Решение #2847925 economic_new

4-1904-2504/****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ Қумқўрғон тумани ****5йил13 ноябрь Қумқўрғон туманлараро иқтисодий суди судьяси **** раислигида, судья ёрдамчиси **** котиблигида, даъвогар “BOTIR ALI”хусусий ****нинг, жавобгарлар АТ“Халқ ****”ваАТ“Халқ ****”Қумқўрғон БХМга нисбатан берилган даъво аризасини даъвогар вакиллари ****(**** йил 9 октябрдаги 10-сонли ишончнома ва ордер асосида) ва ****(****5йил9 октябрдаги11-сонли ишончнома асосида),мутахассисБ.Қурбоновлариштирокида, Қумқўрғон туманлараро иқтисодий суди маъмурий биносида видеоконференцалоқа режими орқали бўлиб ўтганочиқ суд ****,иш ҳужжатлари билан биргакўриб чиқиб, қуйидагиларни аниқлади: Даъвогар“BOTIR ALI”хусусий ****(кейинги ўринларда матнда даъвогар деб юритилади)судга даъво ариза билан мурожаат қилиб,жавобгарларАТ“Халқ ****” ваАТ“Халқ ****”Қумқўрғон БХМ(кейинги ўринларда матнда жавобгар дейилади)ҳисобидан ноқонуний ундирилган **** сўм пеня ва **** сўм фоизни ундиришни сўраган. Суднинг ****5йил13 октябрдаги **** билан ишга Марказий **** Сурхондарё вилоят бош бошқармасидан мутахассисжалб қилинган. Суд **** иштирок этган даъвогар вакиллари даъво талабларини****,**** пеня ва ****,**** фоизни ундириш қисми асосли эканлигини, қолган қисми хисоб-китобдаги янглиш сабабли нотўғри киритилганлигини маълум қилиб, даъвони қисман қаноатлантириб беришни сўрадилар. Суд **** иштирок этган мутахассис (аудитор) суднинг **** келтириб ўтилган саволлар бўйича ўрганиш ўтказилганлигини, бу **** ўрганиш маълумотномаси тузилганлигини, **** ҳам даъвогарнинг **** **** томонидан кредит шартномасининг 5.4-бандигаасосан ****,**** пеняички дастурий таъминот орқали автоматикакцептсиз ундириб олинганлигини,**** йил 1 январдан сўнг нотўғри ҳисобланган фоиздан ****,****ни ва суд ҳал қилув қарорида пеняни ундириш кўрсатилмаган бўлсада ****,****ни жами****,****нимижоздан АТ “Халқ ****” Қумқўрғон БХМ томонидан нотўғри ундирилганлиги аниқланганлигини маълум қилиб, суддан қонуний қарор қабул қилишни сўради. Иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар суд **** вакил иштирокини таъминламади. Иш ҳужжатида жавобгар тегишли тартибда хабардор қилинганлигини тасдиқловчитилхатмавжуд. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси учинчи қисмида иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Шу боисдан, суд ишни жавобгар вакилининг иштирокисиз кўришни лозим деб топади. Суд, даъвогар вакилларинингтушунтиришини, мутахассис фикринитинглаб, ишдаги мавжуд ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, далилларгаҳуқуқий баҳо бериб,қуйидагиларга кўра даъвони қисманқаноатлантиришни лозим деб топади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 15-моддасига асосан Ўзбекистон Республикасида Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларининг устунлиги сўзсиз тан олинади. Ўзбекистон Республикаси Конституцияси мамлакатнинг бутун ҳудудида олий юридик кучга эга, тўғридан-тўғри амал қилади ва ягона ҳуқуқий маконнинг асосини ташкил этади. Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасига кўра ҳар кимга бузилган ҳуқуқ ва эркинликларини тиклаш учун унинг иши қонунда белгиланган муддатларда ваколатли, **** ҳамда холис суд томонидан кўриб чиқилиши ҳуқуқи кафолатланиши белгиланган. Иш хужжатларига кўра,даъвогар важавобгар ўртасида2019йил 25 январда 2-сонликредит шартномаситузилиб имзоланган. Шартноманинг 1.1 бандига асосан“****” “ҚАРЗ ОЛУВЧИ”гамазкур шартномада кўрсатиб ўтилган миқдор ва шартлар асосида пул маблағлари кредит бериш **** қарз олувчи эса ўз навбатида олинган пул маблағларини белгиланган муддатда қайтариш ва пул маблағидан фойдаланганлиги учун фоизлар тўлаш **** олган. Жавобгар даъвогарга ушбу шартнома шартларидан келиб чиқиб **** **** сўм йиллик 20 фоиз устама тўлаш шарти билан кредит маблағини **** берган. Тўловлар ўз **** тўлаб берилмаган қисмини ундириш бўйича палата даъвогар манфаатида судга даъво аризасибилан мурожаат этган. Қумқўрғон туманлараро иқтисодий судининг **** йил 21 июлдаги ****-сонли ҳал қилув қарори биландаъвогарнинг даъвоси тўлиқ қаноатлантирилган. Даъвогарнинг даъво аризасида банк томонидан шартнома шартларида тўлов муддати кечиктирилганида ҳисобланган пеняни акцептсиз ундириб олиш келишилмаганлиги, кредит қарздорлигини ундириш бўйича суд қарори қабул қилинган бўлсада, **** йил 1 январдан кейин ҳам фоиз ва пенялар ҳисобланиб асоссиз ундириб олинганлигиқайд этилган. Даъвогарнинг асоссизундириб олинганпеня вафоиз суммасиниқайтариш тўғрисидаги **** йил 30 сентябрдаги 2-сонли талабномаси жавобгар томонидан оқибатсиз қолдирилганлиги сабабли, даъвогар судгадаъво аризаси 2 биланмурожаат қилиб,жавобгар томониданноқонуний ундирилган**** сўм пеня ва фоизларниундиришни сўраган. Даъвогарнинг даъвоси қуйидагиларгакўрақисманасосли ҳисобланади. Марказий **** Сурхондарё вилоят Бош бошқармаси томонидан суднинг **** йил 13 октябрдаги **** ижро қилиш “****” АТ Кенгаши ва Бошқарувига юборилган. Мазкур **** асосида мутахассис зиммасига юклатилган саволлар юзасидан АТ “Халқ ****” Сурхондарё вилоят **** маркази Ички аудит хизмати аудитори Б.Қурбонов, АТ “Халқ ****” **** ва АТ “Халқ ****” Сурхондарё вилоят **** маркази кредиторлар мониторинги шўъбаси Жарқўрғон, Қумқўрғон БХМ бош мутахассиси **** иштирокида **** йил 29 октябрда маълумотнома расмийлаштирилиб,**** ва мижоз ўртасида тузилган кредит шартноманинг 5.4бандига асосан 01.01.**** йилга қадар ****,**** пеня ҳисобланганлиги, 21.06.**** йилга қадар яъни суднинг ҳал қилув қарори чиқарилгунга қадар мижознинг ҳисоб **** ****,**** ҳисобланган пеня ички дастурий таъминот орқали автоматик ундирилганлигини,шунингдек 01.01.**** йилдан сўнг нотўғри ҳисобланган фоиздан ****,****ни ва суд ҳал қилув қарорида пеняни ундириш кўрсатилмаган бўлсада ****,****ни жами ****,****ни мижоздан АТ “Халқ ****” Қумқўрғон БХМ томонидан нотўғри ундирилганлиги қайд этилган. Тарафлар ўртасида имзоланган шартноманинг 5.5-бандида қабул қилинган муддатли **** ёки тўлов графиги ҳамда мазкур шартнома шартларига асосан **** кредитни ҳамда у бўйича фоизларни қайтариш тўлов топшириқномаси орқали пул ўтказиш йўли билан амалга оширилади.Аввал пеня ва жарималар, фоизлар бўйича ҳисобланган қарздорлик, кейин кредит бўйича асосий қарз қайтарилади деб, 5.6-бандида қарз олувчи томонидан кредит бўйича асосий қарз ва фоизларни тўлаш муддати ўтказиб юборилганда, **** томонидан қарз олувчининг барча ҳисобварағидан керакли суммани акцептсиз тартибда ундириб олиши мумкин деб келишилганбўлсада,ушбу ҳолат жавобгарга даъвогардан пеняни акцептсиз тартибда ундириш ҳуқуқини бермайди. