Решение #2847851 Экономические

****2-2501/****-сонли иқтисодий иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН Ҳ Л ҚИЛУВ Қ Р РИ **** ****5йил13 ноябрь Когон туманлараро иқтисодий суди, судья **** раислигида,****нингкотиблигида, даъвогар вакиллари****(ишончнома асосида)ва А.Қурбонов, жавобгарраҳбари ****, вакили ****, Когон шаҳар **** ходими ****иштирокида,даъвогарЎзбекистон Республикаси Экология, атрофмуҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг Бухоро вилояти бошқармасининг жавобгарКогон ихтисослашган давлат ўрмон хўжалигидан1.****.****.****сўмтабиатга етказилган зарарни ундириштўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган ишни ўз биносида очиқ суд **** кўриб чиқиб, АНИҚЛАДИ: Ўзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг Бухоро вилояти бошқармаси(бундан буён матнда даъвогар ёкибошқармадеб юритилади) судга даъво аризаси билан мурожаат қилиб,Когон ихтисослашган давлат ўрмон хўжалиги(бундан буён матнда жавобгар ёкиўрмон хўжалигидеб юритилади)дан1.****.****.****сўмтабиатга етказилган зарарни ундиришни сўраган. Суднинг **** билан ишга Бухоро вилояти иқтисодиёт ва молия бош бошқармаси низонинг предметига нисбатан **** талаблар билан арз қилмайдиган учинчи шахс сифатида жалб қилинган. Суд **** иштирок этганбошқармавакиллари даъвони қувватлаб, унда келтириб ўтилган асосларни такрорлаб,қўшимча ҳужжатларни **** этиб,даъвода ундириш сўралганзарар суммаси қайта ҳисоб-китоб қилинганлигини, зарар суммаси 1.****.****.**** сўмни ташкил этишини,ўрмон хўжалиги томонидан кўчириб ўтқазилган дарахтларга агротехник тадбирлар ўз **** амалга оширилмаганлигини,ҳар бир кўчириш жараёнида алоҳида далолатнома тузилиши лозимлигини, бироқжавобгар томониданбундай далолатнома тузилмаганлигини,жавобгар томонидан **** туп дарахтлар кўчириб ўтказилган бўлса-да, бироқ улар айнан қаерга кўчириб ўтқазилганлигианиқэмаслигини,тегишли рухсатнома олмаганлигини,дарахтлар махсус техникалар билан кўчириб ўтқазилиши лозимлигини, бироқ жавобгар томонидан дарахтларни кўчириб ўтқазишда оддий техникалардан фойдаланилганлигини,амалдаги қонунчилик ҳужжатлари бўйичадарахтларни кўчириб ўтқазиш ишларида бошқарма инспекторлари иштирок этиши шарт эканлигини,ушбу талабга амал қилинмаганлигини,дарахтларниқуриб қолганлигиёки униб чиққанлиги ҳолатини ўрганиш **** мониторинг ишлари амалга оширилгандажавобгарнинг собиқ раҳбари****га иштирок этиши айтилганлигини, бироқ уиштирок этишдан асоссиз равишда бўйин товлаб 2 мониторинг жараёнига келмаганлигини,**** йилнинг 18 июль куниқайта мониторинг ўтказилганлигини, шунда ҳам жавобгар вакиллари иштирок этмаганлигини,мониторингдажавобгарнинг айби туфайлидарахтлар қуриб қолганлиги ва қаровсиз қолдирилганлиги ҳолати аниқланганлигини,натижадаўрмон хўжалиги томонидан табиатга зарар етказилганлигини билдириб, даъвони тўлиқ қаноатлантириб беришни сўрашди. Суд **** иштирок этган жавобгар вакиллари даъвони тан олмасдан, унга нисбатан эътироз билдириб,дарахтларни кўчириб ўтқазиш ишлари қонуний тартибда амалга оширилганлигини,даъвогарнинг **** асоссиз эканлигини,ушбу ишни прокуратура органлари кўриб чиққанлигини,зарар етказганлик ҳолати аниқланмаганлигини,Хитой **** билан дарахтларни кўчириб ўтқазиш тўғрисида шартнома тузганликларини,ушбу шартномага асосан белгиланган тартибда 20 мингга яқин саксовул кесиш ишлари, **** га яқин дарахтларни кўчириб ўтқазиш ишлари амалга оширилганлигини,бошқарма томонидан мониторинг ишларига ўрмон хўжалиги вакиллари иштирок этмаганлигини,даъвогар томонидан тегишли рухсатнома берилганлигини,дарахтларни кўчириб ўтқазиш ишларини амалга ошириш жараёнида бошқарманинг Когон туман инспекцияси раҳбари **** иштирок этганлигини,бу **** **** йил 21 мартда далолатнома тузилганлигини,барча дарахтларни йўл қурилиш ишларига **** қилмайдиган жойларга кўчирганликларини,ушбу дарахтлар