Решение #2848067 Экономические

****-****-сонли иш ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ НОМИДАН ҲАЛ ҚИЛУВ ҚАРОРИ **** тумани **** йил ** ноябрь **** туманлараро иқтисодий судининг судьяси ****, раислигида, судья ёрдамчиси ****нинг котиблигида, гаровга қўювчи вакили ****ҳмонова (**** йил 9 апрелдаги 4-сонли буйруқ), **** (**** йил 15 апрелдаги 5-сонли ишончнома) иштирокида, Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси **** вилоят ҳудудий бошқармасининг даъвогар ********” манфаатида жавобгар “**** ****” масъулияти чекланган жамияти ва гаровга қўювчи “****” оилавий **** **** фойдасига **** **** сўм муддати ўтган кредит қарзи, **** сўм кредит фоиз қарзи, жами **** **** сўм ундириш, ундирувни “****” оилавий **** тегишли бўлган **** туман **** СИУ, Дўстлик маҳалласида жойлашган “****” биносига қаратишни ҳамда Қарздор ва Гаровга қўювчиларнинг қонун ҳужжатларига мувофиқ ундирув белгиланиши мумкин бўлган мол-мулклари ҳисобидан ундириш тўғрисидаги даъво аризаси бўйича қўзғатилган иқтисодий ишни **** туманлараро иқтисодий судининг биносида, очиқ суд **** кўриб чиқиб, қуйидагиларни а н и қ л а д и: Ўзбекистон Республикаси Савдо-саноат палатаси вилоят ҳудудий бошқармаси (бундан буён матнда Палата деб юритилади) даъвогар ********”нинг(бундан буён матнда даъвогарёки ****деб аталади) манфаатида судга даъво ариза билан мурожаат қилиб, жавобгар “**** ****” масъулияти чекланган жамияти (бундан буён матнда жавобгарёки қарз олувчидеб аталади) ва “****” оилавий ****дан(бундан буён матнда гаровга қўювчи деб аталади) **** **** сўм муддати ўтган кредит қарзи, **** сўм кредит фоиз қарзи, жами **** **** сўм ундириш, ундирувнигаровга қўювчига тегишли бўлган **** туман **** СИУ, Дўстлик маҳалласида жойлашган “****” биносига қаратишни ҳамда жавобгар ва гаровга қўювчиларнинг қонун ҳужжатларига мувофиқ ундирув белгиланиши мумкин бўлган мол-мулклари ҳисобидан ундиришга қаратишни сўраган. Палата, даъвогар ва жавобгар суд **** ўз вакиллари иштирокини таъминламади. Иш ҳужжатларида уларнинг суд **** **** ва жойи **** суд **** олганлиги тўғрида гибрид почта маълумотномаси мавжуд. Палата даъво аризасида ишни бошқарма вакили иштирокисиз кўриб чиқишни сўраган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодекси (бундан буён матнда ИПК деб юритилади)нинг ****-моддаси биринчи қисмига кўра агар суд иқтисодий суд ишларини юритиш иштирокчиси ўзига юборилган **** 1 кўчирма нусхасини олганлиги ёки ушбу Кодексда назарда тутилган бошқа усулда хабардор қилинганлиги тўғрисида суд **** бошлангунига қадар маълумотларга эга бўлса, ушбу иштирокчи тегишли тарзда хабардор қилинган деб ҳисобланади. ИПКнинг ****-моддаси иккинчи ва учинчи қисмларига кўра “иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган даъвогар суд **** келмаса, даъвогарнинг ишни унинг йўқлигида кўриш тўғрисидаги аризаси бўлган ****, низо унинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин. Иш муҳокамасининг **** ва жойи тўғрисида тегишли тарзда хабардор қилинган жавобгар ва ишда иштирок этувчи бошқа шахслар суд **** келмаса, низо уларнинг йўқлигида ҳал қилиниши мумкин”. Шу сабабли, суд ишни палата, даъвогар ва жавобгар вакили иштирокисиз кўришни лозим топади. Суд, ишда иштирок этган гаровга қўювчи вакилининг кўрсатмаларини тинглаб, ишдаги ҳужжатларни ўрганиб чиқиб, қуйидаги асосларга кўра даъво талабини қисман қаноатлантиришни лозим топади. Ишдаги ҳужжатлардан аниқланишича,банква жавобгарўртасида **** йил 03 ноябрда ****-сонли кредит шартномаси тузилган.