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси (кейинги ўринларда матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасида неустойка тўлаш тарафларнинг келишувида назарда тутилган ёки тутилмаганлигидан қатъи назар, кредитор қонунда белгиланган неустойка (қонуний неустойка)ни тўлашни талаб қилишга **** эканлиги белгиланган. Аммо,ушбу норма кредиторга қарздордан неустойкани тўлашни талаб қилиш ҳуқуқини берган бўлиб, пеняни сўзсиз тартибда ундириш ҳуқуқини бермайди. Тарафлар ўртасида тузилган кредит шартномаси, ФК ва бошқа қонун ҳужжатларида ҳам пеняни суддан ташқари тартибда олдиндан аксептсиз равишда ундириш мумкинлиги белгиланмаган. ФКнинг ****-моддасини биринчи қисмига кўра, **** – фуқаролик ҳуқуқий муносабати бўлиб, унга асосан бир шахс (қарздор) бошқа шахс(кредитор) фойдасига муайян ҳаракатни амалга оширишга, чунончи: мол-мулкни топшириш, ишни ****, хизматлар кўрсатиш, пул тўлаш ва ҳоказо 3 ёки муайян ҳаракатдан ўзини **** **** бўлади, кредитор эса – қарздордан ўзининг **** **** талаб қилиш ҳуқуқига эга бўлишлиги белгиланган. Ушбу модданинг иккинчи қисмига кўра, **** шартномадан, зиён етказиш натижасида ҳамда ушбу кодексда кўрсатилган бошқа асосларда келиб чиқиши белгиланган. ФКнинг ****-моддасига асосан, **** **** шартларига ва қонунчиликталабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. ФКнинг ****-моддасига кўра, қарздор айби бўлган **** **** **** ёки лозим **** **** учун, агар қонунчиликда ёки шартномада бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, жавоб беради. Шу боисдан,жавобгарнинг даъвогардан акцептсиз тартибда ****,**** пеняни ва суд қарори қабул қилинганидан сўнг ****,**** пеняни ундириб олиш билан боғлиқ ҳаракатлари ғайриқонуний ҳисобланади ва ушбу суммалар даъвогарга қайтарилиши лозим. Бундан ташқари, жавобгар томонидан****,10сўм фоиз ундирилиши ҳам асоссиз ҳисобланади. Чунки, Қумқўрғон туманларароиқтисодийсудининг ****3йил 21 июлдаги4-****301/****-сонли ҳал қилув қарори билан кредит қарздорлиги тўлиқ ундирилган бўлиб, **** томонидан **** йил1 январдан кейин ****,10 фоиз ҳисобланиб ундириб олинишиамалдаги қонун талабларига зид ҳисобланади. Зеро, ФКнинг ****-моддаси учинчи қисмидакредит бўйича қарздорликни ундириш тўғрисида суднинг ҳал қилув қарори чиқарилганда суд қарорида кўрсатилган, кредит бўйича ундириладиган суммага нисбатан ушбу Кодекснинг ****-моддасибиринчиваиккинчи қисмларидаҳамда ****моддасибиринчи қисмиданазарда тутилган фоизлар, шунингдек неустойка ҳисобланиши тўхтатилади деб белгиланган. Юқорида қайд этилган ҳар иккала ҳолат **** айланмасидаги маълумотларва мутахассис хулосасиасосида ўз исботини топади. Шубоисдан, суд даъвогарнинг даъво талабини АТ“Халқ ****”га нисбатан бўлган қисмини қисманқаноатлантиришнилозим деб топади. ФК 47-моддасига кўра, ваколатхона юридик шахснинг у турган ердан ташқарида жойлашган, юридик шахс манфаатларини ифодалайдиган ва уларни ҳимоя қиладиган алоҳида бўлинмасидир.Филиал юридик шахснинг у турган ердан ташқарида жойлашган ҳамда унинг барча вазифаларини ёки вазифаларининг бир қисмини, шу жумладан ваколатхона вазифаларини **** алоҳида бўлинмасидир.Агар қонунда бошқача тартиб белгиланган бўлмаса, ваколатхона ва филиаллар юридик шахсҳисобланмайди.Улар ўзларини ташкил этган юридик шахс томонидан мол-мулк билан таъминланадилар ҳамда у тасдиқлаган низомлар асосида иш олиб борадилар.Ваколатхона ва филиалларнинг раҳбарлари юридик шахс томонидан тайинланади ҳамда унинг ишончномаси асосида иш олиб боради. 4 ИПКнинг ****-моддаси биринчи қисмининг 1-бандига асосан иш иқтисодий судга, фуқаролик ишлари бўйича судга ёки маъмурий судга тааллуқли бўлмаса, иш юритишни тугатиши белгиланган. Ушбу ҳолатда суд “Халқ ****”АТ Қумқўрғон БХМга нисбатан иш юритишни тугатишни лозим топади. ИПКнинг 68-моддасида ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. ИПКнинг 74-моддасига мувофиқ суд далилларга ишнинг барча ҳолатларини жамлаб, уларни суд **** қонунга амал қилган ҳолда ҳар томонлама, тўлиқ ва холис кўриб чиқишга асосланган ўз ички ишончи бўйича баҳо беради.Ҳар бир далил ишга алоқадорлиги, **** ва ишончлилиги нуқтаиназаридан, далилларнинг йиғиндиси эса етарлилиги нуқтаи-назаридан баҳоланиши лозим.Агар текшириш натижасида далилнинг **** тўғри келиши аниқланса, у ишончли деб тан олинади. ИПКнинг ****-моддасибиринчиқисмига кўра,суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Юқоридагиларгакўра,суд даъвогарнинг даъво талаблариниқисман қаноатлантиришни, жавобгар ҳисобидан даъвогар фойдасиганоқонунийундирилган****,42сўмпеня, ****,**** фоиз,олдиндан тўланган412**** почта ****, **** сўм давлат божини ҳамда Олий суд депозит ҳисоб **** иш видеоконференцалоқа режимида кўрилганлиги билан боғлиқ**** сўм суд **** ундиришни, тўланган **** сўм давлат божини даъвогар зиммасида қолдиришни, даъвони қолган қисмини қаноатлантиришни рад этишни, жавобгарАТ“Халқ ****”Қумқўрғон БХМга нисбатан иш юритишни тугатишни лозим деб топади. Бинобарин,ИПКнинг68, 74,****,****, ****,****,****,****, ****моддаларини қўллаб, суд қ а р о р қ и л а д и: Даъвогарнинг жавобгарАТ “Халқ ****”га нисбатан даъво талаблариқисманқаноатлантирилсин. ЖавобгарАТ“Халқ ****”ҳисобидан даъвогар“BOTIR ALI”хусусий ****фойдасиганоқонуний ундирилган****,42сўмпеня, ****,**** фоиз,олдиндан тўланган412**** почта ****, **** сўм давлат божи; Олий суд депозит ҳисоб **** иш видеоконференцалоқа режимида кўрилганлиги билан боғлиқ **** сўм суд ****ундирилсин. Даъвонинг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. Тўланган **** сўм давлат божидаъвогар“BOTIR ALI”хусусий **** зиммасида қолдирилсин. АТ “Халқ ****”Қумқўрғон БХМга нисбатан иш юритиш тугатилсин. Ҳал қилув қарори қабул қилинган кундан эътиборан бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. 5 Ҳал қилув қарори қонуний кучга киргач ижро **** берилсин. Ҳал қилув қарорининг кўчирма нусхаси тарафларга юборилсин. Ҳал қилув қарори устидан Сурхондарё вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига бир ойлик муддат ичида апелляция тартибида шикоят бериш (протест келтириш) ёки ҳал қилув қарори қонуний кучга кирган кундан эътиборан олти ой ичида кассация тартибида шикоят бериш (протест келтириш) мумкин. Судья **** 6