрони олишга қаратилган чиқимларини, сўнгра фоизларни, унинг қолган қисми эса — қарзнинг асосий суммасини узади, бундан ушбу модданинг иккинчи қисмида назарда тутилган ҳоллар мустасно. ФКнинг ****-моддасидабошқа шахсларнинг пул маблағларини ғайриқонуний ушлаб қолиш, уларни қайтариб беришдан бош тортиш, уларни тўлашни бошқача тарзда кечиктириш ёхуд бошқа шахс ҳисобидан асоссиз олиш ёки жамғариш натижасида улардан фойдаланганлик учун ушбу маблағлар суммасига фоиз тўланиши керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонун ҳужжатларида ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. ФКнинг****-моддасидаолди-сотди шартномаси бўйича бир тараф (сотувчи) товарни бошқа тараф (сотиб олувчи)га мулк қилиб топшириш ****, сотиб олувчи эса бу товарни қабул қилиш ва унинг учун белгиланган пул суммаси (баҳоси)ни тўлаш **** олади. Мазкур ҳолатда, суд даъвогарнингжавобгардан**** **** сўм асосий қарз ва **** ****,**** фоиз қарздорлигини ундириш талабиниасосли деб ҳисоблайди ва униқаноатлантиришни лозим деб топади. Шунингдек, даъвогар ўз даъво талабида **** лозим **** **** сабабли жавобгардан **** ****,47сўм пеня ундиришни ҳам сўраган. Тарафлар ўртасида тузилган шартноманинг6.3-бандидашартноманинг 3-бўлимига мувофиқ сотиб олиш тўловлари ўз **** тўланмаган **** Харидор ҳар бир кечиктирилган кун учун ўз **** тўланмаган тўловларнинг 0,4 фоизи миқдорида, лекин ўз **** тўланмаган тўлов қийматининг 50 фоизидан ортиқ бўлмаган миқдорда сотувчига пеня тўлайди деб келишилган. Бироқ,Ўзбекистон Республикаси Олий (хўжалик) суди Пленумининг **** йил 15 июндаги “**** **** ёки лозим **** **** учун мулкий жавобгарлик тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сон қарори 4-бандида ФКнинг ****-моддасига кўра, суд алоҳида ҳолларда қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, кредиторга тўланиши лозим бўлган неустойкани камайтириш ҳуқуқига эга эканлиги тўғрисида тушунтириш берилган. Жавобгар томонидан тўловлар ўз **** тўланмаганлиги ва пеня миқдори тўғри ҳисобланганлиги иш ҳужжатлари (пенянинг ҳисоб-китоби маълумотномаси) билан ўз исботини топади. Қайд этилган қонун талаблари ва Пленум тушунтиришларидан келиб чиқиб, суд қарздор ва кредиторнинг манфаатларини ҳисобга олиб, даъвогарнинг пеня ундириш талабини қисман, яъни******** сўм миқдорида қаноатлантиришни, пенянинг қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни лозим топди. 4 ИПКнинг 74-моддасига мувофиқ суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаиназаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи-назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. ИПКнинг ****-моддасибиринчи қисмидасуд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади, олтинчи қисмида агар даъвогар томонидан билдирилган неустойкани ундириш **** талаб асосли бўлиб, бироқ унинг миқдори қонунчиликда белгиланган ҳуқуқдан фойдаланилган ҳолда суд томонидан камайтирилган бўлса, суд **** камайтирилиши ҳисобга олинмаган ҳолда ундирилиши лозим бўлган неустойка суммасидан келиб чиққан ҳолда, суд **** жавобгарнинг зиммасига юклатилиши лозим деб белгиланган. ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмида даъвогар ишни биринчи инстанция судида кўриш чоғида ишнинг мазмунан кўрилиши якуни бўйича чиқариладиган суд ҳужжати қабул қилингунига қадар даъвонинг асосини ёки предметини ўзгартиришга, даъво талабларининг миқдорини кўпайтиришга ёки камайтиришга ****. Юқоридагиларга кўра,суддаъвогар вакилининг даъво миқдорини кўпайтириш тўғрисидаги аризасини иш юритувга қабул қилишни,даъвогарнинг даъво талабларини қисманқаноатлантиришни, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасига**** ****сўмасосий қарз, **** ****,**** фоиз, ****сўм пенява олдиндан тўланган 412**** почта ****, Республика бюджетига ****сўм давлат божиҳамда Олий суд депозит ҳисоб **** **** сўм иш видеоконференцалоқа режимида кўрилиши билан боғлиқ суд **** ундиришнилозим деб топди. Бинобарин,ИПКнинг74, ****,****,****, ****,****,****,****, ****моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л а д и: Даъвогар вакилининг даъво миқдорини кўпайтириш тўғрисидаги аризаси иш юритувга қабул қилинсин. Даъвогарнинг даъво талаблари қисманқаноатлантирилсин. Жавобгар"AL DON ROGRESS"масъулияти чекланган жамияти ҳисобидандаъвогарЎзбекистон Республикаси Давлат активларини бошқариш агентлиги Сурхондарё вилоят ҳудудий бошқармасифойдасига **** ****сўмасосий қарз, **** ****,**** фоиз, **** сўм пеня ваолдиндан тўланган412**** почта ****; Республика бюджетига****сўм давлат божи; Олий суд депозит ҳисоб **** иш видеоконфренцалоқа режимида кўрилганлиги билан боғлиқ****сўм суд **** ундирилсин. 5 Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаси тарафларга юборилсин. Ҳал қилув қарори устидан Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья **** 6