Кредит шартномасига кўра, **** томониданжавобгарга “Қишлоқ хўжалик маҳсулотлари сотиб олиш” учун 12 ой муддатга йиллик 20 фоиз устама тўлаш шарти билан **** **** сўм миқдорда кредит маблағи ****.Кредит ****и сифатидагаровга қўювчига тегишли бўлган “Маиший хизмат кўрсатиш шахобчаси” биноси **** йил 19 ноябрдаги ****-**** ипотека шартномасига асосан гаровга қўйилган. Ўзбекистон Республикаси Фуқаролик кодекси(бундан буён матнда ФК деб юритилади)нинг ****-моддасига асосан кредит шартномаси бўйича бир тараф – **** ёки бошқа кредит ташкилоти (кредитор) иккинчи тарафга (қарз олувчига) шартномада назарда тутилган миқдорда ва шартлар асосида пул маблағлари (кредит) бериш, қарз олувчи эса олинган пул суммасини қайтариш ва унинг учун фоизлар тўлаш **** олади. ФКнинг ****-моддасига кўра, Кафиллик шартномаси бўйича кафил бошқа шахс ўз **** тўла ёки қисман **** учун унинг кредитори олдида жавоб беришни ўз зиммасига олади. ФКнинг ****-моддасида агар қонунда ёки қарз шартномасида бошқача тартиб назарда тутилмаган бўлмаса, қарз берувчи қарз олувчидан қарз суммасига шартномада белгиланган миқдорда ва тартибда фоизлар олиш ҳуқуқига эга бўлади. ФКнинг ****-моддасида қарз олувчи олинган қарз суммасини қарз шартномасида назарда тутилган муддатда ва тартибда қарз берувчига қайтарилиши шарт деб белгиланган. Кредит шартномаси ҳамда тўлов графигига асосан қарздор ҳар ойнинг 15-санасида асосий қарз ва фоизларни тўлаш **** олган бўлса-да, ушбу шартнома графигини бузилиши натижасидажавобгарнинг **** олдида судга 2 мурожаат қилинган кунда **** **** сўм муддати ўтган кредит қарзи, **** сўм кредит фоиз қарздорлиги вужудга келган. Даъвогар томонидан жавобгар қарздорликни тўлаш **** бир неча бор огоҳлантирган бўлса-да, огоҳлантириш жавобсиз қолдирилган. **** туманлараро иқтисодий судининг **** йил 01 февралдаги ****-сонли ҳал қилув қарори билан жавобгардан даъвогар фойдасига **** сўм муддати ўтган кредит фоизи ундирилган. ИПКнинг 73-моддасининг иккинчи қисмига кўра, “иқтисодий суднинг илгари кўрилган иш бўйича қонуний кучга кирган ҳал қилув қарори билан аниқланган ҳолатлар суд худди шу шахслар иштирок этаётган бошқа ишни кўраётганида янгидан исбот қилинмайди”. Тарафлар ўртасида тузилган кредит шартномасига кўра, **** Қарз олувчига **** **** сўмни йиллик 20 фоиз тўлаш шарти билан 12 ой муддатга **** кредитни ва унга ҳисобланган фоизларни қайтариш жадвалини тарафлар имзолаган. Тарафлар ўртасида тасдиқланган қайтариш жадвалига кўра, **** **** сўм асосий қарз ва унга ҳисобланган **** сўм фоиз **** йилнинг ноябрь ойигача Қарз олувчи томонидан **** тўланиши лозим бўлган. Бундан ташқари даъвогар **** йил 15 ноябрда **** этган ****-сонли маълумотномасида шартноманинг 5.3-бандида асосий қарзни қайтариш муддати кечиктирилганда, қарздор **** бутун кечиктирилган давр учун шартномада белгиланган фоиз ставкасининг 1,2 баравар оширилган миқдорда юқори фоиз тўлаши белгиланганлиги, **** йил 9 ноябрь кун ҳолатига даъво аризада кўрсатилган кредит фоиз қарздорлиги бўлган **** сўмнинг **** сўми оширилган фоиз ставкаси бўйича ҳисобланган қарздорлик эканлигини билдириб, даъво аризадаги фоиз талабига аниқлик киритган. Шу