ҳозирги кунда ҳам жойида турганлигини,Хитой компанияси билан тузилган шартнома шартларидадарахтларни кўчириб ўтқазгандан кейин уни парваришлаш ишларини **** **** белгиланмаганлигини, шунга қарамасданўрмон хўжалиги ходимлари томонидан дарахтларни парваришлаб, уларни суғориш ишлари амалга оширилганлигини,ушбу ҳолатни тасдиқловчи фотосуратлар мавжудлигини,табиатгазарар етказмаганликларини билдириб, ишни қонуний ҳал қилишни сўрашди. Суд **** **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинганБухоро вилояти иқтисодиёт ва молия бош бошқармаси, вакил иштирокини таъминламади.Шу сабабли суд, ишни Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****, ****-моддаларига асосан унинг иштирокисиз кўриб чиқишни лозим топади. Суд, иш ҳужжатларини ўрганиб чиқиб,тарафларнинг тушунтиришларини тинглаб, прокурорнинг фикрини эшитиб,қуйидаги асосларга кўра даъвони асоссизлиги сабабли рад қилишни лозим топади. ИПК68-моддасининг биринчи қисмигаасосанишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг11-моддасида фуқаролик ҳуқуқларизарарни тўлашбилан ҳимоя қилиниши белгиланган. ФКнинг 14-моддасига биноанагар қонун ёки шартномада зарарни камроқ миқдорда тўлаш назарда тутилмаган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс ўзига етказилган зарарнинг тўла қопланишини талаб қилиши мумкин.Зарар деганда, 3 ҳуқуқи бузилган шахснинг бузилган ҳуқуқини тиклаш учун қилган ёки қилиши лозим бўлган ****, унинг мол-мулки йўқолиши ёки шикастланиши(**** зарар), шунингдек бу шахс ўз ҳуқуқлари бузилмаганида одатдаги фуқаролик муомаласи шароитида олиши мумкин бўлган, лекин ололмай қолган даромадлари (бой берилган фойда) тушунилади.Агар ҳуқуқни бузган шахс бунинг натижасида даромад олган бўлса, ҳуқуқи бузилган шахс бошқа зарар билан бир қаторда бой берилган фойда бундай даромаддан кам бўлмаган миқдорда тўланишини талаб қилишга ****. Даъво аризасида баён этилишича,“ HIN GEO-ENGINEERING OR OR TION”**** томониданА-**** “Ғузор-Бухоро-Нукус-Бейнеу” автомобиль йўлининг **** км қисмлариниқайта таъмирлашишлари олиб борилмоқда.Мазкур автомобиль йўлининг қайта таъмирланаётган қисмларининг йўл четида мавжуд бўлган мевали ва манзарали дарахтларни“ HIN GEO-ENGINEERING OR OR TION”****га берилган тегишли рухсатномалар асосида кўчириш ишлари тўлиқ амалга оширилган.“ HIN GEO-ENGINEERING OR OR TION”****ва ўрмон хўжалиги ўртасида**** йил 4 мартдаги ****-сонли пудрат шартномаси тузилган.Ушбу шартномага асосанА-**** “Ғузор-Бухоро-Нукус-Бейнеу” автомобиль йўлининг**** км қисмларидаги дарахтларни жавобгар Ўзбекистон ****ҳкамасининг **** йил 22 августдаги****-сонли қарори билан тасдиқланган “Давлат ўрмон фондига кирмайдиган дарахтлар ва буталарни экиш, парвариш қилиш ҳамда улардан фойдаланиш тартиби тўғрисида”ги Низом талаблари асосидакўчириш ишлари олиб бориш **** олган ҳамда дарахтларни кўчириш ишларини амалга оширган.Бошқарма ходимлари томонидан ушбу кўчириб ўтказилган дарахтларнинг аҳволи ўрганилганда,жавобгар томонидан дарахтлар белгиланган талаблар асосида кўчирилмаганлиги ҳамда парвариш қилинмаганлиги сабабли қуриб қолганлиги аниқланган.Жумладан, кўчириб ўтказилган **** туп манзарали дарахтларнинг қуриганлиги аниқланган.Юқоридаги Низом талаблари асосида жавобгарга нисбатан 1.****.****.**** сўм миқдорда зарар ҳисобланган.