сабабли,суд ушбу ҳолатлардан келиб чиқиб,қарз олувчига **** **** **** сўм кредит қарзини ҳамда **** сўм фоиз қарздорлигининг **** сўм қисми **** туманлараро иқтисодий судининг **** йил 1 февралдаги ҳал қилув қарорига асосан ундирилганлиги инобатга олинса, жавобгарнинг **** олдидаги фоиз қарздорлиги кредит шартномасининг бутун даврига кредит жадвалига кўра **** сўмни ташкил этади ҳамда ушбу суммадан суд қарорига асосан ундирилган **** сўмни айирса (**** ****=)**** сўмни, **** маълумотидаги **** сўм оширилган фоиз билан (****+****=) **** сўмни ташкил этади. ФКнинг ****-моддасида **** **** шартларига ва қонун ҳужжатлари талабларига мувофиқ, бундай шартлар ва талаблар бўлмаганида эса – иш муомаласи одатларига ёки одатда қўйиладиган бошқа талабларга мувофиқ лозим **** **** керак. Даъво талабида ундириш сўралган сумманиқарз олувчи вагаровга қўювчи ҳисобидан ундириш сўралган бўлсада, гаровга қўювчи билан кафиллик шартномаси тузилмаган. 3 Ўзбекистон Республикаси Олий суди ва Олий хўжалик суди Пленумининг 22.12.**** йилдаги “Кредит шартномаларидан келиб чиқадиган **** **** таъминлаш тўғрисидаги фуқаролик қонун ҳужжатларини қўллашнинг айрим масалалари ****”ги ****-сон қарорининг 25-бандининг иккинчи хатбошисида Судлар эътиборга олишлари лозимки, кредиторнинг асосий шартнома бўйича қарздор бўлмаган гаровга берувчига талаби гаров нарсасининг сотилишидан тушган сумма билан чегараланиши белгиланган. Шу сабабли суд, юқоридагиларга кўра жавобгардан **** **** сўм асосий кредит қарзи ва **** сўм фоиз қарздорликни ундириш талабининг асосли деб ҳисоблайди ва ушбу қисмини жавобгар ҳисобидан қаноатлантиришни лозим топади. Шунингдек, даъвогарнинг даъво аризасида кредит қарзи ундирувинигаровга қўювчига тегишли гаров мулкларига қаратиш сўралган. Аниқланишича, кредит ****и сифатидагаровга қўювчига тегишли бўлган “Маиший хизмат кўрсатиш шахобчаси” биноси юзасидан **** йил 19 ноябрда ****-**** ****, Қарздор ҳамда Гаровга қўювчи ўртасида ипотека шартномаси тузилган. Ушбу ипотека шартномасига кўра Гаровга қўювчига тегишли бўлган **** туман **** СИУ, Дўстлик маҳалласида жойлашган “Маиший хизмат кўрсатиш шахобчаси” биноси гаровга қўйилган. ФКнинг****-моддаси иккинчи қисмига биноан, “гаровга кўра қарздор гаров билан таъминланган **** **** **** кредитор (гаровга олувчи) бу **** бўйича ўз талаби гаровга қўйилган мол-мулкнинг қийматидан ушбу мол-мулк эгаси бўлган шахс (гаровга қўювчи)нинг бошқа кредиторларига қараганда имтиёзли суратда қаноатлантирилишига, қонунда назарда тутилган тартибда, **** бўлади”. Шунингдек, ФКнинг****-моддаси биринчи қисмига кўра, “гаровга олувчининг (кредиторнинг) талабларини қондириш учун унди увни қарздор гаров билан таъминланган **** ўзи жавобга бўлган вазиятларда **** ёки лозим **** **** **** гаровга қўйилган мол-мулкка қаратиш мумкин”. Бироқ, **** йил 19 ноябрдаги ****-**** **** туман **** СИУ, Дўстлик маҳалласида жойлашган “Маиший хизмат кўрсатиш шахобчаси” биносини гаровга қўйиш ипотека шартномаси **** туманлараро иқтисодий судининг **** йил 7 январдаги ****-сонли ҳал қилув қарори билан **** эмас деб топилган. Юқоридагиларга кўра, суд даъвогарнинг кредит қарздорлиги ундирувинигаровга қўювчига тегишли бўлган гаров мулкига қаратиш талабини рад этишни лозим топади. Шунингдек, даъво аризасида ундирувни жавобгар вагаровга қўювчиларнинг қонун ҳужжатларига мувофиқ ундирув белгиланиши лозим бўлган мол-мулклар ҳисобидан ундиришга қаратишни сўраган. ИПКнинг68-моддасига кўра, ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган ҳолатларни исботлаши керак. 4 Ишда иштирок этувчи ҳар бир шахс ўз талаблари ва эътирозларига асос қилиб келтираётган далилларни ишда иштирок этувчи бошқа шахслар олдида, агар ушбу Кодексда бошқача тартиб белгиланмаган бўлса, суд **** бошлангунига қадар ёки суд белгилаган муддат доирасида очиб бериши лозим. Агар тараф суд томонидан талаб этилаётган далилни ўзида ушлаб турган ва суд сўрови билан белгиланган муддатда уни **** этмаётган бўлса, ундаги маълумотлар шу тараф манфаатларига қарши қаратилган деб тахмин қилинади ва у томонидан тан олинган деб ҳисобланади. Даъвогар даъво талабининг ундирувни жавобгар вагаровга қўювчиларнинг қонун ҳужжатларига мувофиқ ундирув белгиланиши лозим бўлган мол-мулклар ҳисобидан ундиришга қаратиш талабини исботлаб бера олмади. Шу сабабли суд, даъвогарнинг ушбу талабини қаноатлантиришни рад этишни лозим топади. Ўзбекистон Республикасининг “Давлат божи тўғрисида” **** йил 06 январдаги ЎРҚ-****-сонли Қонуни билан белгиланган Давлат божи ставкаларининг миқдорлари (бундан буён матнда Давлат божи ставкаларининг миқдорлари деб юритилади) 2-бандининг “а”-кичик бандида, давлат божи мулкий хусусиятга эга даъво аризаларидан даъво баҳосининг 2 фоизи миқдорида, ҳисобланиши белгиланган. Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг ****-моддаси биринчи қисмига кўра, суд **** ишда иштирок этувчи шахсларнинг қаноатлантирилган даъво талаблари миқдорига мутаносиб равишда уларнинг зиммасига юклатилади. Юқоридагиларга асосан, суд даъвогарнинг даъво талабини қисман қаноатлантириб, жавобгардан даъвогар фойдасига **** **** сўм муддати ўтган асосий кредит қарзи, **** сўм кредит фоизи қарзи, жами **** **** сўм ундиришни, даъво талабининг қолган қисмини рад этишни, олдиндан тўланган **** сўм почта **** жавобгардан даъвогар фойдасига, ****,**** давлат божини жавобгардан, ****,**** давлат божини даъвогардан Республика бюджети (Суд ҳокимиятини органларини ривожлантириш жамғармаси)га ундиришни лозим топади. Бинобаринсуд,Ўзбекистон Республикаси Иқтисодий процессуал кодексининг****, ****, ****-моддаларига асосланиб қ а р о р қ и л а д и: даъво аризаси талаби қисман қаноатлантирилсин. Жавобгар “**** ****” масъулияти чекланган жамиятидан даъвогар ********” фойдасига **** **** сўм муддати ўтган асосий кредит қарзи, **** сўм кредит фоизи қарзи, жами **** **** сўм ва олдиндан тўланган **** сўм почта **** ундирилсин. Даъво талабининг қолган қисмини қаноатлантириш рад этилсин. 5 Республика бюджети (Суд ҳокимиятини органларини ривожлантириш жамғармаси)га: даъвогар ********” ҳисобидан ****,**** давлат божи; жавобгар “**** ****” масъулияти чекланган жамияти ҳисобидан ****,38 давлат божиундирилсин. Ҳал қилув қарори у қабул қилинган кундан бошлаб бир ойлик муддат ўтгач қонуний кучга киради. Ҳал қилув қарори қонуний кучга кирганидан кейин ижро **** берилсин. Ҳал қилув қароридан норози бўлган тарафлар бир ой муддат ичида шу суд орқали **** вилоят судининг иқтисодий ишлар бўйича судлов ҳайъатига апелляция шикояти (протести) бериши ёки ушбу муддатда апелляция шикояти (протест) берилмаса, олти ойлик муддатда кассация шикояти (протест) бериши мумкин. Судья **** 6