Ўрмон хўжалигига табиатга етказилган зарарни тўланишини билдириб, бошқарма ходимлари томонидан огоҳлантирилганлигига қарамасдан бугунги кунга қадар табиатга етказилган зарар қопланмасдан келинган. Шу сабабли даъвогарсудгажавобгарга нисбатан даъво аризасида кўрсатилган талаб билан мурожаат қилишга **** бўлган. ФК ****-моддасининг биринчи қисмида ғайриқонуний ҳаракат (ҳаракатсизлик) туфайли фуқаронинг шахсига ёки мол-мулкига етказилган зарар, шунингдек юридик шахсга етказилган зарар, шу жумладан бой берилган фойда зарарни етказган шахс томонидан тўлиқ **** қопланиши лозимлиги белгилаб қўйилган. ИПКнинг 72-моддасида қонунчиликка мувофиқ муайян далиллар билан тасдиқланиши керак бўлган иш ҳолатлари бошқа далиллар билан тасдиқланиши мумкин эмаслиги белгиланган. Бухоро транспорт **** терговчиси 1-**** юрист ****М****-сонли тўпланган ҳужжатларни кўриб чиқиб, даъвогарнинг А-****-“Ғузор-БухороНукус-Бейнау” автомобиль йўлининг **** км қисмиқайта таъмирлаш 4 ишларини олиб бориш даврида **** туп турли хилдаги мевали ва манзарали дарахтларнинг **** туриникўчириб ўтказилиши оқибатида қуриганлиги натижасида табиатга катта миқдорда зарар етказилганлиги ҳолати юзасидан тўпланган ҳужжатлар асосидақабул қилинган**** йил19 ноябрдаги қарори биланҳолат юзасиданбирор биршахснинг қилмишида жиноят аломатлари аниқланмаганлиги сабабли жиноят иши қўзғатиш рад қилинган. Ушбу қарордаҳужжатлар бўйича олиб борилган терговга қадар текшириш жараёнида мазкур дарахтлар инсон омили билан, бирор-бир шахснинг совуққонлиги, агротехник тадбирлар олиб борилмаганлиги натижасидақуриганлигини тасдиқловчи далиллар аниқланмаганлиги,хусусан қуриган дарахтларнинг аксарияти илдизи кенг катта ёшдаги дарахтлар бўлиб, уларга агротехник тадбирлар ўз **** олиб борилса-да кўкариб кетишиэҳтимоли кам эканлиги, мазкур ҳолатда бирор-бир кишининг қилмишида жиноят таркиби мавжудлиги аниқланмаганлиги, ҳолат юзасидан жиноят ишини қўзғатишга асос топилмаганлиги,Ўзбекистон Республикаси ЖПКнинг 23-моддасида айбдорликка оид барча шубҳалар башарти уларни бартараф этиш, имкониятлари тугаган бўлса, гумон қилинувчи,айбланувчи ёки судланувчинингфойдасига ҳал қилиниши қонун қўлланилаётганда келиб чиқадиган шубҳалар ҳам гумон қилинувчи,айбланувчи ёки судланувчининг фойдасига ҳал қилиниши кераклигини инобатга олиб, мазкур ҳолатда жиноят ишини қўзғатишни рад қилишни лозим деб ҳисобланган ҳамда жиноят иши қўзғатиш рад қилинган. ИПК 74-моддасининг биринчи ва учинчи қисмларига кўра, суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаи назаридан, далилларнинг йиғиндиси эса, етарлилиги нуқтаи назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. Ушбу ҳолатда суд,тергов органининг**** йил19 ноябрдагиқароридаўрмон хўжалигитомонидан даъвогарга****зарар етказилганлигини тасдиқловчи **** далиллар мавжуд эмаслигиҳолати аниқланганлигини, айни пайтдамазкурқарор бекор қилинмаганлигиниинобатга олиб, даъвони қаноатлантириш учун асос йўқ деб ҳисоблайди ва уни рад қилишни лозим топади. ИПК ****-моддасининг биринчи қисмидасуд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилишибелгиланган. “Давлат божи тўғрисида”ги Ўзбекистон Республикаси Қонуни билан тасдиқланган “Давлат божи ставкаларининг миқдорлари” 2-бандининг “а” кичик бандига асосан мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, бироқ БҲМнинг 1 бараваридан кам бўлмаган миқдорда давлат божи тўланиши лозим. Суд,даъворад қилинганлигисабабли олдиндан тўланган 41.**** сўм почта **** бошқарманинг зиммасида қолдиришни ҳамдаҚонунга асосан даъвогар 5 иқтисодий судларда давлат божини тўлашдан озодқилинганлигини инобатга олиб, иш бўйича давлат божи ундирмасликни лозим топади. Юқоридагиларни инобатга олиб ҳамда ИПКнинг 68, 72,74,****,****, ****,**** ва ****-моддаларини қўллаб, суд Қ Р Р ҚИЛДИ: Даъвоаризасиниқаноатлантириш радэтилсин. Олдиндан тўланган41.****сўм почта **** даъвогарЎзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг Бухоро вилояти бошқармаси зиммасида қолдирилсин. ДаъвогарЎзбекистон Республикаси Экология, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ва иқлим ўзгариши вазирлигининг Бухоро вилояти бошқармаси Қонун биландавлат божини тўлашдан озод қилинганлиги инобатга олинсин ҳамда иш бўйича давлат божи ундирилмасин. Ҳал қилув қарори устидан шу суд орқали Бухоро вилоят судига ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья ****